Healthy Lungs for Life startuje w Polsce, Rumunii i Bułgarii. Szczyt ERS w Warszawie: wczesne wykrywanie, AI i czyste powietrze

W dniach 16–17 czerwca 2026 roku w Warszawie zaplanowano Szczyt European Respiratory Society pod hasłem New frontiers of respiratory health: the present and future of early detection. W centrum programu znalazło się pytanie, jak wcześniej wykrywać choroby płuc, jak skuteczniej identyfikować osoby z grup ryzyka i jak przenosić postęp naukowy do codziennej praktyki klinicznej.

To podejście dobrze oddaje zmianę, która zachodzi we współczesnej pulmonologii. Choroby układu oddechowego przez wiele lat były często rozpoznawane dopiero wtedy, gdy pacjent zgłaszał się z dusznością, przewlekłym kaszlem, ograniczeniem tolerancji wysiłku, krwiopluciem, częstymi infekcjami lub zaostrzeniem choroby przewlekłej. Obecnie coraz większe znaczenie ma wcześniejsza identyfikacja ryzyka: zanim dojdzie do hospitalizacji, trwałego uszkodzenia płuc, zaawansowanego nowotworu lub ciężkiego pogorszenia jakości życia.

Wydarzenie ma charakter wielodyscyplinarny. Łączy perspektywę lekarzy pulmonologów, onkologów, radiologów, epidemiologów, ekspertów zdrowia publicznego, przedstawicieli instytucji europejskich, organizacji pacjenckich i środowiska naukowego. W programie obecne są tematy dotyczące badań przesiewowych raka płuca, szerszych kontroli zdrowia, sztucznej inteligencji, biotechnologii oraz działań społecznych na rzecz czystego powietrza.

Healthy Lungs for Life i znaczenie czystego powietrza

Przed rozpoczęciem głównej części Szczytu odbywa się Spotkanie Interesariuszy Healthy Lungs for Life, inaugurujące kampanię w Polsce, Rumunii i Bułgarii. Healthy Lungs for Life to inicjatywa European Lung Foundation i European Respiratory Society, wspierana przez Clean Air Fund. Jej celem jest wzmacnianie świadomości zdrowia płuc, prowadzenie działań edukacyjnych i rzeczniczych oraz mobilizowanie środowisk medycznych, pacjenckich i społecznych wokół problemu jakości powietrza.

Hasło #BreatheCleanAir nie jest wyłącznie komunikatem ekologicznym. Z perspektywy medycyny oddechowej czyste powietrze jest jednym z warunków profilaktyki i kontroli chorób płuc. Zanieczyszczenie powietrza może nasilać objawy astmy, przyczyniać się do zaostrzeń POChP, pogarszać tolerancję wysiłku u osób z chorobami przewlekłymi, zwiększać ryzyko infekcji i wpływać na zdrowie osób szczególnie wrażliwych: dzieci, seniorów, pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi i osób z rozpoznanymi chorobami układu oddechowego.

Program kampanii obejmuje nie tylko działania informacyjne, ale także współpracę z decydentami, organizacjami społecznymi, mediami i lokalnymi liderami. Wśród omawianych narzędzi znajdują się wydarzenia angażujące społeczeństwo, działania w szkołach, rzecznictwo, materiały komunikacyjne oraz mikrodotacje wspierające organizacje społeczne. Taki model zakłada, że zdrowie płuc nie może być budowane wyłącznie w gabinecie lekarskim. Wymaga także warunków środowiskowych, edukacji i odpowiedzialnej polityki publicznej.

Rak płuca i badania przesiewowe

Jednym z kluczowych tematów Szczytu są badania przesiewowe raka płuca w kontekście Europejskiego Planu Walki z Rakiem. To obszar o dużym znaczeniu klinicznym, ponieważ rak płuca nadal należy do nowotworów rozpoznawanych zbyt często w stadium zaawansowanym. Problemem nie jest wyłącznie agresywna biologia choroby, ale również długi okres bezobjawowy lub skąpoobjawowy, w którym pacjent nie ma powodu, aby zgłosić się do diagnostyki.

Badania przesiewowe z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej mogą zmienić tę sytuację u osób z grup wysokiego ryzyka, zwłaszcza u długoletnich palaczy i byłych palaczy spełniających określone kryteria kwalifikacji. Nie jest to jednak proste „wykonanie tomografii”. Skuteczny program przesiewowy wymaga całego systemu: kwalifikacji pacjentów, standaryzacji opisów, nadzoru nad guzkami płuca, szybkiej ścieżki diagnostycznej, współpracy pulmonologów, radiologów, torakochirurgów, onkologów i lekarzy rodzinnych, a także jasnej komunikacji z pacjentem.

Dla ochrony zdrowia oznacza to konieczność myślenia organizacyjnego. Jeżeli badania przesiewowe mają realnie zmniejszać liczbę późnych rozpoznań, muszą być dostępne, jakościowo kontrolowane i powiązane z dalszym postępowaniem. Sam wynik badania obrazowego nie wystarczy. Pacjent musi wiedzieć, co oznacza wykryta zmiana, kiedy potrzebna jest obserwacja, kiedy pogłębiona diagnostyka, a kiedy szybkie skierowanie do leczenia.

Wczesne wykrywanie nie tylko w onkologii

W programie pojawia się również temat szerszych kontroli zdrowia, określonych jako health checks. W chorobach układu oddechowego takie podejście może mieć znaczenie nie tylko dla raka płuca, ale także dla POChP, astmy, zaburzeń oddychania w czasie snu, przewlekłego kaszlu, duszności wysiłkowej, chorób śródmiąższowych płuc oraz następstw ekspozycji środowiskowej i zawodowej.

Wiele chorób płuc rozwija się powoli. Pacjenci często stopniowo ograniczają aktywność fizyczną i nie zauważają, że ich wydolność systematycznie spada. Duszność bywa przypisywana wiekowi, masie ciała lub „słabej kondycji”, a przewlekły kaszel traktowany jako następstwo infekcji, palenia tytoniu albo podrażnienia gardła. Dlatego proste narzędzia wykrywania ryzyka – dobrze zebrany wywiad, ocena narażeń, spirometria, kwestionariusze objawów, pomiary funkcjonalne i edukacja – mogą mieć duże znaczenie, o ile prowadzą do realnej ścieżki diagnostycznej.

W tym modelu ważną rolę odgrywają nie tylko specjaliści, ale także podstawowa opieka zdrowotna, pielęgniarki, fizjoterapeuci oddechowi, edukatorzy zdrowotni i organizacje pacjenckie. To właśnie oni często jako pierwsi widzą pacjenta, który jeszcze nie trafił do poradni pulmonologicznej, ale już prezentuje objawy wymagające dalszej oceny.

Sztuczna inteligencja i biotechnologia w pulmonologii

Drugi dzień Szczytu poświęcono m.in. sztucznej inteligencji i biotechnologii. W pulmonologii AI może wspierać analizę obrazów tomografii komputerowej, ocenę guzków płuca, monitorowanie chorób śródmiąższowych, analizę badań czynnościowych, przewidywanie zaostrzeń i porządkowanie dużych zbiorów danych klinicznych. Szczególnie w programach przesiewowych, w których liczba badań obrazowych może być bardzo duża, narzędzia cyfrowe mogą wspomagać priorytetyzację i standaryzację pracy.

Jednocześnie eksperci podkreślają, że AI nie może być traktowana jako automatyczny substytut decyzji klinicznej. Algorytmy wymagają walidacji, nadzoru jakości, kontroli błędów, ochrony danych i odpowiedzialnego wdrożenia. W praktyce najlepszym kierunkiem jest model, w którym technologia wspiera lekarza, ale nie zastępuje interpretacji klinicznej uwzględniającej objawy, wywiad, badanie przedmiotowe, wyniki badań dodatkowych i kontekst pacjenta.

Biotechnologia z kolei otwiera nowe możliwości leczenia chorób oddechowych. Dotyczy to terapii biologicznych w astmie ciężkiej i chorobach eozynofilowych, leczenia celowanego w chorobach uwarunkowanych molekularnie, nowych platform szczepionkowych, przeciwciał monoklonalnych, terapii dostarczanych miejscowo do dróg oddechowych oraz rozwoju biomarkerów pozwalających lepiej kwalifikować pacjentów do terapii. Największym wyzwaniem pozostaje jednak dostępność takich rozwiązań i ich włączenie do realnej praktyki systemu ochrony zdrowia.

Polski udział w europejskiej debacie

W programie widoczna jest silna obecność polskich ekspertów i instytucji. W wydarzeniu uczestniczą m.in. przedstawiciele Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc, Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc, Polskiej Koalicji Zdrowe Płuca, Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego w Gdańsku, Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego oraz Politechniki Warszawskiej.

To ważne, ponieważ Polska mierzy się z tymi samymi wyzwaniami, które są przedmiotem debaty w innych krajach europejskich: późnym rozpoznawaniem części chorób płuc, potrzebą lepszej organizacji badań przesiewowych, koniecznością ograniczania narażenia na zanieczyszczenia powietrza, cyfryzacją opieki oraz włączaniem pacjentów w projektowanie działań zdrowotnych.

Więcej szczegółów, w tym szerszy opis programu, prelegentów i kontekstu wydarzenia, znajduje się w artykule opublikowanym w portalu Oddech Życia: Healthy Lungs for Life: Warszawa centrum europejskiej debaty o przyszłości zdrowia płuc, wczesnym wykrywaniu i czystym powietrzu.