Hantawirus Andes na statku MV Hondius: trzy osoby zmarły

Ognisko zakażeń hantawirusem powiązane z rejsem statku ekspedycyjnego MV Hondius to rzadkie i nietypowe zdarzenie epidemiologiczne. U części pacjentów zidentyfikowano wirus Andes (ANDV, Orthohantavirus andesense), dla którego opisywano ograniczoną transmisję człowiek–człowiek. Trzy osoby zmarły, kilka osób wymagało hospitalizacji lub ewakuacji medycznej, a WHO opublikowała oficjalny komunikat Disease Outbreak News.

Co się wydarzyło?

Holenderski statek ekspedycyjny MV Hondius, operowany przez firmę Oceanwide Expeditions, wyruszył z argentyńskiego Ushuaia 1 kwietnia 2026 roku. Trasa wiodła przez Antarktydę, Georgię Południową, odległe wyspy Atlantyku Południowego – Tristan da Cunha, Nightingale Island, Wyspę Świętej Heleny i Wyspę Wniebowstąpienia – i miała zakończyć się w Europie. Według komunikatu WHO na pokładzie znajdowało się 147 osób: 88 pasażerów i 59 członków załogi z 23 krajów.^[1]

Już 6 kwietnia, zaledwie pięć dni po wyjściu z portu, u jednego z pasażerów – holenderskiego mężczyzny, który wcześniej podróżował po Argentynie – pojawiły się objawy: gorączka, ból głowy i łagodna biegunka. Pięć dni później, 11 kwietnia, mężczyzna zmarł na pokładzie po rozwinięciu niewydolności oddechowej. Jego żona, która była jego bliskim kontaktem i towarzyszyła mu w podróży, zeszła ze statku na Wyspie Świętej Heleny z objawami żołądkowo-jelitowymi. Jej stan pogorszył się w trakcie podróży do Republiki Południowej Afryki; zmarła 26 kwietnia po przybyciu do szpitalnego oddziału ratunkowego w Johannesburgu. Badanie PCR wykonane pośmiertnie potwierdziło u niej zakażenie hantawirusem.^[1]

Kolejne przypadki pojawiały się w następnych tygodniach. 2 maja 2026 roku Wielka Brytania powiadomiła WHO, co uruchomiło procedury Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych (IHR 2005). Tego samego dnia laboratorium NICD w Republice Południowej Afryki potwierdziło zakażenie hantawirusem u kolejnego pasażera – Brytyjczyka hospitalizowanego na oddziale intensywnej terapii w Johannesburgu.^[1] Trzeci zgon dotyczył dorosłej kobiety z objawami zapalenia płuc; początek choroby odnotowano u niej 28 kwietnia, a zgon nastąpił na pokładzie 2 maja 2026 roku.^[1] W komunikacie WHO z 4 maja podawano łącznie 7 przypadków: 2 laboratoryjnie potwierdzone i 5 podejrzewanych, w tym 3 zgony. Według aktualizacji Associated Press z 6 maja, po kolejnych badaniach odnotowywano 8 przypadków, z czego 5 potwierdzonych laboratoryjnie i 3 podejrzewane; wśród potwierdzonych zakażeń identyfikowano wirus Andes.^[2]

⚠ Dlaczego wirus Andes jest wyjątkowy?

Wirus Andes (ANDV, Orthohantavirus andesense) jest wyjątkowy wśród hantawirusów, ponieważ właśnie dla niego najlepiej udokumentowano ograniczoną transmisję człowiek–człowiek. Zakażenia wtórne opisywano przede wszystkim przy bliskim i długotrwałym kontakcie, m.in. w gospodarstwach domowych, wśród osób dzielących pomieszczenia oraz rzadko w placówkach ochrony zdrowia. Dla większości innych hantawirusów dominującą drogą zakażenia pozostaje ekspozycja na mocz, kał lub ślinę zakażonych gryzoni. Ta właściwość ANDV sprawia, że ognisko na statku z wieloma osobami przebywającymi w ograniczonej przestrzeni wymagało szybkiej, skoordynowanej reakcji międzynarodowej.^[1,5,6]

Czym jest hantawirus i dlaczego jest tak groźny?

Hantawirusy to zoonotyczne wirusy RNA z rodziny Hantaviridae, zwykle przenoszone przez gryzonie. Poszczególne wirusy są związane z określonymi rezerwuarami zwierzęcymi, które mogą wydalać wirusa z moczem, kałem lub śliną, często bez objawów choroby. Człowiek jest gospodarzem przypadkowym – zakaża się przede wszystkim przez wdychanie aerozoli z odchodów, moczu lub śliny zakażonych gryzoni, rzadziej przez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami, skażoną żywnością albo ugryzienie.^[4,5,7]

W zależności od wirusa i regionu geograficznego choroba ma dwa główne oblicza kliniczne. W Europie i Azji hantawirusy (m.in. Puumala, Hantaan, Dobrava-Belgrade) wywołują gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym (HFRS) – chorobę z dominującym uszkodzeniem nerek, trombocytopenią i możliwymi objawami krwotocznymi, o śmiertelności od poniżej 1% w łagodniejszych zakażeniach Puumala do kilkunastu procent w cięższych postaciach HFRS. W Amerykach natomiast wirus Sin Nombre i wirus Andes powodują hantawirusowy zespół kardiopulmonalny (HCPS), nazywany też hantawirusowym zespołem płucnym (HCPS/HPS) – ciężką chorobę z gwałtownie narastającą niewydolnością oddechowo-krążeniową. CDC podaje śmiertelność HPS na poziomie blisko 4 na 10 chorych, a WHO wskazuje, że w Amerykach śmiertelność zakażeń hantawirusowych może sięgać 50%.^[1,4,5]

Kluczem do zrozumienia ciężkości HCPS jest patofizjologia choroby. Wirus Andes może zakażać komórki śródbłonka naczyniowego, zwykle bez ich bezpośredniego niszczenia. Ciężki przebieg wynika w dużej mierze z zaburzeń przepuszczalności naczyń i odpowiedzi immunologicznej gospodarza: aktywacji limfocytów T, nasilonej odpowiedzi cytokinowej oraz zaburzeń funkcji śródbłonka i integryn. W efekcie dochodzi do wzmożonej przepuszczalności naczyń, obrzęku płuc, hipoksemii, hipotensji i wstrząsu. U części chorych przejście od fazy prodromalnej do niewydolności oddechowo-krążeniowej może być bardzo szybkie, dlatego opóźnienie rozpoznania ma duże znaczenie kliniczne.^[4,5,7,11]

Jak rozpoznać HCPS, zanim będzie za późno?

Najgroźniejszą pułapką kliniczną w zakażeniu wirusem Andes jest to, że początkowo choroba może wyglądać jak grypa, inna infekcja wirusowa lub zatrucie pokarmowe. Dominuje gorączka, bóle mięśniowe (szczególnie mięśni dużych – ud, łydek, pleców), bóle głowy, dreszcze, nudności, wymioty, ból brzucha lub biegunka. We wczesnej fazie kaszel i duszność mogą być nieobecne albo słabo nasilone, mimo że w kolejnych godzinach lub dniach może dojść do gwałtownej progresji do zapalenia płuc, ARDS, hipotensji i wstrząsu.^[1,4]

Przejście do fazy kardiopulmonalnej bywa bardzo szybkie: pojawia się duszność, spada saturacja, narasta hipotensja i rozwija się obraz wstrząsu. W badaniach laboratoryjnych często obserwuje się trombocytopenię, hemokoncentrację i leukocytozę z przesunięciem w lewo, dlatego morfologia krwi z rozmazem u gorączkującego chorego po powrocie z obszaru endemicznego lub po kontakcie z ogniskiem jest ważnym elementem wczesnej oceny. Pojawienie się w rozmazie atypowych limfocytów (immunoblastów) jest dodatkowym sygnałem alarmowym.^[9]

📋 Kiedy pomyśleć o hantawirusie – sygnały alarmowe

Rozważ zakażenie hantawirusem, gdy widzisz: gorączkę i silne bóle mięśniowe z trombocytopenią – zwłaszcza u pacjenta, który w ostatnich tygodniach przebywał w Ameryce Południowej (Patagonia, Andy, południe kontynentu), odbywał rejs ekspedycyjny przez ten region albo miał związek epidemiologiczny z MV Hondius lub osobą chorą po takim rejsie. Wywiad może nie ujawniać świadomego kontaktu z gryzoniami, a w przypadku aktualnego ogniska źródło ekspozycji pozostaje przedmiotem dochodzenia epidemiologicznego. Każda narastająca duszność, hipoksemia lub hipotensja u takiego pacjenta wymaga pilnej oceny w warunkach szpitalnych i niskiego progu skierowania lub przyjęcia na OIT.^[1,2,9,10]

Leczenie: nie ma specyficznego leku, ale OIT może uratować życie

Nie istnieje zatwierdzony lek przeciwwirusowy do leczenia HCPS wywołanego wirusem Andes lub Sin Nombre. Rybawiryna była badana i stosowana w części przypadków gorączki krwotocznej z zespołem nerkowym (HFRS), ale nie wykazała skuteczności w HCPS i nie jest zatwierdzona ani do leczenia, ani do profilaktyki hantawirusowego zespołu płucnego.^[1,9] Podstawą leczenia jest intensywna terapia podtrzymująca: ostrożna płynoterapia (nadmierne nawodnienie może nasilać obrzęk płuc), tlenoterapia, leki wazopresyjne, mechaniczna wentylacja z ochronną strategią dla płuc, a w najcięższych przypadkach – ECMO (pozaustrojowa oksygenacja membranowa), które może podtrzymać życie do czasu ustępowania niewydolności oddechowo-krążeniowej.^[1,4,9]

Czy jest ryzyko dla Polski?

WHO ocenia globalne ryzyko wynikające z ogniska MV Hondius jako niskie, a ECDC w ocenie z 6 maja 2026 r. określiło ryzyko dla populacji ogólnej w UE/EOG jako bardzo niskie; dla pacjentów w Polsce bez związku epidemiologicznego ze statkiem, osobą chorą lub pobytem w rejonie endemicznym ryzyko jest więc bardzo małe.^[1,10] Jednocześnie warto pamiętać, że w kontekście aktualnego ogniska WHO zaleca aktywne monitorowanie objawów u pasażerów i członków załogi przez 45 dni. Jest to zalecenie dla tego zdarzenia epidemiologicznego; osobno WHO wskazuje, że objawy HPS typowo pojawiają się po 2–4 tygodniach od ekspozycji, choć mogą wystąpić już po około tygodniu albo nawet po 8 tygodniach.^[1,7] Pacjenci, którzy mieli kontakt z chorymi z MV Hondius lub przebywali w rejonie endemicznym wirusa Andes w ostatnich tygodniach, wymagają szczególnie uważnej oceny klinicznej.

W codziennej praktyce bardziej prawdopodobne od importowanego zakażenia ANDV jest ryzyko zakażeń orthohantawirusami występującymi w Europie. Wirus Puumala, którego rezerwuarem jest nornica ruda, wywołuje zwykle łagodniejszą postać HFRS znaną jako nephropathia epidemica. Wirusy z grupy Dobrava-Belgrade, związane z myszami z rodzaju Apodemus, mogą powodować cięższe postacie HFRS. Choroby te bywają niedodiagnozowane i mogą klinicznie imitować m.in. ostrą infekcję wirusową, choroby jamy brzusznej lub ostre uszkodzenie nerek. Pracownicy leśni, rolnicy, właściciele domków letniskowych i osoby pracujące w zakurzonych, nieużywanych pomieszczeniach to grupy, które warto mieć na radarze diagnostycznym.^[5,8]

⚠ Izolacja przy podejrzewanym wirusie Andes

Przy podejrzeniu zakażenia wirusem Andes należy zastosować standardowe środki ostrożności oraz środki oparte na ryzyku transmisji: izolację chorego, higienę rąk, rękawice, fartuch ochronny, ochronę oczu i maskę odpowiednią do sytuacji klinicznej oraz lokalnych procedur. Pacjent z objawami oddechowymi powinien stosować maskę medyczną, jeśli jego stan na to pozwala. ECDC zaleca, aby w opiece nad osobami objawowymi stosować standardowe środki ostrożności oraz środki ostrożności zapobiegające transmisji kropelkowej, a podczas procedur generujących aerozol – rozszerzyć ochronę o środki zapobiegające transmisji powietrznej. Podczas takich procedur (np. intubacja, bronchoskopia, wentylacja nieinwazyjna) należy stosować środki ochrony właściwe dla ryzyka aerozolu, w tym półmaskę filtrującą FFP2/N95 lub równoważną, ochronę oczu oraz izolatkę albo wydzieloną salę izolacyjną, jeśli jest dostępna. W historii opisywano rzadkie wtórne zakażenia personelu medycznego wirusem Andes, dlatego wczesna izolacja i konsekwentna kontrola zakażeń są kluczowe.^[1,5,10]

📖 Więcej na TygodnikEpidemiologiczny.pl

➜ Czytaj pełny artykuł: Hantawirus na pokładzie MV Hondius: analiza aktualnego ogniska epidemiologicznego oraz kompleksowy przegląd kliniczny zagrożenia dla kadr medycznych

Artykuł przeglądowy zawierający: szczegółową chronologię przypadków klinicznych, wirusologię i patofizjologię, epidemiologię europejską z danymi ECDC, algorytmy diagnostyczne, zasady izolacji i intensywnej terapii, analizę transmisji człowiek–człowiek wirusa Andes oraz rekomendacje dla polskich lekarzy klinicystów.

 

Źródła

[1]World Health Organization. Disease Outbreak News: Hantavirus cluster linked to cruise ship travel – Multi-country. DON599. 4 maja 2026; aktualizacja/korekta 5 maja 2026. who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599

[2]Risemberg A, Apawu M, Furtula A, Debre I. Cruise ship with hantavirus outbreak heads to Canary Islands after 3 are evacuated. Associated Press. 6 maja 2026.

[3]Batty D. Sick British crew member to be urgently evacuated as hantavirus-hit cruise ship heads to Canary Islands. The Guardian. Pierwsza publikacja: 5 maja 2026; aktualizacja: 6 maja 2026.

[4]Centers for Disease Control and Prevention. About Hantavirus. 13 maja 2024. cdc.gov/hantavirus/about/index.html (dostęp: 7 maja 2026).

[5]European Centre for Disease Prevention and Control. Factsheet on orthohantavirus infections. ecdc.europa.eu/en/infectious-disease-topics/hantavirus-infection/factsheet-orthohantavirus-infections (dostęp: 7 maja 2026).

[6]Martínez VP, Di Paola N, Alonso DO, et al. “Super-Spreaders” and Person-to-Person Transmission of Andes Virus in Argentina. N Engl J Med. 2020;383(23):2230–2241. doi:10.1056/NEJMoa2009040.

[7]World Health Organization. Hantavirus. Fact sheet. 6 maja 2026. who.int/news-room/fact-sheets/detail/hantavirus (dostęp: 7 maja 2026).

[8]European Centre for Disease Prevention and Control. Hantavirus infection – Annual Epidemiological Report for 2023. Stockholm: ECDC; 2025.

[9]Centers for Disease Control and Prevention. Clinician Brief: Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS). 23 maja 2024. cdc.gov/hantavirus/hcp/clinical-overview/hps.html (dostęp: 7 maja 2026).

[10]European Centre for Disease Prevention and Control. Hantavirus-associated cluster of illness on a cruise ship: ECDC assessment and recommendations. 6 maja 2026. ecdc.europa.eu/en/publications-data/hantavirus-associated-cluster-illness-cruise-ship-ecdc-assessment-and (dostęp: 7 maja 2026).

[11]Vial PA, Ferrés M, Vial C, Klingström J, Ahlm C, López R, Le Corre N, Mertz GJ. Hantavirus in humans: a review of clinical aspects and management. Lancet Infect Dis. 2023;23(9):e371–e382. doi:10.1016/S1473-3099(23)00128-7.