Duży przyrost masy ciała znacząco zwiększa ryzyko wielu nowotworów

Najnowsze badanie zaprezentowane podczas European Congress on Obesity (ECO 2026) wykazało, że duży przyrost masy ciała od okresu dojrzewania do późnej dorosłości znacząco zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów związanych z otyłością. U osób należących do grupy z największym wzrostem masy ciała ryzyko niektórych nowotworów było ponad dwu-, a nawet trzykrotnie wyższe niż u osób, które przybrały najmniej na wadze.

W artykule

• Związek między przyrostem masy ciała a ryzykiem nowotworów
• Analiza danych ponad 630 tysięcy mieszkańców Szwecji
• Które nowotwory najsilniej wiążą się z otyłością
• Znaczenie wieku, w którym rozwija się otyłość
• Różnice pomiędzy kobietami i mężczyznami
• Wnioski dla profilaktyki nowotworów

Otyłość dotyka obecnie około jednej ósmej populacji świata i jest uznawana za jeden z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju nowotworów. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (International Agency for Research on Cancer, IARC) wskazuje, że nadmierna masa ciała jest związana z większym ryzykiem wystąpienia nowotworów przełyku (gruczolakoraka), wpustu żołądka, jelita grubego, wątroby, pęcherzyka żółciowego, trzustki, piersi po menopauzie, endometrium, jajnika, nerek, opon mózgowo-rdzeniowych, tarczycy oraz szpiczaka mnogiego. Coraz więcej danych sugeruje również powiązania z innymi typami nowotworów, w tym niektórymi nowotworami krwi.

Nowe badanie zostało przeprowadzone przez zespół kierowany przez prof. Antona Nilssona i prof. Tanję Stocks z Department of Translational Medicine na Lund University w Malmö. Naukowcy postanowili sprawdzić, jak zmiany masy ciała zachodzące przez całe dorosłe życie wpływają na ryzyko zachorowania na nowotwory.

Analiza ponad 630 tysięcy osób

Badacze wykorzystali dane pochodzące ze szwedzkiego projektu ODDS, obejmującego informacje o masie ciała gromadzone w latach 1911–2020 oraz dane dotyczące zachorowań na nowotwory monitorowane do 2023 roku.

Do analizy włączono:

• 251 041 mężczyzn,
• 378 981 kobiet.

Każda osoba posiadała średnio cztery pomiary masy ciała wykonane między 17. a 60. rokiem życia.

W przeciwieństwie do wcześniejszych badań, które zwykle analizowały masę ciała tylko w jednym punkcie czasowym lub porównywały dwa pomiary, naukowcy prześledzili całe trajektorie zmian masy ciała od późnej adolescencji do wieku dojrzałego.

Im większy przyrost masy ciała, tym większe ryzyko raka

Analiza wykazała wyraźną zależność pomiędzy tempem przyrostu masy ciała a ryzykiem rozwoju nowotworów.

Porównując osoby należące do 20% populacji z największym przyrostem masy ciała z 20% osób, które przybrały najmniej na wadze, stwierdzono:

• 7% wyższe ryzyko wszystkich nowotworów u mężczyzn,
• 17% wyższe ryzyko wszystkich nowotworów u kobiet.

Jeszcze silniejsze zależności zaobserwowano dla nowotworów uznawanych za związane z otyłością:

• wzrost ryzyka o 46% u mężczyzn,
• wzrost ryzyka o 43% u kobiet.

Najsilniejsze związki z konkretnymi nowotworami

W przypadku poszczególnych nowotworów odnotowano szczególnie wysokie wzrosty ryzyka.

U mężczyzn

Osoby z największym przyrostem masy ciała miały:

• 2,67-krotnie wyższe ryzyko raka wątroby,
• 2,25-krotnie wyższe ryzyko gruczolakoraka przełyku,
• o 61% wyższe ryzyko raka wpustu żołądka,
• o 16% wyższe ryzyko raka odbytnicy,
• o 52% wyższe ryzyko raka okrężnicy,
• o 81% wyższe ryzyko raka nerkowokomórkowego.

U kobiet

Najsilniejsze zależności dotyczyły:

• 3,78-krotnie wyższego ryzyka raka endometrium,
• 42% wyższego ryzyka raka piersi po menopauzie,
• 32% wyższego ryzyka oponiaka,
• 31% wyższego ryzyka raka okrężnicy,
• 91% wyższego ryzyka raka nerkowokomórkowego.

Otyłość może być związana również z innymi nowotworami

Badacze przeanalizowali również nowotwory, które nie są jeszcze oficjalnie uznawane za związane z otyłością, ale wcześniejsze badania sugerowały taką możliwość.

Wśród osób z największym przyrostem masy ciała stwierdzono:

U mężczyzn

• 3,13-krotnie wyższe ryzyko guzów przysadki mózgowej,
• 27% wyższe ryzyko czerniaka złośliwego,
• 48% wyższe ryzyko chłoniaka rozlanego z dużych komórek B.

U kobiet

• 2,13-krotnie wyższe ryzyko guzów przysadki,
• 33% wyższe ryzyko nowotworów przytarczyc.

Znaczenie masy ciała już w wieku 17 lat

Interesującym odkryciem było stwierdzenie, że sama masa ciała w wieku 17 lat również miała znaczenie prognostyczne.

Osoby należące do grupy 20% najcięższych nastolatków wykazywały podwyższone ryzyko wielu nowotworów w późniejszym życiu. Skala tego ryzyka była porównywalna z wpływem dużego przyrostu masy ciała w dorosłości.

Wyniki sugerują, że proces zwiększania ryzyka nowotworów może rozpoczynać się już bardzo wcześnie.

Kiedy przyrost masy ciała jest najbardziej niebezpieczny?

Badacze przeanalizowali również znaczenie przyrostu masy ciała na różnych etapach życia.

W przypadku mężczyzn największe znaczenie dla rozwoju nowotworów związanych z otyłością miał przyrost masy ciała we wczesnej i średniej dorosłości.

U kobiet silniejsze zależności obserwowano w średniej i późnej dorosłości, szczególnie dla:

• raka endometrium,
• raka piersi po menopauzie,
• oponiaka.

Po wyłączeniu nowotworów specyficznych dla kobiet zależności między przyrostem masy ciała a ryzykiem nowotworów były podobne we wszystkich okresach życia.

Wczesny rozwój otyłości zwiększa zagrożenie

Naukowcy ocenili także wpływ wieku, w którym pojawiła się otyłość.

Okazało się, że im wcześniej rozwijała się otyłość, tym większe było późniejsze ryzyko zachorowania na nowotwór.

Mężczyźni, u których otyłość rozwinęła się przed 30. rokiem życia

• pięciokrotnie wyższe ryzyko raka wątroby,
• dwukrotnie wyższe ryzyko raka trzustki,
• dwukrotnie wyższe ryzyko raka nerkowokomórkowego,
• o 58% wyższe ryzyko raka okrężnicy.

Kobiety, u których otyłość rozwinęła się przed 30. rokiem życia

• 4,5-krotnie wyższe ryzyko raka endometrium,
• o 67% wyższe ryzyko raka trzustki,
• dwukrotnie wyższe ryzyko raka nerkowokomórkowego,
• o 76% wyższe ryzyko oponiaka.

Możliwe mechanizmy biologiczne

Autorzy zwracają uwagę, że obserwowane zależności prawdopodobnie wynikają z kilku współistniejących mechanizmów biologicznych.

Najważniejsze z nich obejmują:

• zaburzenia metabolizmu hormonów płciowych,
• nieprawidłową sygnalizację insulinową,
• przewlekły stan zapalny,
• zmienione wydzielanie adipokin przez tkankę tłuszczową,
• insulinooporność,
• chorobę refluksową przełyku, szczególnie istotną w przypadku raka przełyku.

Według autorów silny związek przyrostu masy ciała po 30. roku życia z rakiem endometrium i rakiem piersi po menopauzie sugeruje szczególną rolę hormonów płciowych u kobiet. Z kolei u mężczyzn większe znaczenie mogą mieć procesy zapalne i zaburzenia metaboliczne prowadzące do rozwoju raka wątroby oraz przełyku.

Wnioski

Autorzy podkreślają, że zarówno masa ciała osiągnięta we wczesnej dorosłości, jak i dalszy przyrost masy ciała w kolejnych dekadach życia mają istotny wpływ na ryzyko rozwoju wielu nowotworów.

W obliczu rosnącej częstości występowania otyłości oraz nowotworów na całym świecie wyniki badania wskazują, że skuteczna profilaktyka onkologiczna powinna obejmować kontrolę masy ciała przez całe życie, rozpoczynając już od okresu dojrzewania i wczesnej dorosłości.

Źródło: European Congress on Obesity (ECO 2026), Study shows that people who gain the most weight are at more than double the risk of certain cancers