Badacze z UCLA odkrywają proces tworzenia rezerwy jajnikowej u kobiet

Zespół badaczy z UCLA opracował pierwszą kompleksową mapę powstawania rezerwy jajnikowej u naczelnych, dostarczając kluczowych informacji dla zdrowia kobiet i otwierając drogę do nowych terapii niepłodności oraz zaburzeń hormonalnych, takich jak zespół policystycznych jajników (PCOS).

Badania, opublikowane w Nature Communications, były efektem sześcioletniej współpracy naukowców z UCLA, Harvardu, Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco oraz Oregon National Primate Research Center finansowanego przez NIH.

Rezerwa jajnikowa – czyli zapas komórek jajowych, z którymi kobieta się rodzi – stanowi podstawę płodności, ale także kluczowy regulator produkcji hormonów w jajnikach. To ona umożliwia dojrzewanie płciowe, macierzyństwo i pełni rolę biologicznego zegara odmierzającego czas do menopauzy.

Model rozwoju rezerwy jajnikowej

Ponieważ u ludzi rezerwa jajnikowa formuje się całkowicie przed urodzeniem, badanie tego procesu było dotąd niemal niemożliwe. Naukowcy rozwiązali ten problem, wykorzystując makaka rezusa, który dzieli z człowiekiem ok. 93% DNA i wykazuje bardzo podobny rozwój jajników.

Przy użyciu sekwencjonowania pojedynczych komórek oraz przestrzennej transkryptomiki, badacze prześledzili kluczowe etapy formowania rezerwy jajnikowej – od wczesnych stadiów powstawania jajnika i determinacji płci żeńskiej, po tworzenie pęcherzyków otaczających komórki jajowe.

Tajemnica mini-pubertetu

Jednym z przełomowych odkryć było wyjaśnienie zjawiska tzw. mini-pubertetu – krótkiego okresu wyrzutu hormonów, obserwowanego u niemowląt tuż po urodzeniu. Badacze stwierdzili, że specjalne komórki produkujące hormony aktywują się w jajniku tuż przed porodem, co wywołuje ten charakterystyczny „skok hormonalny”.

Brak mini-pubertetu może stanowić wczesny biomarker dysfunkcji jajników, w tym PCOS, które dotyka około 10% kobiet na świecie.

Zastosowania w badaniach nad niepłodnością

Nowo opracowany atlas komórkowy umożliwia tworzenie dokładniejszych modeli jajników w warunkach laboratoryjnych. Dotychczas naukowcom brakowało danych, które pozwalałyby potwierdzić, czy hodowane organoidy rzeczywiście odtwarzają właściwe typy komórek.

Teraz badacze pracują nad wytwarzaniem komórek podporowych jajnika z indukowanych pluripotencjalnych komórek macierzystych, które mogą zostać połączone z hodowanymi komórkami rozrodczymi. W przyszłości pozwoli to lepiej poznać przyczyny niepłodności i przyspieszyć opracowanie nowych terapii.

„Pokazujemy wartość badań podstawowych – poszerzamy wiedzę o niedostatecznie poznanym organie, aby stworzyć narzędzia realnie poprawiające zdrowie kobiet i dziewcząt na całym świecie” – podkreśliła prof. Amander Clark, kierująca zespołem badawczym.

Źródło: Nature Communications, Defining the cell and molecular origins of the primate ovarian reserve
DOI: http://dx.doi.org/10.1038/s41467-025-62702-0