Komórki MSC z pępowiny w terapii ciężkiego COVID-19 – wyniki badań z udziałem zespołu z Drezna

Komórki opracowane w Dreźnie stanowią istotny dowód na potencjał terapeutyczny mezenchymalnych komórek macierzystych lub stromalnych (MSC) pozyskiwanych z pępowiny noworodków. Wyniki badań opublikowano w renomowanym czasopiśmie Stem Cell Reports. Zespół lekarzy i naukowców z Zentrum für feto-neonatale Gesundheit przy Universitätsklinikum Dresden kontynuuje obecnie prace nad rozszerzeniem wskazań klinicznych dla tej strategii terapeutycznej.

Rola dysregulacji immunologicznej w ciężkim przebiegu COVID-19

Pacjenci z ciężkim przebiegiem COVID-19 charakteryzują się wysoką śmiertelnością, wynikającą w dużej mierze z nadmiernej, niekontrolowanej odpowiedzi immunologicznej. Zjawisko to, określane jako burza cytokinowa, prowadzi do uogólnionego stanu zapalnego, uszkodzenia śródbłonka, zaburzeń mikrokrążenia oraz niewydolności wielonarządowej.

Aktualne badanie wykazało, że zastosowanie mezenchymalnych komórek macierzystych lub stromalnych (MSC) pochodzących z pępowiny noworodków wiąże się z istotnym zmniejszeniem śmiertelności w tej populacji chorych. W badaniu przeprowadzonym w Kanadzie wykorzystano komórki opracowane w Dreźnie, co podkreśla znaczący wkład tego ośrodka w rozwój terapii komórkowych o potencjale klinicznym.

„Jesteśmy dumni, że opracowana w Dreźnie koncepcja terapii komórkowej, pierwotnie dedykowana wcześniakom, wykazuje potencjał ratowania życia również u dorosłych pacjentów” – podkreśla prof. Mario Rüdiger, dyrektor Zentrum für feto-neonatale Gesundheit przy Universitätsklinikum Dresden.

Translacja koncepcji terapeutycznej z neonatologii do medycyny dorosłych

Zastosowanie komórek macierzystych pochodzących z pępowiny rozwijano początkowo w kontekście leczenia wcześniaków oraz noworodków z ciężkimi schorzeniami. Szczególne znaczenie przypisywano właściwościom immunomodulacyjnym MSC, które mogą ograniczać rozwój przewlekłej choroby płuc u skrajnie niedojrzałych noworodków poprzez modulację odpowiedzi zapalnej i procesów naprawczych w tkance płucnej.

W odpowiedzi na globalne wyzwania pandemii COVID-19 zespół badawczy z Drezna szybko rozszerzył zakres swoich badań na populację dorosłych pacjentów. We współpracy z Ottawa Health Research Institute (OHRI) zainicjowano badanie kliniczne oceniające skuteczność MSC w leczeniu ciężkiego przebiegu COVID-19.

Opublikowane wyniki wskazują, że zastosowanie MSC opracowanych w Dreźnie może istotnie redukować śmiertelność w tej grupie pacjentów, co stanowi ważny sygnał dla dalszego rozwoju terapii komórkowych w medycynie intensywnej.

Ograniczenia aktualnych danych i kontynuacja badań klinicznych

Należy jednak podkreślić, że pandemia COVID-19 zakończyła się przed osiągnięciem docelowej liczebności próby badawczej, co ogranicza moc statystyczną uzyskanych wyników i uniemożliwia ich bezpośrednie przełożenie na rutynową praktykę kliniczną.

W związku z tym partnerzy badawczy w Kanadzie rozpoczęli szeroko zakrojone badanie fazy II, obejmujące pacjentów z ciężką sepsą – jednostką chorobową o zbliżonym profilu patofizjologicznym, w której kluczową rolę odgrywa dysregulacja odpowiedzi immunologicznej. Badanie, zainicjowane w 2024 roku, zakłada rekrutację 296 uczestników.

W analizowanej terapii wykorzystywane są komórki MSC izolowane w Dreźnie z pępowin zdrowych noworodków, przy ścisłej współpracy z partnerami przemysłowymi, co umożliwia standaryzację procesu produkcyjnego oraz zapewnienie odpowiedniej jakości preparatu komórkowego.

Nowe możliwości dzięki optymalizacji technologii izolacji komórek

Dotychczas jednym z głównych ograniczeń w rozwoju terapii opartych na MSC była trudność w uzyskaniu odpowiedniej liczby komórek o wysokiej jakości biologicznej, szczególnie w kontekście ich „młodości” i potencjału proliferacyjnego.

Zespół badawczy z Drezna, kierowany przez dr Mariusa A. Möbiusa oraz dr Daniela Freunda, opracował nowatorską metodę izolacji bardzo młodych komórek z tkanki pępowinowej, umożliwiającą ich pozyskanie w ilościach wystarczających do zastosowania klinicznego.

W ramach finansowanego przez BMFTR projektu Cluster4Future SaxoCell prowadzone są intensywne prace nad dalszą optymalizacją procesu produkcyjnego, w tym jego skalowaniem i standaryzacją, co stanowi kluczowy krok w kierunku wdrożenia terapii do praktyki klinicznej – pod warunkiem potwierdzenia jej skuteczności w kolejnych badaniach.

Potencjalne implikacje kliniczne i znaczenie dla systemu ochrony zdrowia

Jak wskazuje prof. Mario Rüdiger, potwierdzenie skuteczności terapii MSC w populacji pacjentów z ciężką sepsą mogłoby oznaczać istotną zmianę paradygmatu terapeutycznego:

„Jeżeli wyniki uzyskane w badaniu dotyczącym COVID-19 zostaną odtworzone u dorosłych pacjentów z ciężką sepsą, terapia wywodząca się z neonatologii może w istotny sposób zmienić podejście do leczenia tej grupy chorych”.

Prof. Martin Bornhäuser zwraca uwagę na znaczenie terapii komórkowych zarówno dla pacjentów, jak i dla rozwoju gospodarczego regionu, podkreślając ich rolę w budowie nowoczesnego, opartego na innowacjach systemu ochrony zdrowia.

Z kolei prof. Frank Buchholz akcentuje znaczenie integracji środowisk naukowych, klinicznych i przemysłowych, która umożliwia skuteczne przejście od badań podstawowych do wdrożeń przemysłowych.

Prof. Uwe Platzbecker, członek zarządu medycznego Universitätsklinikum Dresden, podkreśla, że uzyskane wyniki stanowią istotną przesłankę do dalszych badań nad zastosowaniem terapii komórkowych w leczeniu ciężkich uogólnionych reakcji zapalnych, jednak wymagają one starannej walidacji w dobrze zaprojektowanych badaniach klinicznych.

Perspektywy rozwoju terapii komórkowych

Przedstawione wyniki wpisują się w dynamicznie rozwijający się obszar medycyny regeneracyjnej i terapii komórkowych, które coraz częściej postrzegane są jako potencjalna strategia leczenia chorób o podłożu zapalnym i immunologicznym.

Rozwój technologii izolacji, namnażania oraz standaryzacji MSC, a także ich integracja z nowoczesnymi modelami badań klinicznych, może w najbliższych latach przyczynić się do istotnego poszerzenia możliwości terapeutycznych zarówno w neonatologii, jak i w medycynie dorosłych, w tym w intensywnej terapii.

Źródło: Universitätsklinikum Carl Gustav Carus Dresden