Bycie „nocnym markiem” może zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych

Osoby w średnim i starszym wieku, które są bardziej aktywne w godzinach wieczornych, wykazują gorszy stan zdrowia sercowo-naczyniowego w porównaniu z osobami bardziej aktywnymi w ciągu dnia. Zależność ta może być szczególnie wyraźna u kobiet – wynika z nowych badań opublikowanych w Journal of the American Heart Association, recenzowanym czasopiśmie o otwartym dostępie wydawanym przez American Heart Association.

Naukowcy przeanalizowali dane zdrowotne ponad 300 000 dorosłych (średni wiek około 57 lat) uczestniczących w UK Biobank, aby ocenić, w jaki sposób chronotyp – czyli indywidualna, biologicznie uwarunkowana preferencja dotycząca pory snu i czuwania – wpływa na zdrowie układu sercowo-naczyniowego.

Około 8% uczestników określiło siebie jako osoby „zdecydowanie wieczorne”, co charakteryzowało się bardzo późną porą zasypiania (np. około godziny 2:00 w nocy) oraz szczytem aktywności przypadającym na późniejsze godziny dnia. Osoby deklarujące się jako „zdecydowanie poranne”, bardziej aktywne we wczesnych godzinach dnia i kładące się spać wcześniej (np. około godziny 21:00), stanowiły około 24% badanej populacji. Pozostałe 67% zakwalifikowano do chronotypu pośredniego – byli to uczestnicy, którzy nie identyfikowali się jednoznacznie ani jako osoby poranne, ani jako wieczorne, bądź mieli trudność w określeniu swojej preferencji.

Stan zdrowia sercowo-naczyniowego oceniano zgodnie z kryteriami Life’s Essential 8™ opracowanymi przez American Heart Association. Zestaw ten obejmuje zarówno kluczowe zachowania zdrowotne, jak i czynniki kliniczne powiązane z optymalnym funkcjonowaniem układu sercowo-naczyniowego. Uwzględnia on m.in. zdrową dietę, regularną aktywność fizyczną, niepalenie tytoniu, odpowiednią jakość snu oraz prawidłowe wartości masy ciała, cholesterolu, glikemii i ciśnienia tętniczego.

Analiza wykazała, że:

• w porównaniu z osobami o chronotypie pośrednim, osoby o chronotypie wieczornym miały o 79% wyższą częstość występowania ogólnie niskiego wyniku zdrowia sercowo-naczyniowego,
• u „nocnych marków” ryzyko zawału serca lub udaru mózgu było o 16% wyższe w trakcie mediany obserwacji wynoszącej około 14 lat w porównaniu z osobami o chronotypie pośrednim,
• zależność pomiędzy wieczornym chronotypem a niskimi wynikami zdrowia sercowo-naczyniowego była wyraźniejsza u kobiet niż u mężczyzn,
• znaczna część zwiększonego ryzyka chorób serca u osób aktywnych wieczorem wynikała z niekorzystnych zachowań i czynników zdrowotnych, w szczególności używania nikotyny oraz niedostatecznej lub nieregularnej ilości snu,
• w przeciwieństwie do tego osoby o wyraźnym chronotypie porannym charakteryzowały się o 5% niższą częstością niskich wyników zdrowia sercowo-naczyniowego w porównaniu z osobami bez jednoznacznej preferencji dobowej.

„Osoby o chronotypie wieczornym często doświadczają rozregulowania rytmu okołodobowego, co oznacza, że ich wewnętrzny zegar biologiczny nie jest zsynchronizowany ani z naturalnym cyklem światło–ciemność, ani z typowym rytmem funkcjonowania społecznego” – wyjaśnia główna autorka badania, Sina Kianersi, Ph.D., D.V.M., research fellow w division of sleep and circadian disorders w Brigham and Women’s Hospital oraz Harvard Medical School w Bostonie. „Tego rodzaju rozbieżność sprzyja zachowaniom niekorzystnym dla zdrowia sercowo-naczyniowego, takim jak gorsza jakość diety, palenie tytoniu oraz niedostateczny lub nieregularny sen”.

Jak podkreśla Kristen Knutson, Ph.D., FAHA, przewodnicząca zespołu opracowującego oświadczenie American Heart Association na 2025 rok pt. Role of Circadian Health in Cardiometabolic Health and Disease Risk (która nie brała udziału w omawianym badaniu), uzyskane wyniki nie powinny być interpretowane jako jednoznacznie niekorzystne dla osób o wieczornym chronotypie.

„Badanie pokazuje, że zwiększone ryzyko chorób serca u osób o wieczornym chronotypie jest w znacznym stopniu związane z modyfikowalnymi zachowaniami, takimi jak palenie tytoniu czy zaburzenia snu. Oznacza to, że osoby te mają realne możliwości poprawy swojego zdrowia sercowo-naczyniowego” – zaznacza Knutson. „Nie są one z natury mniej zdrowe, lecz funkcjonują w warunkach, które utrudniają utrzymanie optymalnego stylu życia”.

W opublikowanym przez American Heart Association oświadczeniu naukowym zwraca się również uwagę na konieczność uwzględniania indywidualnego chronotypu przy planowaniu interwencji profilaktycznych i terapeutycznych. „Skuteczność niektórych leków i metod terapeutycznych zależy od ich zgodności z określonymi fazami rytmu okołodobowego, a optymalny moment ich stosowania może się różnić w zależności od tego, czy dana osoba ma chronotyp poranny, pośredni czy wieczorny” – dodaje Knutson. „Programy profilaktyczne i edukacyjne dedykowane osobom naturalnie funkcjonującym późno w nocy mogą pomóc w poprawie zachowań zdrowotnych i redukcji ryzyka chorób sercowo-naczyniowych”.

Do głównych ograniczeń badania należy fakt, że większość uczestników UK Biobank stanowili biali mieszkańcy Wielkiej Brytanii, którzy byli przeciętnie zdrowsi niż populacja ogólna, co może ograniczać możliwość uogólnienia wyników na inne grupy etniczne i populacyjne. Dodatkowo preferencja poranna lub wieczorna była oceniana jednorazowo i opierała się wyłącznie na deklaracjach uczestników.

Źródło: Journal of the American Heart Association, Being a night owl may increase your heart risk
DOI: https://doi.org/10.1161/JAHA.125.044189