Długoterminowe przyjmowanie leku gabapentyna w leczeniu przewlekłego bólu dolnego odcinka kręgosłupa wiąże się z istotnie zwiększonym ryzykiem rozwoju otępienia (o 29%) oraz łagodnych zaburzeń poznawczych (MCI, o 85%) – wynika z obszernego badania opublikowanego online na łamach czasopisma Regional Anesthesia & Pain Medicine.
Co istotne, ryzyko to było ponad dwukrotnie wyższe u pacjentów w wieku od 18 do 64 lat, czyli w grupie wiekowej zazwyczaj uważanej za zbyt młodą, by spodziewać się rozwoju tych schorzeń.
W przeciwieństwie do opioidów, gabapentyna ma stosunkowo niski potencjał uzależniający i zyskała popularność w leczeniu bólu przewlekłego, zwłaszcza bólu neuropatycznego, ponieważ sugerowano, że może mieć właściwości neuroprotekcyjne – wskazują autorzy badania.
Jednakże narastają obawy dotyczące działań niepożądanych gabapentyny, w tym potencjalnego wpływu na neurodegenerację, choć dotychczasowe wyniki badań były niespójne – zwłaszcza w odniesieniu do podatności określonych grup wiekowych.
Aby dokładniej zbadać to zagadnienie, naukowcy przeanalizowali dane z sieci badawczej TriNetX, która gromadzi elektroniczne dane zdrowotne z 68 organizacji opieki zdrowotnej w USA.
Analizie poddano zanonimizowane dane pacjentów dorosłych, którzy w latach 2004–2024 byli (lub nie byli) leczeni gabapentyną z powodu przewlekłego bólu dolnego odcinka kręgosłupa (26 414 osób w każdej grupie). Uwzględniono przy tym dane demograficzne, choroby współistniejące oraz stosowanie innych leków przeciwbólowych.
Pacjenci, którzy otrzymali sześć lub więcej recept na gabapentynę, mieli o 29% wyższe ryzyko rozpoznania otępienia i o 85% wyższe ryzyko diagnozy MCI w ciągu 10 lat od początkowego rozpoznania bólu.
Po podziale wyników według wieku, okazało się, że osoby w wieku 18–64 lat, którym przepisano gabapentynę, były ponad dwukrotnie bardziej narażone na rozwój otępienia lub MCI w porównaniu z osobami, które tego leku nie przyjmowały.
Nie stwierdzono zwiększonego ryzyka w grupie 18–34 lata, ale u pacjentów w wieku 35–49 lat ryzyko otępienia było ponad dwukrotnie wyższe, a ryzyko MCI ponad trzykrotnie wyższe. Podobny trend zaobserwowano u osób w wieku 50–64 lata.
Ryzyko wzrastało również proporcjonalnie do liczby recept: osoby, które miały wystawionych 12 lub więcej recept na gabapentynę, były o 40% bardziej narażone na rozwój otępienia i o 65% bardziej na rozwój MCI w porównaniu z osobami, które przyjęły lek od 3 do 11 razy.
Choć badanie miało charakter obserwacyjny i nie pozwala na wyciąganie wniosków przyczynowo-skutkowych, a autorzy podkreślają również ograniczenia wynikające z retrospektywnego charakteru analizy i braku danych dotyczących dawek oraz długości terapii, to konkluzje są niepokojące.
„Nasze wyniki wskazują na związek między przepisywaniem gabapentyny a występowaniem otępienia lub zaburzeń poznawczych w ciągu 10 lat” – piszą autorzy. Dodają: „Częstsze przepisywanie gabapentyny wiąże się z większą częstością występowania otępienia. Wyniki te podkreślają potrzebę ścisłego monitorowania pacjentów dorosłych leczonych gabapentyną pod kątem możliwego pogorszenia funkcji poznawczych”.
Źródło: Regional Anesthesia & Pain Medicine, BMJ Group
