Czy kortykosteroidy rzeczywiście pomagają w nagłej utracie słuchu? Rusza badanie CORTEBO

Glikokortykosteroidy są od wielu lat standardowo stosowane u pacjentów z nagłą utratą słuchu, choć skuteczność takiego postępowania nie została dotychczas jednoznacznie potwierdzona. Universitätsmedizin Halle przygotowuje duże, wieloośrodkowe badanie CORTEBO, w którym leczenie prednizolonem zostanie porównane z placebo. Naukowcy chcą ustalić, czy terapia rzeczywiście poprawia słuch, rozumienie mowy i jakość życia oraz jakie działania niepożądane mogą jej towarzyszyć.

W artykule:

• Czym jest nagła utrata słuchu i jak jest obecnie leczona
• Dlaczego skuteczność glikokortykosteroidów nadal budzi wątpliwości
• Jak zaplanowano badanie CORTEBO
• Kto będzie mógł uczestniczyć w projekcie
• Co wykazało wcześniejsze badanie HODOKORT
• Dlaczego możliwe stało się zastosowanie placebo

Standardowe leczenie bez jednoznacznego potwierdzenia skuteczności

Pacjenci, u których dochodzi do nagłej utraty słuchu, najczęściej otrzymują glikokortykosteroidy, potocznie określane jako kortyzon lub kortykosteroidy. Takie postępowanie jest szeroko stosowane na świecie, mimo że dotychczasowe dane nie pozwalają jednoznacznie ocenić jego rzeczywistej skuteczności.

Universitätsmedizin Halle rozpoczyna przygotowania do dużego badania klinicznego, którego celem będzie dokładniejsza ocena efektów tej terapii. Naukowcy sprawdzą zarówno potencjalne korzyści słuchowe, jak i częstość oraz znaczenie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem glikokortykosteroidów.

Czym jest nagła utrata słuchu

Nagła utrata słuchu to pojawiające się bez uchwytnej przyczyny pogorszenie słyszenia, które rozwija się w czasie nieprzekraczającym 72 godzin. Najczęściej dotyczy jednego ucha. Obraz kliniczny może być zróżnicowany, a zaburzeniom słuchu mogą towarzyszyć między innymi szumy uszne i zawroty głowy.

Od niemal 50 lat w leczeniu wykorzystuje się leki przeciwzapalne należące do grupy glikokortykosteroidów. Mogą być podawane doustnie, dożylnie lub w postaci iniekcji do jamy bębenkowej, dzięki której lek ma oddziaływać miejscowo w obrębie ucha.

Zastosowanie glikokortykosteroidów w tym wskazaniu ma jednak charakter off-label, czyli odbywa się poza zakresem formalnie zatwierdzonych wskazań rejestracyjnych. Jak podkreślają autorzy komunikatu, nie ma obecnie farmakoterapii zatwierdzonej specjalnie do leczenia nagłej utraty słuchu o niewyjaśnionej przyczynie.

„Nadal nie wiadomo, czy powszechnie stosowana standardowa terapia nagłej utraty słuchu jest rzeczywiście skuteczna. Dotychczasowe dane są sprzeczne” – wskazuje prof. dr Stefan Plontke, dyrektor Universitätsklinik und Poliklinik für Hals-Nasen-Ohren-Heilkunde, Kopf- und Halschirurgie w Universitätsmedizin Halle.

Badanie CORTEBO ma dostarczyć bardziej wiarygodnych odpowiedzi

Badanie CORTEBO będzie prowadzone pod kierownictwem Universitätsmedizin Halle, we współpracy z Deutsches Studienzentrum für HNO-Heilkunde, Kopf- und Hals-Chirurgie (DSZ-HNO). Projekt ma objąć liczne ośrodki kliniczne na terenie Niemiec.

Do analizy planuje się włączyć łącznie 218 pacjentów. Uczestnicy będą przez 10 dni otrzymywać standardową terapię prednizolonem albo placebo. Przydział do grup zostanie przeprowadzony w sposób losowy, a zastosowane zaślepienie ma ograniczyć wpływ oczekiwań pacjentów, lekarzy i badaczy na ocenę rezultatów.

Główną ocenę skuteczności zaplanowano miesiąc po rozpoczęciu leczenia. Naukowcy zbadają, jak zmieniła się utrata słuchu w zakresach częstotliwości, które były szczególnie silnie dotknięte zaburzeniem. Analiza obejmie również rozumienie mowy oraz jakość życia uczestników.

Po podstawowej ocenie pacjenci będą obserwowani jeszcze przez pięć kolejnych miesięcy. Łączny okres obserwacji ma zatem umożliwić ocenę nie tylko wczesnego efektu terapii, ale również trwałości ewentualnej poprawy i bezpieczeństwa leczenia.

Trzykrotne zaślepienie badania

CORTEBO zaplanowano jako badanie trzykrotnie zaślepione. Oznacza to, że podczas jego prowadzenia informacji o przydzielonym leczeniu nie będą znali:

• pacjenci uczestniczący w badaniu,
• personel medyczny prowadzący leczenie i ocenę kliniczną,
• osoby analizujące zgromadzone dane.

Informacja o tym, którzy uczestnicy otrzymywali prednizolon, a którzy placebo, zostanie ujawniona dopiero po zakończeniu analizy wyników. Taka konstrukcja metodologiczna ma zmniejszyć ryzyko systematycznych błędów oraz zwiększyć wiarygodność porównania obu grup.

Kto będzie mógł uczestniczyć w badaniu

Rozpoczęcie badania przewidywane jest na początek 2027 roku. Do projektu będą mogli zostać włączeni dorośli w wieku od 18 do 80 lat, u których po raz pierwszy wystąpiła jednostronna, nagła utrata słuchu rozwijająca się w ciągu 24 godzin.

Kwalifikacja oraz rozpoczęcie leczenia będą musiały nastąpić w ciągu siedmiu dni od wystąpienia zaburzenia słuchu. Tak krótki przedział czasowy ma umożliwić ocenę terapii stosowanej we wczesnej fazie choroby.

W badaniu nie będą mogły uczestniczyć osoby, u których podobne epizody występowały już wcześniej. Wykluczeni zostaną również pacjenci, którzy przed włączeniem do projektu otrzymali glikokortykosteroidy lub zostali poddani tlenoterapii hiperbarycznej z powodu obecnego epizodu nagłej utraty słuchu.

Wyniki badania HODOKORT zmieniły ocenę wysokich dawek

Podstawę do przeprowadzenia nowego projektu stanowią między innymi wyniki wcześniejszego badania HODOKORT, zrealizowanego przez Universitätsmedizin Halle i DSZ-HNO. Wcześniej zakładano, że zastosowanie bardzo wysokiej dawki glikokortykosteroidów przez krótki czas, między innymi w postaci infuzji, może być skuteczniejsze od konwencjonalnego leczenia tabletkami.

Badanie HODOKORT nie potwierdziło jednak tej hipotezy. Terapia wysokimi dawkami nie przynosiła lepszych wyników leczenia niż standardowe postępowanie, natomiast wiązała się z większą liczbą działań niepożądanych. W ocenie badaczy oznacza to, że intensyfikacja leczenia poprzez zwiększanie dawki może być dla pacjentów bardziej obciążająca, nie zapewniając jednocześnie dodatkowych korzyści słuchowych.

Wyniki te ponownie skierowały uwagę naukowców na podstawowe pytanie: czy niższe dawki glikokortykosteroidów, stosowane w ramach dotychczasowego standardu, są skuteczniejsze od braku aktywnego leczenia farmakologicznego?

Dlaczego wcześniej nie stosowano placebo

Placebokontrolowane badanie glikokortykosteroidów przez wiele lat uznawano za problematyczne pod względem etycznym. Ponieważ leki z tej grupy pozostawały podstawową dostępną terapią, odstąpienie od ich podania mogło być interpretowane jako pozbawienie pacjenta uznanego leczenia.

Sytuację zmieniły wyniki badań podważających korzyści wynikające ze zwiększania dawek oraz wskazujących na klinicznie istotne działania niepożądane. Zdaniem zespołu CORTEBO nowe dane uzasadniają obecnie przeprowadzenie kontrolowanego placebo badania, które ma wykazać, czy standardowa terapia prednizolonem rzeczywiście przewyższa placebo.

„Ponieważ dotychczas dostępne było wyłącznie leczenie glikokortykosteroidami, podawanie pacjentom placebo i tym samym pozbawianie ich terapii uznawano za nieakceptowalne etycznie. Dopiero nowe przesłanki wskazujące na brak dodatkowych korzyści i występowanie istotnych działań niepożądanych uzasadniają obecnie przeprowadzenie badania kontrolowanego placebo” – wyjaśnia prof. Stefan Plontke.

Finansowanie i udział organizacji pacjenckiej

Projekt otrzymał finansowanie Bundesministerium für Forschung, Technologie und Raumfahrt (BMFTR). Wsparcie, które ma obowiązywać do początku 2031 roku, przekracza dwa miliony euro.

W realizację badania zaangażowana jest również Deutsche Tinnitus-Liga e. V., działająca jako organizacja samopomocowa i partner reprezentujący perspektywę pacjentów. Organizacja uczestniczyła w identyfikowaniu potrzeby przeprowadzenia badania, ma informować swoich członków o projekcie oraz wspierać późniejsze upowszechnianie wyników.

Kliniki i praktyki lekarskie zainteresowane udziałem w charakterze ośrodków badawczych mogą kontaktować się z kierownictwem projektu. Dla pacjentów i pozostałych zainteresowanych ma zostać udostępniony odrębny adres kontaktowy.

Znaczenie badania dla praktyki klinicznej

CORTEBO może odpowiedzieć na jedno z najważniejszych pytań dotyczących farmakologicznego leczenia nagłej utraty słuchu: czy powszechnie stosowany prednizolon zapewnia pacjentom mierzalną korzyść w porównaniu z placebo.

Należy przy tym podkreślić, że badanie jeszcze się nie rozpoczęło i nie są dostępne jego wyniki. Komunikat Universitätsmedizin Halle opisuje protokół oraz założenia projektu, a nie potwierdzoną skuteczność lub nieskuteczność standardowego leczenia.

Dopiero analiza danych dotyczących poprawy progów słyszenia, rozumienia mowy, jakości życia i działań niepożądanych pozwoli ocenić bilans korzyści i ryzyka. Wyniki mogą mieć znaczenie dla przyszłych wytycznych oraz podejmowania wspólnych decyzji terapeutycznych przez lekarzy i pacjentów.

Źródło: Informationsdienst Wissenschaft, Cortisone Therapy for Sudden Hearing Loss under Review: Universitätsmedizin Halle Launches Large Efficacy Study.