Czyste powietrze, kontakt z naturą, zdrowa dieta i silne więzi społeczne związane z niższym stanem zapalnym u dzieci

Według nowego badania prowadzonego przez Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal), ośrodek wspierany przez Fundację ”la Caixa”, we współpracy z INSERM – Université Grenoble Alpes, lepsza jakość powietrza w pomieszczeniach, bliskość terenów naturalnych, zdrowa dieta i silne sieci społeczne wiążą się z niższym i lepiej regulowanym stanem zapalnym u dzieci. Wyniki opublikowane w czasopiśmie Environment International dostarczają nowych danych na temat tego, jak wczesne ekspozycje środowiskowe kształtują długoterminową funkcję układu odpornościowego i ogólny stan zdrowia.

Środowisko, w którym dorastamy, odgrywa kluczową rolę w determinowaniu zdrowia przez całe życie. Pojęcie „ekspozomu” obejmuje całkowity zestaw czynników środowiskowych od momentu poczęcia, w tym zanieczyszczenia powietrza, sposób odżywiania, stres i kontekst społeczny. Podczas gdy wiele badań analizowało wpływ pojedynczych czynników środowiskowych na zdrowie dzieci, niewiele z nich oceniało ich łączny efekt, szczególnie w odniesieniu do regulacji układu odpornościowego, która stanowi główną drogę rozwoju chorób przewlekłych, takich jak otyłość, cukrzyca czy schorzenia układu oddechowego.

Badanie oparto na kohorcie Human Early Life Exposome (HELIX) w ramach projektu ATHLETE, obejmującej 845 dzieci z sześciu kohort populacyjnych: z Wielkiej Brytanii (BiB), Francji (EDEN), Hiszpanii (INMA), Litwy (KANC), Norwegii (MoBa) i Grecji (RHEA). Autorzy analizowali, jak szerokie spektrum ekspozycji przed- i poporodowych wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego dzieci oraz jak profil immunologiczny koreluje ze zdrowiem metabolicznym, oddechowym, alergologicznym i neuro-rozwojowym.

Badacze przyjrzeli się 91 czynnikom środowiskowym występującym w okresie ciąży i dzieciństwa, pogrupowanym w 13 rodzin ekspozycji. Obejmowały one m.in. czynniki zewnętrzne (zanieczyszczenie powietrza, dostęp do zieleni i wód powierzchniowych), ekspozycje wewnętrzne (zanieczyszczenia w gospodarstwie domowym, substancje chemiczne), czynniki stylu życia (dieta, aktywność fizyczna, sen, ekspozycja na dym tytoniowy) oraz wskaźniki socjoekonomiczne (wykształcenie i dochód rodziców, wsparcie społeczne).

Ocena zdrowia immunologicznego została przeprowadzona na podstawie analizy próbek krwi dzieci w trzech warstwach biologicznych: składu leukocytów, stężenia białek osocza oraz wzorów metylacji DNA w leukocytach. Za pomocą zaawansowanych modeli statystycznych, takich jak Regularized Generalized Canonical Correlation Analysis (RGCCA), badacze zidentyfikowali tzw. sygnatury immunologiczne związane z composite health score, obejmującym wyniki oddechowe, metaboliczne i poznawcze.

W badaniu zidentyfikowano trzy typy sygnatur immunologicznych u dzieci, które wiązały się z lepszym stanem zdrowia. Dwa z nich, oparte na analizie białek osocza, wykazywały niższe poziomy markerów zapalnych. Trzeci wzorzec, związany ze składem leukocytów, wskazywał na bardziej zrównoważoną i dobrze regulowaną odpowiedź immunologiczną. Korzystne profile immunologiczne były powiązane z określonymi czynnikami środowiskowymi w dzieciństwie: lepszą jakością powietrza w pomieszczeniach, bliskością wód powierzchniowych (jezior, rzek, linii brzegowych), zdrowszymi nawykami żywieniowymi oraz wyższym poziomem kapitału społecznego, obejmującym zaangażowanie społeczne, wsparcie rodziny i społeczności.

Autorzy podkreślają, że poprawa jakości powietrza w pomieszczeniach, wspieranie zdrowych diet, zapewnienie dostępu do naturalnych przestrzeni oraz wzmacnianie więzi społecznych to działania, które mogą realnie wspierać korzystne procesy immunologiczne, mające istotne znaczenie kliniczne dla zdrowia metabolicznego, oddechowego i neuro-rozwojowego dzieci.

Źródło: Environment International, Early-life exposome and health-related immune signatures in childhood
DOI: 10.1016/j.envint.2025.109668