Genetycznie zmodyfikowane narządy świń jako pomost do transplantacji? Rusza projekt XeNid
Interdyscyplinarny zespół Medizinische Hochschule Hannover chce stworzyć podstawy do wykorzystania genetycznie zmodyfikowanych narządów świń jako czasowego wsparcia dla pacjentów oczekujących na narząd ludzki.
Niedobór narządów od dawców pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań transplantologii. Zespół Medizinische Hochschule Hannover (MHH) rozpoczyna projekt „Xenotransplantation in Niedersachsen” (XeNid), którego celem jest stworzenie podstaw do wykorzystania narządów pochodzących od genetycznie zmodyfikowanych świń jako czasowego rozwiązania dla pacjentów oczekujących na narząd ludzki. Czteroletnie przedsięwzięcie otrzyma około 4 mln euro wsparcia w ramach programu „zukunft.niedersachsen”.
W artykule:
- Skala niedoboru narządów do przeszczepienia w Niemczech
- Założenia projektu „Xenotransplantation in Niedersachsen” (XeNid)
- Możliwość czasowego wykorzystania narządów genetycznie zmodyfikowanych świń
- Planowane prace dotyczące wątroby, zastawek serca i płuc
- Znaczenie modyfikacji genetycznych i kontroli odpowiedzi immunologicznej
- Aktualny etap rozwoju ksenotransplantacji w Niemczech i USA
Niedobór narządów pozostaje poważnym problemem transplantologii
Jeżeli narząd przestaje funkcjonować, a pozostałe metody leczenia nie są już skuteczne, przeszczepienie narządu może stać się konieczne. Transplantacje każdego roku ratują życie wielu pacjentów. W Medizinische Hochschule Hannover (MHH), określanym w materiale prasowym jako największy ośrodek transplantacyjny w Niemczech, wykonywanych jest rocznie od 300 do 400 przeszczepień narządów, w szczególności nerek, płuc, wątroby i serca.
Zapotrzebowanie jest jednak znacznie większe niż liczba dostępnych narządów. Według danych przytoczonych przez MHH w Niemczech na przeszczepienie oczekuje obecnie około 8200 osób, z czego około 1000 w Hanowerze.
„Niedobór odpowiednich narządów od dawców jest jednym z naszych największych wyzwań klinicznych” – podkreśla prof. dr Moritz Schmelzle, dyrektor MHH-Transplantationszentrum. Jak zaznacza, jednym z najpilniejszych zadań ośrodka jest rozwijanie rozwiązań w medycynie transplantacyjnej, które mogłyby przeciwdziałać temu niedoborowi.
Projekt XeNid ma rozwijać ksenotransplantację
Jednym z rozważanych sposobów zwiększenia dostępności narządów jest wykorzystanie organów pochodzących od genetycznie zmodyfikowanych świń. Przeszczepienie narządu ze zwierzęcia człowiekowi określa się mianem ksenotransplantacji.
Interdyscyplinarny zespół MHH rozpoczyna obecnie projekt „Xenotransplantation in Niedersachsen” (XeNid). Jego celem jest stworzenie podstaw umożliwiających w przyszłości wprowadzenie ksenotransplantacji do praktyki klinicznej.
Projekt zaplanowano na cztery lata. Kraj związkowy Dolna Saksonia oraz VolkswagenStiftung przeznaczają na jego realizację około 4 mln euro w ramach programu „zukunft.niedersachsen”.
Narządy świń jako czasowe rozwiązanie pomostowe
Jednym z głównych założeń projektu nie jest wyłącznie trwałe zastąpienie narządu ludzkiego narządem zwierzęcym. Badacze chcą również rozwijać rozwiązania, dzięki którym genetycznie zmodyfikowane narządy świń mogłyby czasowo przejmować funkcję niewydolnego narządu pacjenta do momentu, gdy dostępny stanie się odpowiedni narząd ludzki.
„Chcemy stworzyć zasoby, metody i koncepcje, dzięki którym genetycznie zmodyfikowane narządy świń będą mogły czasowo zastępować narządy ludzkie do czasu udostępnienia narządu ludzkiego” – wyjaśnia prof. dr André Bleich, kierujący MHH-Institut für Versuchstierkunde oraz Zentrales Tierlaboratorium der MHH.
Prof. Bleich koordynuje projekt wspólnie z PD dr. Philippem Felgendreffem z MHH-Klinik für Allgemein-, Viszeral- und Transplantationschirurgie.
Zespół chce stworzyć podstawy umożliwiające opracowanie nowych możliwości terapeutycznych dla pacjentów z niewydolnością narządową, którzy nie mają możliwości otrzymania ratującego życie przeszczepu w odpowiednim czasie.
Wątroba, zastawki serca i płuca wśród kierunków projektu
Dializa wątrobowa z wykorzystaniem genetycznie zmodyfikowanych wątrób świń
Jednym z planowanych kierunków prac jest rozwiązanie przeznaczone dla pacjentów z ostrą niewydolnością wątroby. Naukowcy zamierzają rozwijać możliwość prowadzenia dializy wątrobowej z wykorzystaniem genetycznie zmodyfikowanych wątrób świń.
Zastawki serca zasiedlane ludzkimi komórkami
Zespół chce także udoskonalać przeszczepianie świńskich zastawek serca zasiedlanych ludzkimi komórkami. Celem tych prac ma być ograniczenie przewlekłych reakcji odrzucenia.
Badania dotyczące płuc
W materiale MHH wskazano również, że badacze chcą osiągnąć postęp w odniesieniu do płuc. Informacja prasowa nie przedstawia jednak bardziej szczegółowego opisu tego kierunku prac.
W dyskusje dotyczące projektu badań, zagadnień etycznych oraz interpretacji wyników mają być włączani pacjenci i ich przedstawiciele.
Od hodowli zwierząt do kontroli odpowiedzi immunologicznej
Wprowadzenie ksenotransplantacji do praktyki klinicznej wymaga rozwiązania szeregu problemów – począwszy od hodowli odpowiednich zwierząt, przez kontrolę odpowiedzi immunologicznej biorcy, aż po samą procedurę transplantacji.
Według MHH świnie są szczególnie interesującym potencjalnym źródłem narządów, ponieważ ich organy pod wieloma względami biologicznymi są porównywalne z narządami człowieka. Jednocześnie, aby ograniczyć ryzyko odrzucenia przez ludzki układ odpornościowy, zwierzęta muszą zostać odpowiednio zmodyfikowane genetycznie.
„Mamy nadzieję, że ksenotransplantacja stanie się odpowiednią opcją terapeutyczną dla osób, które pilnie potrzebują ratującego życie narządu i którym z powodu niedoboru ludzkich narządów od dawców kończy się czas. Projekt XeNid jest ważnym krokiem w kierunku zaoferowania tym pacjentom potencjalnej możliwości leczenia” – mówi PD dr Philipp Felgendreff.
Ksenotransplantacja nie jest jeszcze rutynowym leczeniem
W Niemczech nie wykonuje się obecnie u pacjentów ksenotransplantacji całych narządów. Inaczej wygląda sytuacja w Stanach Zjednoczonych, gdzie odnotowano pierwsze zastosowania kliniczne w wyjątkowych przypadkach, określanych w materiale jako indywidualne próby leczenia u pacjentów, którzy bez ksenotransplantacji nie mieliby szansy na otrzymanie ludzkiego narządu.
Według informacji MHH od lutego 2025 r. dwie amerykańskie firmy biotechnologiczne prowadzą badania kliniczne z udziałem ludzi, którym przeszczepiane są nerki pochodzące od genetycznie zmodyfikowanych świń.
Projekt XeNid ma koncentrować się na stworzeniu zasobów, metod i koncepcji potrzebnych do dalszego rozwoju tej dziedziny oraz do oceny możliwości wykorzystania ksenotransplantacji jako opcji terapeutycznej w sytuacji niedoboru ludzkich narządów.
Źródło: Medizinische Hochschule Hannover
