Przewlekłe choroby wątroby w Europie: możliwy do uniknięcia kryzys zdrowotny pozostaje niewykryty

Lead: Europa stoi w obliczu narastającego kryzysu związanego z przewlekłymi chorobami wątroby. Eksperci zaangażowani w serię publikacji opublikowaną w The Lancet Regional Health – Europe alarmują, że miliony mieszkańców kontynentu żyją z nierozpoznaną chorobą wątroby, a skutki zdrowotne, społeczne i ekonomiczne tego problemu stale rosną. Autorzy wskazują, że konieczne jest włączenie zdrowia wątroby do głównego nurtu polityki zdrowotnej, profilaktyki chorób przewlekłych oraz opieki podstawowej.

W artykule:

• Rosnące obciążenie przewlekłymi chorobami wątroby w Europie
• MASLD jako nowa epidemia związana z zaburzeniami metabolicznymi
• Wpływ alkoholu na zgony i nowotwory wątroby
• Znaczenie wirusowych zapaleń wątroby typu B i C
• Dlaczego potrzebne są zmiany w podstawowej opiece zdrowotnej
• Najważniejsze rekomendacje ekspertów dla Europy

Miliony Europejczyków żyją z chorobą wątroby

Według nowej serii artykułów „Ending the chronic liver disease public health threat in Europe”, przygotowanej przez ponad 75 ekspertów z 30 krajów pod kierownictwem Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal), przewlekłe choroby wątroby stanowią jedno z największych, a jednocześnie najbardziej niedocenianych wyzwań zdrowia publicznego w Europie.

Autorzy podkreślają, że przewlekłe choroby wątroby odpowiadają za ogromną liczbę przedwczesnych zachorowań i zgonów, szczególnie wśród mężczyzn oraz osób znajdujących się w mniej uprzywilejowanej sytuacji społeczno-ekonomicznej. Obecnie są one drugą, po chorobie niedokrwiennej serca, najważniejszą przyczyną utraconych lat aktywności zawodowej w Europie.

MASLD zmienia obraz chorób wątroby

Szczególną uwagę badacze zwracają na gwałtowny wzrost częstości występowania metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD), czyli stłuszczeniowej choroby wątroby związanej z zaburzeniami metabolicznymi.

Szacuje się, że aż jedna trzecia mieszkańców Unii Europejskiej oraz Wielkiej Brytanii żyje obecnie z MASLD. Choroba ta staje się jednym z głównych czynników napędzających rozwój raka wątroby na kontynencie.

Eksperci wskazują, że epidemia otyłości, cukrzycy typu 2, zaburzeń metabolicznych oraz siedzącego trybu życia bezpośrednio przekłada się na rosnącą liczbę przypadków przewlekłych chorób wątroby.

Europa liderem spożycia alkoholu

Autorzy raportu przypominają, że Europa charakteryzuje się najwyższym na świecie spożyciem alkoholu w przeliczeniu na mieszkańca, najwyższą częstością epizodycznego intensywnego picia alkoholu oraz najniższym odsetkiem abstynentów.

Połączenie nadmiernego spożycia alkoholu z otyłością i innymi czynnikami ryzyka prowadzi do wysokiej liczby przypadków schyłkowej niewydolności wątroby oraz raka wątrobowokomórkowego.

Szacuje się, że alkohol odpowiada za około 40% spośród 287 tysięcy przedwczesnych zgonów związanych z chorobami wątroby notowanych każdego roku w Europie. Zdaniem autorów rzeczywista liczba może być jeszcze wyższa.

Wirusowe zapalenia wątroby nadal pozostają zagrożeniem

Istotnym problemem pozostają również przewlekłe zakażenia wirusami HBV i HCV. Wiele przypadków jest wykrywanych zbyt późno lub pozostaje całkowicie nierozpoznanych.

Wirusowe zapalenia wątroby typu B i C odpowiadają za ponad 85% spośród niemal 57 tysięcy rocznych zgonów związanych z HIV, gruźlicą oraz wirusowymi zapaleniami wątroby w krajach UE i Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

W przeciwieństwie do wielu innych chorób przewlekłych, zgony wynikające z alkoholowej choroby wątroby oraz nieleczonych wirusowych zapaleń wątroby często występują nawet kilkadziesiąt lat wcześniej.

Potrzebna zmiana podejścia do zdrowia wątroby

Profesor Jeffrey V. Lazarus z CUNY Graduate School of Public Health and Health Policy oraz kierownik Public Health Liver Group w ISGlobal podkreśla, że Europa nie potrzebuje kolejnych ostrzeżeń, lecz nowego sposobu reagowania.

Zdaniem badacza rozmowa o żywności wysoko przetworzonej, spożyciu alkoholu, niezdrowej diecie, cukrzycy, otyłości i braku aktywności fizycznej jest jednocześnie rozmową o ryzyku chorób wątroby.

Autorzy zwracają uwagę, że w podstawowej opiece zdrowotnej rutynowo ocenia się ciśnienie tętnicze, stężenie cholesterolu czy masę ciała, natomiast bardzo rzadko przeprowadza się ocenę włóknienia wątroby. Tymczasem nowoczesne nieinwazyjne metody diagnostyczne umożliwiają wykrywanie zmian na wczesnym etapie choroby.

Choroby wątroby wymagają skoordynowanej strategii

Seria analizuje problem przewlekłych chorób wątroby z czterech perspektyw:

• diagnostyki i modeli opieki nad pacjentami,
• gotowości systemów ochrony zdrowia do walki z MASLD,
• alkoholowej choroby wątroby oraz MetALD,
• postępów w eliminacji wirusowych zapaleń wątroby.

Eksperci podkreślają, że przyczyny metaboliczne, alkoholowe i wirusowe należy analizować łącznie. Tylko takie podejście pozwala stworzyć skuteczne programy profilaktyczne, diagnostyczne i terapeutyczne.

Stygmatyzacja utrudnia leczenie

Autorzy komentarzy towarzyszących publikacji zwracają uwagę na problem stygmatyzacji osób cierpiących na choroby wątroby. Pacjenci często spotykają się z ocenianiem i uproszczonym przekonaniem, że choroba jest wyłącznie konsekwencją indywidualnych wyborów życiowych.

Tego rodzaju postawy mogą wpływać na opóźnianie zgłaszania się po pomoc medyczną, ograniczać zaangażowanie w leczenie oraz pogarszać wyniki zdrowotne. Dodatkowo stygmatyzacja może wpływać na priorytety polityki zdrowotnej i przyczyniać się do niedostatecznego rozpoznania skali problemu.

Miliony niewykrytych przypadków

Zdaniem autorów miliony mieszkańców Europy żyją obecnie z nierozpoznaną przewlekłą chorobą wątroby. Wczesne wykrywanie w ramach podstawowej opieki zdrowotnej oraz opieki środowiskowej mogłoby zapobiec rozwojowi włóknienia, marskości, raka wątroby oraz przedwczesnej śmierci.

Eksperci rekomendują:

• włączenie zdrowia wątroby do strategii walki z chorobami niezakaźnymi i nowotworami,
• powiązanie działań dotyczących chorób wątroby z politykami dotyczącymi cukrzycy, otyłości, alkoholu, chorób sercowo-naczyniowych, aktywności fizycznej i żywienia,
• rozwój systemów monitorowania i wczesnego wykrywania chorób,
• zwiększenie dostępu do leczenia i programów redukcji szkód zdrowotnych,
• wzmocnienie polityki ograniczającej szkody związane z alkoholem,
• walkę ze stygmatyzacją i nierównościami zdrowotnymi.

Autorzy podsumowują, że wyeliminowanie przewlekłych chorób wątroby jako zagrożenia zdrowia publicznego w Europie jest możliwe, jednak wymaga zdecydowanych działań zanim zaawansowana choroba stanie się standardowym momentem rozpoznania.

Źródło: The Lancet Regional Health – Europe, Ending the chronic liver disease public health threat in Europe
DOI: https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2026.101399