Chirurgia płodowa wsparta terapią komórkową – bezpieczeństwo potwierdzone w badaniu fazy 1

Badanie kliniczne fazy 1 opublikowane w The Lancet wykazało, że połączenie terapii komórkami macierzystymi ze standardową chirurgią płodową przed urodzeniem stanowi bezpieczne i obiecujące podejście w leczeniu przepukliny oponowo-rdzeniowej (myelomeningocele) – najcięższej postaci rozszczepu kręgosłupa. Jest to pierwsze na świecie zastosowanie żywych komórek macierzystych bezpośrednio na uszkodzonym rdzeniu kręgowym płodu. Metoda ta może potencjalnie prowadzić do lepszych wyników klinicznych w porównaniu z klasyczną operacją prenatalną.

Rozszczep kręgosłupa jest wadą wrodzoną wynikającą z nieprawidłowego zamknięcia cewy nerwowej, w przebiegu której rdzeń kręgowy nie rozwija się prawidłowo i pozostaje częściowo odsłonięty. Konsekwencją są trwałe zaburzenia neurologiczne, w tym porażenia kończyn dolnych, trudności w chodzeniu oraz dysfunkcje pęcherza i jelit. Aktualne postępowanie obejmuje operację prenatalną mającą na celu zamknięcie ubytku w obrębie kręgosłupa, co zmniejsza ryzyko części powikłań, jednak nie eliminuje w pełni następstw neurologicznych.

W badaniu sześć ciężarnych kobiet, u których u płodów rozpoznano przepuklinę oponowo-rdzeniową, poddano standardowej operacji płodowej rozszerzonej o dodatkowy etap polegający na aplikacji komórek mezenchymalnych pochodzących z łożyska (placenta-derived mesenchymal stem cells, PMSCs) bezpośrednio na odsłonięty rdzeń kręgowy podczas zabiegu. Komórki te wykazują właściwości przeciwzapalne, neuroprotekcyjne oraz wspomagające procesy regeneracyjne.

Wszystkie dzieci – urodzone pomiędzy lipcem 2021 a grudniem 2022 roku – miały prawidłowo zagojone miejsce operowane, bez cech infekcji, patologicznego rozrostu tkanek ani formowania guzów. Badania rezonansu magnetycznego po urodzeniu potwierdziły cofnięcie charakterystycznej dla przepukliny oponowo-rdzeniowej malformacji tylnego dołu czaszki, określanej jako przemieszczenie tyłomózgowia (hindbrain herniation), we wszystkich przypadkach.

W trakcie badania oraz w okresie obserwacji po porodzie nie odnotowano ciężkich działań niepożądanych związanych z zastosowaniem terapii komórkowej. Dzieci objęte badaniem będą monitorowane do ukończenia szóstego roku życia. Planowane są regularne wizyty kontrolne oraz szczegółowe oceny neurologiczne i funkcjonalne, które pozwolą określić długoterminowe bezpieczeństwo terapii oraz jej wpływ na mobilność, stan neurologiczny i jakość życia pacjentów.

Równolegle prowadzone są kolejne, wieloośrodkowe badania kliniczne o większej liczebności próby i dłuższym okresie obserwacji. Ich celem jest optymalizacja techniki operacyjnej oraz protokołów terapeutycznych, a także potwierdzenie korzyści klinicznych obserwowanych w okresie noworodkowym i wczesnodziecięcym. Proces ten odbywa się przy ścisłej współpracy z organami regulacyjnymi, które monitorują bezpieczeństwo i skuteczność nowej metody.

Autorzy badania podkreślają, że celem jest ustanowienie terapii komórkami macierzystymi jako bezpiecznej i standardowej opcji leczenia prenatalnego rozszczepu kręgosłupa. Uzyskane wyniki stanowią istotny etap rozwoju terapii komórkowych stosowanych in utero i mogą otworzyć drogę do wykorzystania komórek macierzystych podczas operacji płodowych w innych wadach wrodzonych.

Źródło: The Lancet, Feasibility and safety of cellular therapy for in-utero repair of myelomeningocele (CuRe Trial): a first-in-human, phase 1, single-arm study
DOI: http://dx.doi.org/10.1016/S0140-6736(25)02466-3