Otyłość zwiększa ryzyko rozwoju co najmniej 13 poważnych nowotworów, w tym raka piersi, jelita grubego i wątroby. Osłabia również odpowiedzi immunologiczne wymierzone w komórki nowotworowe, w tym te aktywowane przez immunoterapie przeciwnowotworowe. Do tej pory nie było jednak jasne, czy negatywne skutki wynikają z samej masy tkanki tłuszczowej, czy z rodzaju spożywanych tłuszczów.
Dziesięcioletnie badanie prowadzone przez dr Lydię Lynch z Ludwig Princeton, opublikowane w bieżącym numerze Nature Metabolism, dostarcza przekonującej odpowiedzi.
„Nasze badanie pokazuje, że to źródło tłuszczu w diecie, a nie sama otyłość, jest kluczowym czynnikiem wpływającym na wzrost guza u otyłych myszy” – tłumaczy Lynch. „Diety bogate w tłuszcze pochodzenia zwierzęcego, takie jak smalec, łój wołowy czy masło, osłabiają odporność przeciwnowotworową i przyspieszają wzrost nowotworów w kilku modelach mysich. Natomiast diety oparte na oleju kokosowym, palmowym lub oliwie z oliwek nie wykazują takiego działania – nawet u równie otyłych myszy. Wyniki te mogą mieć znaczenie dla profilaktyki i leczenia nowotworów u osób zmagających się z otyłością”.
Współautorka badania, dr Marcia Haigis z Ludwig Center przy Uniwersytecie Harvarda, zaznacza, że zastąpienie tłuszczów zwierzęcych roślinnymi może być korzystną interwencją dietetyczną u otyłych pacjentów onkologicznych. Zmiany te mogą również zmniejszać ryzyko rozwoju nowotworów u osób żyjących z otyłością.
Wcześniejsze prace zespołu wykazały, że otyłość prowadzi do zmian w układzie odpornościowym oraz w mikrośrodowisku guza, które sprzyjają progresji nowotworu. Dochodzi m.in. do osłabienia działania cytotoksycznych limfocytów T (CTL) i komórek NK (natural killer), które normalnie infiltrują nowotwór i niszczą komórki nowotworowe.
W aktualnym badaniu badacze wyjaśniają, w jaki sposób pochodne metaboliczne tłuszczów zwierzęcych zaburzają funkcje komórek NK i CTL. To właśnie ta dysfunkcja odpornościowa przyspiesza rozwój nowotworu u otyłych myszy – efekt ten nie występował u równie otyłych myszy karmionych tłuszczami roślinnymi. Co więcej, dieta oparta na oleju palmowym wspierała odporność przeciwnowotworową i spowalniała rozwój nowotworu.
Naukowcy zidentyfikowali kilka pośrednich metabolitów tłuszczów, zwłaszcza długołańcuchowych acylokarnityn, które silnie hamują aktywność komórek NK i CTL. Ich stężenie było szczególnie wysokie u myszy karmionych masłem, smalcem i łojem, natomiast nie występowało u myszy karmionych tłuszczami roślinnymi. Metabolity te powodowały głęboką dysfunkcję mitochondriów – organelli kluczowych dla funkcji cytotoksycznych – co prowadziło do utraty zdolności zabijania komórek nowotworowych oraz zmniejszenia produkcji IFN-γ, ważnego mediatora odpowiedzi immunologicznej.
Z kolei dieta bogata w olej palmowy zapobiegała metabolicznemu paraliżowi komórek NK, prawdopodobnie poprzez aktywację c-Myc – głównego regulatora metabolizmu komórkowego. Badacze zaobserwowali, że ekspresja Myc była zmniejszona u myszy karmionych tłuszczem zwierzęcym, jak również w komórkach NK pochodzących od osób z otyłością.
„Nasze wyniki podkreślają znaczenie diety w utrzymaniu sprawności układu odpornościowego” – zaznacza Lynch. „Co ważniejsze, sugerują, że zmiana rodzaju tłuszczu w diecie może poprawić wyniki leczenia nowotworów u osób otyłych, a tego rodzaju interwencje dietetyczne powinny być oceniane klinicznie”.
Badanie zostało sfinansowane przez Ludwig Institute for Cancer Research, Mark Foundation, amerykański NIH, Science Foundation Ireland, Europejską Radę ds. Badań Naukowych (ERC), Cancer Research Institute oraz Landry Cancer Biology Consortium.
Źródło: Nature Metabolism, How sources of dietary fat influence cancer growth in obesity
DOI: https://doi.org/10.1038/s42255-025-01330-w
