Cholesterol pod lupą: Aktualizacja wytycznych ACC/AHA 2026, nowe podejście do leczenia dyslipidemii
Po raz pierwszy od 2018 roku zaktualizowano kliniczne wytyczne dotyczące badań przesiewowych i leczenia zaburzeń lipidowych, opracowane wspólnie przez American College of Cardiology (ACC) oraz American Heart Association (AHA). Dokument został opublikowany równolegle w Journal of the American College of Cardiology oraz Circulation, a jego założenia zaprezentowano podczas 75. dorocznej sesji naukowej ACC w Nowym Orleanie.
Publikacja wytycznych zbiegła się z ukazaniem się artykułu „The ABCs of Cardiovascular Disease Prevention: Communicating What We Know in 2026” w American Journal of Preventive Cardiology, co podkreśla rosnące znaczenie profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych w praktyce klinicznej.
Ukierunkowanie na LDL-C i inne lipidy aterogenne
Nowe wytyczne koncentrują się przede wszystkim na redukcji stężenia cholesterolu LDL (LDL-C), określanego jako „zły cholesterol”, a także innych lipidów krążących, takich jak lipoproteina(a) [Lp(a)]. Podkreślono znaczenie wczesnych badań przesiewowych, zwłaszcza u osób z obciążonym wywiadem rodzinnym, oraz bardziej zindywidualizowanej oceny ryzyka, uwzględniającej choroby współistniejące.
Jak zaznacza dr Roger S. Blumenthal z Johns Hopkins Ciccarone Center for the Prevention of Cardiovascular Disease, obniżenie stężenia LDL-C przekłada się bezpośrednio na redukcję ryzyka zawału serca, udaru mózgu oraz niewydolności serca. Wczesna interwencja u młodych dorosłych ma kluczowe znaczenie dla długoterminowego zdrowia układu sercowo-naczyniowego.
Epidemiologia i patofizjologia miażdżycy
Szacuje się, że około 25% dorosłych w Stanach Zjednoczonych ma podwyższone stężenie LDL-C, co stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju miażdżycy. Nadmiar lipidów prowadzi do odkładania się blaszki miażdżycowej w ścianach tętnic, co może skutkować zwężeniem światła naczyń oraz destabilizacją blaszki i jej pęknięciem. Konsekwencją są ostre incydenty sercowo-naczyniowe, takie jak zawał czy udar.
Znaczenie modyfikowalnych czynników ryzyka
Pomimo postępu farmakoterapii, fundamentem prewencji pozostają interwencje stylu życia. Dieta kardioprotekcyjna, regularna aktywność fizyczna, unikanie tytoniu, odpowiednia ilość snu oraz utrzymanie prawidłowej masy ciała stanowią podstawę profilaktyki. Szacuje się, że 80–90% chorób sercowo-naczyniowych jest przynajmniej częściowo związanych z czynnikami modyfikowalnymi.
Wcześniejsze badania przesiewowe i rozszerzona ocena ryzyka
Jedną z kluczowych zmian jest zalecenie wcześniejszego rozpoczęcia diagnostyki, szczególnie u osób z rodzinną hipercholesterolemią. W tej grupie badania powinny być wdrażane już około 9. roku życia lub wcześniej.
Zaleca się również jednorazowe oznaczenie stężenia Lp(a), która jest silnie uwarunkowana genetycznie. Stężenia ≥125 nmol/L wiążą się ze wzrostem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych o około 40%, a ≥250 nmol/L – z jego podwojeniem.
Nowe podejście uwzględnia także czynniki takie jak choroby autoimmunologiczne (np. reumatoidalne zapalenie stawów), powikłania ciążowe (stan przedrzucawkowy, cukrzyca ciążowa) czy przedwczesna menopauza.
Nowe narzędzie oceny ryzyka – PREVENT
Zaktualizowane wytyczne wprowadzają kalkulator PREVENT (Predicting Risk of Cardiovascular Disease EVENTs), który umożliwia ocenę 10- i 30-letniego ryzyka sercowo-naczyniowego. W przeciwieństwie do wcześniejszych modeli, PREVENT uwzględnia dodatkowe parametry, takie jak glikemia oraz funkcja nerek, i może być stosowany już od 30. roku życia.
Model oparto na danych pochodzących od 6,6 miliona osób, co stanowi istotny postęp w stosunku do wcześniejszych narzędzi opartych na znacznie mniejszych kohortach.
Personalizacja terapii i „risk enhancers”
Wytyczne podkreślają znaczenie tzw. czynników wzmacniających ryzyko („risk enhancers”), które mogą wpływać na decyzje terapeutyczne. Należą do nich m.in.:
- podwyższone hsCRP (marker zapalny),
- wysokie stężenie Lp(a),
- dodatni wywiad rodzinny,
- pochodzenie etniczne związane z wyższym ryzykiem.
W przypadku pacjentów z ryzykiem granicznym lub pośrednim zaleca się rozważenie dodatkowych badań, w tym oceny zwapnień w tętnicach wieńcowych (coronary artery calcium – CAC).
Farmakoterapia i nowe strategie leczenia
Wytyczne zawierają szczegółowe zalecenia dotyczące stosowania statyn oraz innych terapii hipolipemizujących, takich jak:
- ezetymib,
- kwas bempediowy,
- inhibitory PCSK9 (przeciwciała monoklonalne).
Terapie te są szczególnie istotne u pacjentów z niewystarczającą odpowiedzią na statyny lub wymagających terapii skojarzonej.
Docelowe wartości LDL-C
Zalecane wartości docelowe LDL-C zostały zaostrzone:
- <100 mg/dL – osoby bez chorób sercowo-naczyniowych,
- <70 mg/dL – ryzyko pośrednie,
- <55 mg/dL – wysokie ryzyko.
Dodatkowo uwzględniono znaczenie parametrów takich jak non-HDL-C oraz apolipoproteina B.
Specjalne populacje pacjentów
Nowe wytyczne zawierają również rekomendacje dla szczególnych grup pacjentów, w tym:
- kobiet w ciąży i karmiących,
- osób powyżej 75. roku życia,
- pacjentów z cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek, HIV,
- osób poddawanych leczeniu onkologicznemu.
Perspektywy przyszłości
Eksperci przewidują dalsze zaostrzenie celów terapeutycznych, szczególnie w świetle wyników badań takich jak VESALIUS-CV, które wskazują na korzyści z intensywnej terapii lipidowej.
Źródło: Journal of the American College of Cardiology, 2026 ACC/AHA/AACVPR/ABC/ACPM/ADA/AGS/APhA/ASPC/NLA/PCNA Guideline on the Management of Dyslipidemia
DOI: http://dx.doi.org/10.1016/j.jacc.2025.11.016
