Doustna antykoncepcja a szczepienia przeciw COVID-19. Duże badanie nie wykazało osłabienia odpowiedzi immunologicznej

Doustna antykoncepcja hormonalna nie wiązała się z istotną zmianą odpowiedzi immunologicznej po trzeciej lub czwartej dawce szczepionki przeciw COVID-19. W analizie obejmującej ponad tysiąc kobiet nie wykazano wpływu stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych ani na odpowiedź przeciwciał, ani na odporność komórkową zależną od limfocytów T. Autorzy podkreślają jednak, że badanie nie pozwala ocenić ewentualnych różnic między poszczególnymi preparatami hormonalnymi.

W artykule:

• Dlaczego badano wpływ antykoncepcji na odpowiedź poszczepienną
• Jak zaprojektowano analizę CoVacSer
• Jak oceniano przeciwciała i odporność komórkową
• Jakie wyniki uzyskano u kobiet stosujących doustną antykoncepcję
• Jakie są najważniejsze ograniczenia badania
• Jakie znaczenie wyniki mogą mieć dla przyszłych badań nad szczepieniami

Brak dowodów na osłabienie odpowiedzi po szczepieniu

Pytanie, czy stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych może wpływać na skuteczność szczepień, jest od kilku lat przedmiotem dyskusji naukowej. Wyniki wcześniejszych, zazwyczaj niewielkich badań nie były jednoznaczne. W części analiz opisywano związki między antykoncepcją hormonalną a wybranymi parametrami immunologicznymi, jednak możliwość uwzględnienia czynników zakłócających była często ograniczona.

Nowych danych dostarczyła analiza dużego badania kohortowego prowadzonego przez Universitätsklinikum Würzburg. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma npj Vaccines. Badacze nie stwierdzili, aby przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych wiązało się z istotną zmianą humoralnej lub komórkowej odpowiedzi immunologicznej po dawkach przypominających szczepionki przeciw COVID-19.

W analizie uwzględniono ponad tysiąc kobiet oraz szereg potencjalnie istotnych czynników, które mogły wpływać na odpowiedź poszczepienną. Według autorów po ich statystycznym skorygowaniu nadal nie zaobserwowano istotnego związku między doustną antykoncepcją a badanymi parametrami odporności.

Analiza obejmowała 1061 kobiet

Podstawę badania stanowiła prospektywna kohorta CoVacSer, w ramach której przez kilka lat monitorowano odpowiedź immunologiczną pracowników ochrony zdrowia w okresie pandemii COVID-19. W całym projekcie uczestniczyło ponad 1800 osób.

Do analizy poświęconej doustnej antykoncepcji włączono 1061 kobiet w wieku od 18 do 50 lat. Około 20 proc. uczestniczek deklarowało stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych.

Badacze oceniali parametry odporności przed trzecią lub czwartą dawką szczepionki przeciw COVID-19 oraz po jej podaniu. Analiza obejmowała zarówno odpowiedź humoralną, czyli związaną z wytwarzaniem swoistych przeciwciał, jak i odpowiedź komórkową zależną od limfocytów T.

W żadnym z analizowanych parametrów nie stwierdzono statystycznie istotnego wpływu stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych.

Znaczenie dla oceny skuteczności szczepień

Doustne środki antykoncepcyjne należą do najczęściej stosowanych leków hormonalnych. Jednocześnie szczepienia pozostają jednym z podstawowych narzędzi zapobiegania chorobom zakaźnym. Z tego względu możliwość występowania interakcji między antykoncepcją hormonalną a odpowiedzią poszczepienną ma znaczenie zarówno naukowe, jak i praktyczne.

Dr Isabell Wagenhäuser, pierwsza autorka publikacji, podkreśliła, że uzyskane wyniki nie wskazują na istotny wpływ doustnej antykoncepcji na odpowiedź immunologiczną po przypominających szczepieniach przeciw COVID-19. Dane mogą pomóc w naukowej ocenie dotychczasowych wątpliwości, a także stanowić punkt wyjścia do dalszych badań nad możliwym oddziaływaniem często stosowanych leków na odpowiedź po podaniu przyszłych szczepionek.

Wyniki badania nie oznaczają jednak, że wszystkie możliwe interakcje między hormonami płciowymi, preparatami antykoncepcyjnymi i układem odpornościowym zostały wykluczone. Analiza dotyczyła określonej populacji, określonego rodzaju szczepień oraz wybranych parametrów immunologicznych.

Dlaczego zastosowano badanie obserwacyjne

Ocena wpływu doustnych środków antykoncepcyjnych na odpowiedź immunologiczną jest trudna metodologicznie. Randomizowane badanie, w którym uczestniczkom przydzielano by antykoncepcję hormonalną wyłącznie w celu sprawdzenia jej wpływu na szczepienie, byłoby problematyczne zarówno pod względem etycznym, jak i praktycznym.

Jak wyjaśnił dr Alexander Gabel z Centre for Integrative Infectious Disease Research Uniwersytetu w Heidelbergu, w tego rodzaju pytaniach badawczych szczególne znaczenie mają duże, dobrze scharakteryzowane kohorty oraz odpowiednio dobrane metody statystyczne. Pozwalają one ograniczyć wpływ czynników, które mogłyby zniekształcać obserwowany związek.

W analizowanych modelach uwzględniono między innymi:

• wiek uczestniczek,
• wskaźnik masy ciała,
• rodzaj zastosowanej szczepionki,
• wcześniejsze zakażenia SARS-CoV-2,
• wykonywany zawód,
• inne potencjalne czynniki wpływające na odpowiedź immunologiczną.

PD Dr. Manuel Krone, ostatni autor publikacji i kierownik badania CoVacSer, zaznaczył, że duże badania prospektywne, połączone z właściwie dobranymi metodami statystycznymi, mogą dostarczać istotnych danych w sytuacjach, w których przeprowadzenie randomizowanego eksperymentu nie jest możliwe lub etycznie uzasadnione.

Najważniejsze ograniczenia badania

Autorzy zwracają uwagę, że analiza miała istotne ograniczenia. Nie dysponowano szczegółowymi informacjami na temat składu przyjmowanych środków antykoncepcyjnych. Nie było zatem możliwe oddzielne przeanalizowanie preparatów różniących się rodzajem hormonu, dawką, proporcją składników lub schematem stosowania.

Doustne środki antykoncepcyjne nie stanowią jednorodnej grupy. Poszczególne preparaty mogą zawierać różne progestageny, a w przypadku preparatów złożonych także różne dawki i rodzaje estrogenu. Badanie nie pozwala więc wykluczyć subtelnych różnic między konkretnymi produktami.

Nie uwzględniono również momentu cyklu menstruacyjnego, w którym pobierano próbki lub przeprowadzano szczepienie. Z tego względu nie można jednoznacznie ocenić, czy naturalne wahania hormonalne albo faza cyklu wpływały na poszczególne parametry immunologiczne.

Badanie miało charakter obserwacyjny. Wykazanie braku statystycznie istotnego związku w analizowanej kohorcie nie jest równoznaczne z udowodnieniem, że jakikolwiek wpływ jest biologicznie niemożliwy. Wyniki wskazują natomiast, że w badanej populacji nie występował efekt o wielkości możliwej do wiarygodnego wykrycia przy zastosowanych metodach.

Analizowano odpowiedź immunologiczną po trzeciej lub czwartej dawce szczepienia przeciw COVID-19. Wniosków nie należy automatycznie odnosić do innych szczepionek, innych schematów szczepienia, nastolatek, kobiet powyżej 50. roku życia ani osób z istotnymi zaburzeniami odporności.

Czym było badanie CoVacSer

CoVacSer było prospektywnym badaniem długoterminowym prowadzonym w Universitätsklinikum Würzburg. Jego celem była ocena odpowiedzi immunologicznej po szczepieniach przeciw COVID-19 oraz po zakażeniach SARS-CoV-2.

Od września 2021 do grudnia 2023 roku obserwowano ponad 1800 pracowników ochrony zdrowia. Badacze analizowali czynniki wpływające na humoralną i komórkową odporność po szczepieniu lub infekcji. Oceniano również zagadnienia dotyczące skuteczności szczepionek, dawek przypominających oraz związku szczepień i zakażeń SARS-CoV-2 z jakością życia i zdolnością do pracy.

Od kwietnia 2024 roku w Zentrallabor des Universitätsklinikums Würzburg prowadzona jest kontynuacja projektu pod nazwą ARIPro. W zmodyfikowanym schemacie prospektywnie badane są ostre zakażenia układu oddechowego wywoływane przez wirusy grypy, RSV i SARS-CoV-2 wśród pracowników ochrony zdrowia.

Celem projektu jest lepsze poznanie profilaktyki szczepiennej, odpowiedzi immunologicznej oraz długoterminowych następstw infekcji układu oddechowego. Uzyskane dane mają wspierać rozwój strategii szczepień i innych działań profilaktycznych.

Wnioski wymagają ostrożnej interpretacji

Analiza CoVacSer nie wykazała, aby stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych istotnie zmieniało humoralną lub komórkową odpowiedź immunologiczną po trzeciej bądź czwartej dawce szczepionki przeciw COVID-19.

Wyniki są uspokajające dla kobiet korzystających z doustnej antykoncepcji. Nie dostarczają podstaw do zmiany stosowanej metody antykoncepcji z powodu planowanego szczepienia przypominającego przeciw COVID-19.

Jednocześnie potrzebne są dalsze badania, które pozwolą uwzględnić skład konkretnych preparatów, dawki hormonów, fazę cyklu menstruacyjnego oraz odpowiedź na szczepionki przeciw innym chorobom zakaźnym. Konieczne będzie także ustalenie, czy podobne wyniki można uzyskać w populacjach różniących się wiekiem, stanem zdrowia i funkcjonowaniem układu odpornościowego.

Źródło: npj Vaccines, „Oral contraceptive usage among healthcare workers and its impact on COVID-19 booster vaccination immunogenicity”.
DOI: https://doi.org/10.1038/s41541-026-01510-z