Biedniejsi starzeją się funkcjonalnie szybciej. Różnice mogą odpowiadać nawet 15 latom

Niższy poziom zamożności wiąże się nie tylko z gorszą sprawnością fizyczną w starszym wieku, ale także z szybszą utratą mobilności i samodzielności. Analiza danych z Anglii i Kanady wykazała, że różnice społeczno-ekonomiczne w przebiegu starzenia mogą być bardzo duże – w Anglii prędkość chodu najmniej zamożnych 60-latków odpowiadała wartościom obserwowanym u najbardziej zamożnych osób w wieku około 75 lat.

W artykule:

• Jak zamożność wiąże się ze sprawnością fizyczną w starszym wieku
• Porównanie ponad 31 tys. osób z Anglii i Kanady
• Różnice w prędkości chodu, sile mięśniowej i funkcjonowaniu w życiu codziennym
• Nawet 15 lat różnicy w funkcjonalnym starzeniu się
• Odmienne zależności obserwowane u kobiet i mężczyzn
• Znaczenie nierówności społecznych dla polityki zdrowego starzenia się

Nierówności majątkowe są widoczne w sprawności osób starszych

W Anglii i Kanadzie nierówności społeczno-ekonomiczne wiążą się z różnicami w sposobie starzenia się ludzi. Osoby dysponujące mniejszym majątkiem wykazują mniejszą mobilność i niższy poziom sprawności niż ich zamożniejsi rówieśnicy – wynika z badania opublikowanego 13 sierpnia 2026 roku w czasopiśmie PLOS Medicine. Pierwszą autorką pracy jest Stephanie Schrempft z Geneva University Hospitals w Szwajcarii.

Sprawność fizyczna pogarsza się wraz z wiekiem, jednak tempo tego procesu jest bardzo zróżnicowane w populacji. Od dawna wiadomo, że sytuacja materialna może pozostawać w związku ze stanem zdrowia i niepełnosprawnością. Znacznie mniej badań porównuje jednak przebieg tych zależności pomiędzy poszczególnymi państwami. Takie analizy mogą być szczególnie istotne, ponieważ pomagają wskazywać polityki publiczne oraz uwarunkowania strukturalne mogące przyczyniać się do powstawania nierówności w zdrowiu i starzeniu się.

Ponad 31 tys. uczestników z Anglii i Kanady

Aby lepiej ocenić skalę tego zjawiska, autorzy porównali dane pochodzące z dwóch długoterminowych badań dotyczących starzenia się. Analizą objęto 8511 uczestników English Longitudinal Study of Ageing oraz 22 605 uczestników Canadian Longitudinal Study on Aging. Wszyscy badani mieli od 50 do 85 lat.

Naukowcy analizowali zależność pomiędzy poziomem majątku a różnymi wskaźnikami funkcjonowania fizycznego. Uwzględniono między innymi prędkość chodu, siłę chwytu, czynność płuc, słuch oraz zgłaszane przez uczestników trudności w wykonywaniu codziennych czynności, takich jak ubieranie się, kąpiel czy spożywanie posiłków.

Tak szeroki zestaw parametrów pozwalał analizować funkcjonalne starzenie się nie tylko na podstawie pojedynczego pomiaru fizjologicznego, lecz również poprzez ocenę praktycznej zdolności do zachowania mobilności i samodzielności w codziennym życiu.

Mniej zamożni szybciej tracili mobilność i samodzielność

Autorzy stwierdzili, że osoby dysponujące mniejszym majątkiem miały na ogół niższy poziom sprawności, a wraz z wiekiem doświadczały większego pogorszenia mobilności oraz zdolności wykonywania codziennych czynności.

Co istotne, nierówności związane z poziomem majątku były wyraźniejsze w Anglii niż w Kanadzie. Zależności utrzymywały się również po uwzględnieniu przez badaczy chorób przewlekłych, masy ciała oraz zachowań zdrowotnych, takich jak palenie tytoniu.

Skala zaobserwowanych różnic była znaczna. W przypadku prędkości chodu najmniej zamożna osoba w wieku 60 lat w Anglii osiągała wyniki odpowiadające najbardziej zamożnej osobie w wieku około 75 lat. Oznacza to różnicę odpowiadającą w przybliżeniu 15 latom funkcjonalnego starzenia się.

Według autorów analogiczna różnica związana z prędkością chodu była w Kanadzie mniejsza i odpowiadała około 9 latom.

Różnice pomiędzy Anglią i Kanadą były zaskakująco duże

Silvia Stringhini, starsza autorka publikacji, zwróciła uwagę, że jednym z najbardziej uderzających wyników była właśnie skala różnic pomiędzy obydwoma państwami.

„Najbardziej uderzyło nas to, o ile większe były różnice związane z majątkiem w Anglii niż w Kanadzie. W przypadku czegoś tak podstawowego jak prędkość chodu najmniej zamożne osoby były pod względem funkcjonalnym starsze o około 15 lat w Anglii i o około 9 lat w Kanadzie. Nasze badanie nie pozwala dokładnie określić, dlaczego dwa kraje z powszechnym systemem ochrony zdrowia i podobnym poziomem nierówności dochodowych różnią się pod tym względem tak bardzo, ale pokazuje, że różnica jest rzeczywista i znaczna. Prowadzimy obecnie dalsze badania porównawcze pomiędzy krajami, aby lepiej zrozumieć, jakie czynniki strukturalne odpowiadają za te różnice” – wyjaśniła Silvia Stringhini.

Badaczka podkreśliła również, że zespół był zaskoczony znacznie większą skalą nierówności majątkowych w funkcjonalnym starzeniu się w Anglii niż w Kanadzie. Ustalenie strukturalnych przyczyn tej różnicy jest jednym z celów dalszych analiz porównawczych.

Niższy majątek może oznaczać szybszą utratę niezależności

Stephanie Schrempft, pierwsza autorka pracy, zaznaczyła, że gradienty społeczno-ekonomiczne dotyczące zdrowia są zjawiskiem dobrze znanym. Znacznie rzadziej jednak obserwowano w badaniach podłużnych, jak funkcjonalne starzenie się zmienia się w czasie w różnych państwach.

„Gradienty majątkowe w zdrowiu nie są niczym nowym, ale niemal nikt nie śledził, jak funkcjonalne starzenie się rzeczywiście przebiega w czasie w różnych krajach. Obserwując równolegle osoby starsze w Anglii i Kanadzie, mogliśmy zobaczyć, że mniejszy majątek nie oznacza jedynie przeciętnie gorszego stanu zdrowia – oznacza również szybszą utratę fizycznej niezależności wraz z wiekiem” – wskazała Stephanie Schrempft.

Wyniki sugerują zatem, że nierówności społeczno-ekonomiczne mogą ujawniać się nie tylko jako różnice występujące w określonym momencie życia, ale również jako odmienne trajektorie zmian sprawności zachodzących podczas starzenia się.

Kobiety i mężczyźni nie starzeli się funkcjonalnie w taki sam sposób

Analiza wykazała również różnice związane z płcią. Kobiety należące do najmniej zamożnej grupy doświadczały większych trudności w zakresie mobilności oraz wykonywania codziennych czynności niż mężczyźni należący do tej samej grupy społeczno-ekonomicznej. Jednocześnie charakteryzowały się lepszą czynnością płuc.

Zdaniem Stephanie Schrempft pokazuje to, że skutków niekorzystnej sytuacji ekonomicznej nie należy traktować jako jednorodnego zjawiska.

„Jedną z rzeczy, które uznałam za szczególnie interesujące, było to, że niekorzystny wpływ niskiego poziomu majątku nie był taki sam u kobiet i mężczyzn. Najmniej zamożne kobiety miały większe problemy z mobilnością i wykonywaniem codziennych czynności, a jednocześnie miały lepszą czynność płuc niż najmniej zamożni mężczyźni. Tego rodzaju niuanse znikają, gdy wszystkie osoby znajdujące się w niekorzystnej sytuacji traktuje się jako jedną grupę. Dlatego zastosowaliśmy podejście intersekcjonalne, które nadal jest rzadko wykorzystywane w badaniach nad starzeniem się” – podkreśliła badaczka.

Badanie pokazuje zależności, a nie związek przyczynowy

Autorzy podkreślają, że wyniki mają charakter korelacyjny. Oznacza to, że badanie wykazało związek pomiędzy poziomem majątku a przebiegiem funkcjonalnego starzenia się, ale na jego podstawie nie można stwierdzić, że niższy majątek bezpośrednio powoduje szybsze pogorszenie sprawności fizycznej.

Analiza nie mogła również uwzględnić wszystkich potencjalnie istotnych czynników. Wśród ograniczeń wymieniono czynniki występujące w dzieciństwie oraz dostęp do prywatnej opieki zdrowotnej. Mogą one wpływać zarówno na sytuację społeczno-ekonomiczną w późniejszym życiu, jak i na stan zdrowia oraz zdolność do zachowania sprawności.

Mimo tych ograniczeń autorzy wskazują, że działania służące zdrowemu starzeniu się powinny w szczególny sposób uwzględniać osoby dysponujące mniejszymi zasobami materialnymi. Ich zdaniem zmniejszenie obserwowanych nierówności wymaga również szerszych zmian strukturalnych, a nie wyłącznie interwencji ukierunkowanych na indywidualne zachowania zdrowotne.

Znaczenie wyników dla zdrowia publicznego

Badanie wskazuje, że ekonomiczny wymiar nierówności zdrowotnych może przekładać się na bardzo konkretne różnice w zdolności starszych osób do chodzenia, zachowania mobilności i wykonywania podstawowych czynności dnia codziennego. Szczególnie duże rozbieżności obserwowane pomiędzy Anglią a Kanadą pokazują jednocześnie, że sam fakt istnienia powszechnego systemu ochrony zdrowia nie musi eliminować nierówności w funkcjonalnym starzeniu się.

Autorzy nie przesądzają, jakie mechanizmy odpowiadają za różnice pomiędzy państwami. Dalsze porównawcze badania międzynarodowe mają pomóc w identyfikacji czynników strukturalnych, które mogą nasilać lub ograniczać społeczno-ekonomiczne nierówności w zachowaniu sprawności w późniejszych dekadach życia.

Źródło: PLOS Medicine, Socioeconomic inequalities in functional ageing trajectories in England and Canada: A comparative longitudinal cohort study.
DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1004833