Nowe badanie przeprowadzone w Finlandii wskazuje, że osoby dorosłe, które pozostają aktywne fizycznie przez całe życie, charakteryzują się istotnie niższą częstością występowania zespołu metabolicznego w wieku 61 lat w porównaniu z osobami, których aktywność fizyczna w czasie wolnym utrzymuje się na niskim poziomie. Co istotne, aktywność fizyczna podejmowana także w późniejszym okresie dorosłości, a w szczególności ćwiczenia wzmacniające mięśnie, może częściowo kompensować ryzyko zdrowotne wynikające z wcześniejszej bierności ruchowej.
Badanie stanowi część trwającego od ponad 50 lat projektu Jyväskylä Longitudinal Study of Personality and Social Development, realizowanego na University of Jyväskylä w Finlandii. W ramach przedstawionej analizy naukowcy ocenili aktywność fizyczną w czasie wolnym u 159 uczestników w wieku 27, 42, 50 i 61 lat oraz ich stan zdrowia kardiometabolicznego, ze szczególnym uwzględnieniem występowania zespołu metabolicznego w wieku 61 lat. Zespół metaboliczny definiowany jest jako współwystępowanie kilku czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, takich jak zwiększony obwód talii, podwyższone ciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki węglowodanowej oraz nieprawidłowe stężenia lipidów we krwi.
Na podstawie 34-letniej obserwacji wyodrębniono trzy trajektorie aktywności fizycznej w czasie wolnym: osoby stale aktywne, osoby stopniowo zwiększające aktywność oraz osoby stale nieaktywne. Uczestnicy stale aktywni podejmowali aktywność fizyczną kilka razy w tygodniu już od wczesnej dorosłości, natomiast osoby zwiększające aktywność osiągały podobny poziom dopiero w wieku średnim. Osoby stale nieaktywne ćwiczyły nie częściej niż raz w tygodniu przez całe dorosłe życie.
W porównaniu z grupą stale aktywną, uczestnicy stale nieaktywni mieli niemal czterokrotnie wyższe ryzyko zespołu metabolicznego na początku późnej dorosłości. U osób, które zwiększyły swoją aktywność w trakcie życia, ryzyko to było około dwukrotnie wyższe. Różnice te ulegały jednak osłabieniu po uwzględnieniu aktualnego poziomu i rodzaju aktywności fizycznej podejmowanej w wieku 61 lat.
Jak podkreśla Tiina Savikangas, postdoctoral researcher i współautorka badania, długotrwała aktywność fizyczna jest wyraźnie związana z lepszym zdrowiem metabolicznym w późniejszym wieku, jednak także rozpoczęcie aktywności w późniejszych latach życia przynosi istotne korzyści zdrowotne. Szczególną rolę odgrywają ćwiczenia wzmacniające mięśnie, które wydają się mieć kluczowe znaczenie dla profilu metabolicznego.
Analiza poszczególnych składowych zespołu metabolicznego wykazała, że długoterminowa aktywność fizyczna w czasie wolnym była związana z mniejszym obwodem talii oraz korzystniejszym profilem lipidowym w porównaniu z osobami mniej aktywnymi w ciągu życia. Różnice te również ulegały zmniejszeniu po uwzględnieniu aktualnej aktywności fizycznej. Uczestnicy regularnie podejmujący ćwiczenia wzmacniające mięśnie oraz aktywny transport (np. chodzenie pieszo lub jazda na rowerze) charakteryzowali się wyższym stężeniem ochronnego cholesterolu HDL. Dodatkowo osoby wykonujące ćwiczenia siłowe miały przeciętnie mniejszy obwód talii niż osoby, które takich ćwiczeń nie wykonywały.
Eero Haapala, University Lecturer na University of Jyväskylä oraz Adjunct Professor w Institute of Biomedicine na University of Eastern Finland, podkreśla, że wyniki te wzmacniają szerokie spektrum dowodów naukowych potwierdzających znaczenie aktywności fizycznej na każdym etapie życia. Korzyści zdrowotne wynikające z ruchu nie są ograniczone do jednego okresu rozwojowego, dlatego równie ważne jak zachęcanie do utrzymania aktywności jest komunikowanie, że rozpoczęcie regularnego wysiłku fizycznego przynosi korzyści także w późniejszym wieku.
Publikacja opiera się na danych z projektu Jyväskylä Longitudinal Study of Personality and Social Development, w tym z najnowszej fazy zbierania danych Developmental Psychological Perspectives on Transitions at Age 60: Individuals Navigating Across the Lifespan (TRAILS). Badanie JYLS rozpoczęto w Department of Psychology, a następnie było kontynuowane w Faculty of Sport and Health Sciences oraz Gerontology Research Center na University of Jyväskylä. W latach 2020–2021 w badaniu TRAILS uczestniczyło 206 kobiet i mężczyzn, z czego do niniejszej analizy włączono 159 osób, które przeszły pełne badanie zdrowotne. Częstość aktywności fizycznej w czasie wolnym oceniano za pomocą kwestionariuszy w wieku 27, 42, 50 i 61 lat. W wieku 61 lat analizowano także udział w intensywnej aktywności fizycznej, ćwiczeniach wzmacniających mięśnie, aktywnym dojeździe oraz aktywności zawodowej. Składowe zespołu metabolicznego, w tym obwód talii, stężenie cholesterolu HDL, triglicerydów, glukozy na czczo oraz skurczowe i rozkurczowe ciśnienie tętnicze, oceniano podczas badania klinicznego i na podstawie próbek krwi pobranych na czczo, z uwzględnieniem stosowanego leczenia farmakologicznego. Zespół metaboliczny rozpoznawano u osób spełniających kryteria kliniczne dla co najmniej trzech składowych. Badanie podłużne było finansowane przez Research Council of Finland, a przygotowanie publikacji dodatkowo wsparła Juho Vainio Foundation.
Źródło: Medicine & Science in Sports & Exercise, Leisure-Time Physical Activity Trajectories across Adulthood and Cardiometabolic Risk at the Beginning of Late Adulthood – A Prospective Cohort Study
DOI: http://dx.doi.org/10.1249/MSS.0000000000003883
