Badacze opisują nowy mechanizm autoimmunologiczny w chorobach przypominających stwardnienie rozsiane

Badacze z LMU Klinikum wraz z krajowymi i międzynarodowymi partnerami zidentyfikowali MLC1 jako nową strukturę docelową autoprzeciwciał u części pacjentów ze stwardnieniem rozsianym lub chorobami o obrazie klinicznym przypominającym stwardnienie rozsiane. Przeciwciała przeciw MLC1 wykryto u czterech spośród około 300 przebadanych pacjentów. W doświadczeniach laboratoryjnych zespół wykazał ponadto, że przeciwciała te mogą uszkadzać astrocyty i nasilać zapalenie rdzenia kręgowego.

W artykule:

• Dlaczego nie wszystkie choroby przypominające stwardnienie rozsiane są tą samą jednostką chorobową
• Jak przypadek pacjentki z zapaleniem rdzenia doprowadził badaczy do nowego tropu
• MLC1 jako nowa struktura docelowa autoprzeciwciał
• Przeciwciała przeciw MLC1 wykryte u czterech z około 300 pacjentów
• Możliwe znaczenie diagnostyczne i terapeutyczne odkrycia
• Zespół badawczy i publikacja w Science Translational Medicine

Choroby przypominające stwardnienie rozsiane tworzą coraz bardziej zróżnicowane spektrum

Badania prowadzone w ostatnich latach wskazują, że grupa zaburzeń przez dziesięciolecia ujmowanych w kontekście stwardnienia rozsianego (SM) jest bardziej złożona, niż wcześniej przypuszczano. W obrębie zapalnych chorób autoimmunologicznych ośrodkowego układu nerwowego, obejmującego mózg i rdzeń kręgowy, układ odpornościowy może kierować odpowiedź przeciwko różnym molekularnym strukturom docelowym, czyli antygenom.

Zespół badaczy z LMU Klinikum, współpracujący z krajowymi i międzynarodowymi ośrodkami pod współkierownictwem Prof. Dr. Edgara Meinla i Prof. Dr. Simone Mader, zidentyfikował kolejną taką strukturę. Simone Mader pracuje obecnie w FAU Erlangen-Nürnberg i Universitätsklinikum Erlangen.

Edgar Meinl podkreśla, że uzyskane wyniki poszerzają wiedzę dotyczącą reakcji autoimmunologicznych skierowanych przeciwko własnym strukturom mózgu i mogą mieć konsekwencje diagnostyczne oraz terapeutyczne. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie Science Translational Medicine.

U pacjentów, u których występują nawracające lub utrzymujące się procesy zapalne w ośrodkowym układzie nerwowym i spełnione zostają dodatkowe kryteria diagnostyczne, często rozpoznawane jest stwardnienie rozsiane. W ostatnich latach wykazano jednak, że część chorych cierpi na schorzenia, które mogą przypominać klasyczne SM, ale stanowią odrębne jednostki chorobowe.

Do tej grupy należą między innymi choroby związane z przeciwciałami anty-MOG (MOGAD) oraz choroby ze spektrum neuromyelitis optica (NMOSD). Wyodrębnienie tych jednostek od stwardnienia rozsianego stało się możliwe dzięki wykrywaniu swoistych autoprzeciwciał skierowanych przeciw antygenom znajdującym się w ośrodkowym układzie nerwowym.

Jednocześnie u zdecydowanej większości pacjentów z rozpoznaniem SM lub z chorobami o obrazie przypominającym stwardnienie rozsiane dokładna struktura, przeciwko której skierowana jest reakcja autoimmunologiczna, pozostaje nieznana.

Początkiem odkrycia był przypadek pacjentki z zapaleniem rdzenia kręgowego

Badacze z Monachium wraz ze współpracującymi zespołami zidentyfikowali antygen znajdujący się w obrębie mózgu, przeciwko któremu u części pacjentów ze stwardnieniem rozsianym lub chorobami przypominającymi SM może być skierowana nieprawidłowa odpowiedź układu odpornościowego.

Punktem wyjścia była pacjentka pozostająca pod opieką poradni neuroimmunologicznej w Institut für Klinische Neuroimmunologie, kierowanej przez Prof. Dr. Tanię Kümpfel. U chorej występowało zapalenie rdzenia kręgowego, którego charakter sugerował możliwość choroby związanej z działaniem przeciwciał.

Badania nie wykazały jednak obecności żadnego z już znanych autoprzeciwciał związanych z tego rodzaju schorzeniami. Zespół badawczy stwierdził natomiast w jej krwi przeciwciała wiążące się z tkanką mózgową.

Szczególnie istotne było to, że przeciwciała wiązały się z astrocytami. Są to komórki podporowe ośrodkowego układu nerwowego, które między innymi otaczają naczynia krwionośne w obrębie mózgu i rdzenia kręgowego.

MLC1 okazało się strukturą rozpoznawaną przez autoprzeciwciała

Przy użyciu nowoczesnych metod badacze zdołali dokładniej określić strukturę, z którą wiązały się wykryte przeciwciała. Zidentyfikowano białko MLC1 występujące na powierzchni astrocytów.

Następnie opracowano nowy test umożliwiający wykrywanie przeciwciał przeciwko MLC1 we krwi pacjentów.

Według materiału prasowego obecność przeciwciał przeciw MLC1 stwierdzono u czterech spośród około 300 pacjentów, u których wcześniej rozpoznano stwardnienie rozsiane albo chorobę o obrazie klinicznym przypominającym SM.

Wynik ten wskazuje, że opisywane przeciwciała występowały jedynie u niewielkiej części analizowanej grupy. Autorzy koncentrują się jednak na możliwości wyodrębnienia kolejnego mechanizmu autoimmunologicznego wśród chorób klinicznie przypominających stwardnienie rozsiane.

Przeciwciała przeciw MLC1 mogą oddziaływać na astrocyty

Badacze przeprowadzili również rozbudowane doświadczenia laboratoryjne mające ocenić biologiczne znaczenie przeciwciał skierowanych przeciw MLC1.

Zgodnie z informacją przedstawioną przez LMU Klinikum eksperymenty wykazały, że przeciwciała przeciw MLC1 mogą prowadzić do uszkodzenia astrocytów oraz nasilać proces zapalny w obrębie rdzenia kręgowego.

Znaczenie tego wyniku wynika z faktu, że przeciwciała nie były jedynie markerem wykrywanym we krwi. W przeprowadzonych doświadczeniach wykazywały również działanie mogące uczestniczyć w uszkodzeniu komórek ośrodkowego układu nerwowego. Oryginalna publikacja naukowa opisuje to zjawisko jako astrocytopatię związaną z przeciwciałami przeciw MLC1.

Odkrycie może pomóc w dalszym różnicowaniu chorób przypominających SM

Prof. Dr. Tania Kümpfel zwraca uwagę, że wyniki są kolejnym przykładem coraz wyraźniejszego różnicowania chorób, które mogą klinicznie przypominać stwardnienie rozsiane. Proces ten znajduje również odzwierciedlenie w aktualizacji kryteriów diagnostycznych.

Według badaczki dokładniejsze różnicowanie tych schorzeń jest ważnym warunkiem umożliwiającym w przyszłości bardziej ukierunkowane i skuteczne leczenie.

Przykładem takiego rozwoju diagnostyki i terapii są już NMOSD. Jak wskazuje Tania Kümpfel, w Niemczech zarejestrowano obecnie cztery leki przeznaczone dla pacjentów z NMOSD, które charakteryzują się dużą skutecznością. W materiale prasowym zaznaczono również, że aktualne badanie kliniczne wykazało skuteczność jednego z tych leków także w MOGAD.

Doświadczenia związane z NMOSD i MOGAD pokazują więc, dlaczego identyfikacja swoistych autoprzeciwciał może mieć znaczenie nie tylko dla klasyfikacji choroby, ale również dla wyboru bardziej ukierunkowanego postępowania terapeutycznego.

Autorzy nie przedstawiają jednak przeciwciał przeciw MLC1 jako rutynowo stosowanego już markera diagnostycznego. Materiał opisuje identyfikację nowego antygenu i wyniki badań laboratoryjnych wskazujących na możliwą rolę patogenną przeciwciał skierowanych przeciw temu białku.

Międzynarodowy zespół badawczy

W badania zaangażowani byli naukowcy z kilku ośrodków. W materiale prasowym wśród osób współkierujących badaniami i kluczowych członków zespołu wymieniono Prof. Dr. Simone Mader z Universitätsklinikum Erlangen, Prof. Dr. Monikę Bradl z Abteilung für Neuroimmunologie, Zentrum für Hirnforschung, Medizinische Universität Wien oraz PD Dr. Naoto Kawakamiego z Institut für Klinische Neuroimmunologie, LMU Klinikum.

W projekcie uczestniczył również zespół kliniczny poradni neuroimmunologicznej Institut für Klinische Neuroimmunologie, LMU Klinikum, kierowany przez Prof. Dr. Tanię Kümpfel.

Wśród autorów publikacji znaleźli się: Hoi Kiu Wong, Samantha Ho, Qian Yu, Katherine S. Given, Dorina Shqau, Selia Baier, Stephan Winklmeier, Heike Rübsamen, Arek Kendirli, Kathrin Schanda, Eva Oswald, Katharina Bräuer, Franziska S. Thaler, Lisa Ann Gerdes, Regina Feederle, Martin Kerschensteiner, Markus Reindl, Mohsen Khademi, Fredrik Piehl, Tomas Olsson, Jeffrey L. Bennett, Tania Kümpfel, Naoto Kawakami, Monika Bradl, Edgar Meinl i Simone Mader.

Źródła

Materiał prasowy: LMU Klinikum München, „Auf den Spuren einer neuen MS-ähnlichen Erkrankung”, 27 sierpnia 2026 r., opublikowany za pośrednictwem Informationsdienst Wissenschaft (idw).
Materiał w Informationsdienst Wissenschaft
Materiał LMU Klinikum

Źródło: Science Translational Medicine, „Antibodies against MLC1 found in patients with NMOSD-like disease mediate astrocytopathy in rodent models”
DOI: https://doi.org/10.1126/scitranslmed.ady0403