Dlaczego przewlekły ból pleców sprawia, że codzienne dźwięki wydają się bardziej dokuczliwe?

Osoby z przewlekłym bólem pleców przetwarzają codzienne dźwięki w sposób odmienny i bardziej intensywny niż osoby bez dolegliwości bólowych – wynika z nowych badań przeprowadzonych na University of Colorado Anschutz.

Opublikowane w czasopiśmie Annals of Neurology badanie należy do pierwszych, które łączą nadwrażliwość na bodźce akustyczne z konkretnymi, mierzalnymi zmianami w mózgu. Wyniki wskazują, że przewlekły ból pleców oddziałuje znacznie szerzej niż wyłącznie na układ mięśniowo-szkieletowy. Co istotne, autorzy wykazali również skuteczność interwencji terapeutycznej redukującej obserwowane zjawisko.

„Nasze wyniki potwierdzają to, o czym pacjenci mówią od lat – że codzienne dźwięki rzeczywiście są odbierane jako bardziej ostre i intensywne. Ich mózgi reagują inaczej, w obszarach odpowiedzialnych zarówno za percepcję głośności, jak i za emocjonalny wymiar bodźców. Oznacza to, że przewlekły ból pleców nie jest jedynie problemem lokalnym. W mózgu dochodzi do szerszej amplifikacji sensorycznej, co otwiera drogę do terapii mogących „ściszyć” tę nadreaktywność” – powiedział starszy autor pracy, dr Yoni Ashar, adiunkt chorób wewnętrznych i współdyrektor Pain Science Program w University of Colorado Anschutz School of Medicine.

Metodologia badania i charakterystyka populacji

Badacze porównali subiektywne oraz neuronalne odpowiedzi na bodźce dźwiękowe u 142 dorosłych z przewlekłym bólem pleców oraz u 51 osób bez bólu (grupa kontrolna). Wszyscy uczestnicy przeszli badanie rezonansu magnetycznego mózgu (MRI).

W trakcie sesji obrazowania uczestnicy wykonywali zadania obejmujące m.in. słuchanie różnych dźwięków, przy jednoczesnej ocenie ich nieprzyjemności. Równolegle analizowano aktywność kluczowych struktur mózgowych odpowiedzialnych za przetwarzanie bodźców akustycznych i ich komponent emocjonalny.

Różnice pomiędzy pacjentami z przewlekłym bólem a osobami zdrowymi były wyraźne. Średnio reakcje osób z bólem były silniejsze niż u 84% osób z grupy kontrolnej.

Zmiany neurobiologiczne – nie w uchu, lecz w mózgu

Analiza neuroobrazowa wykazała, że różnice nie dotyczyły pierwotnych obszarów przetwarzania słuchowego, lecz wyższych pięter integracji sensorycznej. Obserwowano nasilone odpowiedzi w korze słuchowej oraz w wyspie – strukturze zaangażowanej w przetwarzanie emocjonalne i interocepcję.

Jednocześnie stwierdzono obniżoną aktywność w przyśrodkowej korze przedczołowej, która fizjologicznie uczestniczy w regulacji reakcji emocjonalnych oraz wygaszaniu nadmiernej odpowiedzi na bodźce awersyjne. Taki profil aktywności sugeruje zaburzenie równowagi pomiędzy sieciami odpowiedzialnymi za amplifikację doznań a systemami hamującymi.

Interwencje terapeutyczne i ich skuteczność

Uczestników z przewlekłym bólem pleców losowo przydzielono do jednej z trzech grup terapeutycznych:

– Pain Reprocessing Therapy (PRT) – psychoterapia ukierunkowana na reinterpretację bólu jako efektu centralnej amplifikacji mózgowej, a nie wyłącznie uszkodzenia tkanek obwodowych,
– leczenie placebo – iniekcja soli fizjologicznej podana w warunkach wspierającego środowiska klinicznego,
– standardowa opieka – kontynuacja dotychczas stosowanego leczenia.

Najwyższą skuteczność wykazała Pain Reprocessing Therapy. Terapia ta nie tylko zmniejszała nadmierną odpowiedź mózgu na dźwięki, lecz także zwiększała aktywność obszarów odpowiedzialnych za regulację doznań nieprzyjemnych.

„Pokazuje to, że nadmierna odpowiedź sensoryczna mózgu może ulec poprawie pod wpływem terapii psychologicznej. Nadwrażliwość nie jest stanem nieodwracalnym – można ją leczyć” – podkreślił dr Ashar. „Wyniki te wzmacniają dowody na to, że przewlekły ból pleców nie jest wyłącznie problemem obwodowym. Mózg odgrywa centralną rolę w utrwalaniu bólu poprzez amplifikację różnych sygnałów – zarówno z pleców, jak i bodźców akustycznych, a prawdopodobnie także innych wrażeń”.

Wcześniejsze badania zespołu wykazały, że po zastosowaniu PRT około dwie trzecie pacjentów z przewlekłym bólem pleców było wolnych od bólu lub zgłaszało jego minimalne nasilenie, co znacząco przewyższało około 20% poprawę obserwowaną w grupie placebo.

Otwarte pytania badawcze

Autorzy podkreślają, że pozostaje do wyjaśnienia, czy zwiększona wrażliwość sensoryczna stanowi przyczynę rozwoju przewlekłego bólu, czy raczej konsekwencję jego utrzymywania się. Wstępne dane z innych ośrodków sugerują, że osoby naturalnie bardziej wrażliwe na bodźce sensoryczne mogą być bardziej podatne na rozwój bólu przewlekłego po urazie.

Nie jest również jasne, czy zjawisko amplifikacji obejmuje inne modalności sensoryczne, takie jak światło, zapach czy smak, ani czy podobny mechanizm występuje w innych zespołach bólu przewlekłego. Kolejne badania mają ocenić zakres tej nadreaktywności oraz ustalić, czy istnieje wspólny ośrodek mózgowy odpowiedzialny za amplifikację międzyzmysłową.

Źródło: Annals of Neurology, Auditory Hyperresponsivity in Chronic Back Pain: A Randomized Controlled Trial of Pain Reprocessing Therapy
DOI: http://dx.doi.org/10.1002/ana.78183