Nowe badanie przeprowadzone na University of Colorado Anschutz Medical Campus wykazało, że kofeina – najczęściej spożywana substancja psychoaktywna na świecie – może pogarszać jakość oddanej krwi i zmniejszać skuteczność transfuzji. Szczególnie dotyczy to pacjentów, u których metabolizm erytrocytów (RBC) jest modyfikowany przez częsty wariant genetyczny.
„Od dawna znamy wpływ kofeiny na mózg i ośrodkowy układ nerwowy, ale jest to pierwsze duże badanie pokazujące jej wpływ na biologię erytrocytów” – powiedział prof. Angelo D’Alessandro z University of Colorado School of Medicine, główny autor pracy. – „Nasze wyniki sugerują, że tak powszechna czynność jak poranna filiżanka kawy może mieć istotne znaczenie dla jakości przechowywanej krwi i skuteczności transfuzji.”
Praca, opublikowana w czasopiśmie Haematologica w ramach projektu REDS RBC-Omics, obejmowała analizę próbek ponad 13 000 dawców krwi. Badacze wykazali, że wyższe stężenia kofeiny we krwi wiązały się z większą podatnością erytrocytów na uszkodzenia podczas przechowywania oraz gorszą skutecznością po transfuzji. W praktyce klinicznej transfuzje RBC zawierających relatywnie wysokie stężenia kofeiny dawały mniejszy wzrost poziomu hemoglobiny u pacjentów oraz więcej objawów hemolizy.
Najbardziej niekorzystne efekty obserwowano u dawców i biorców krwi posiadających powszechne warianty genu ADORA2B, regulującego funkcjonowanie erytrocytów w warunkach niskiego stężenia tlenu. Otwiera to drogę do bardziej spersonalizowanego podejścia do transfuzji, w którym pod uwagę brane będą nie tylko grupa krwi, ale również czynniki stylu życia i cechy genetyczne wpływające na jakość erytrocytów.
„Implikacje translacyjne naszych badań są znaczące” – zaznacza D’Alessandro. – „Spożycie kofeiny przez dawców, które dotyczy nawet 75% populacji, jawi się jako modyfikowalny czynnik behawioralny mogący wpływać na jakość przechowywania RBC i wyniki transfuzji.”
Ze względu na krótki biologiczny okres półtrwania kofeiny, chwilowe ograniczenie jej spożycia przed oddaniem krwi mogłoby zmniejszyć negatywny wpływ – zgodnie z zaleceniami obowiązującymi w kilku krajach europejskich. W innych regionach, jak Stany Zjednoczone czy Włochy, ograniczanie kofeiny przed oddaniem krwi nie jest zalecane, a czasem wręcz akceptowane, ponieważ jej działanie podnoszące ciśnienie tętnicze i napięcie naczyń ułatwia proces pobrania. Jednocześnie jednak efekt moczopędny kofeiny może sprzyjać odwodnieniu, co jest uznanym czynnikiem ryzyka powikłań związanych z oddawaniem krwi.
Badanie rzuca również światło na znane efekty ergogeniczne kofeiny. Substancja ta zwiększa stres oksydacyjny w erytrocytach poprzez dwa mechanizmy: blokadę aktywacji receptora ADORA2B oraz hamowanie dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (G6PD), kluczowego enzymu w szlaku pentozofosforanowym. Oba procesy nasilają stres oksydacyjny, który – paradoksalnie – może wspierać adaptacje fizjologiczne. Sam wysiłek fizyczny zwiększa produkcję reaktywnych form tlenu, a kontrolowany wzrost stresu oksydacyjnego jest uznawany za element mechanizmu adaptacyjnego.
„Co ciekawe, niedawno odkryliśmy, że myszy z niedoborem G6PD wykazywały lepszą tolerancję wysiłku” – zauważa dr Travis Nemkov, współautor badania. – „To pokazuje, jak obserwacje z zakresu medycyny transfuzjologicznej mogą wzbogacać wiedzę o fizjologii wysiłku i zdrowiu człowieka w szerszym ujęciu.”
Źródło: Haematologica, Caffeine intake impairs red blood cell storage quality and transfusion effectiveness
DOI: 10.3324/haematol.2025.XXXXXX
