Lek antyamyloidowy wykazuje działanie zapobiegające demencji w chorobie Alzheimera
Eksperymentalny lek wydaje się zmniejszać ryzyko wystąpienia demencji związanej z chorobą Alzheimera u osób, u których choroba ta ma się rozwinąć już w wieku 30, 40 lub 50 lat – wynika z badań przeprowadzonych przez Knight Family Dominantly Inherited Alzheimer Network-Trials Unit (DIAN-TU), jednostkę działającą przy Washington University School of Medicine w St. Louis. Wyniki sugerują po raz pierwszy w warunkach klinicznych, że wczesne leczenie ukierunkowane na usuwanie blaszek amyloidowych z mózgu, rozpoczęte na długo przed pojawieniem się objawów, może opóźnić wystąpienie demencji w przebiegu choroby Alzheimera.
Badanie opublikowano 19 marca na łamach czasopisma „The Lancet Neurology”.
Międzynarodowe badanie objęło 73 osoby z rzadkimi, dziedzicznymi mutacjami genetycznymi, które powodują nadmierną produkcję amyloidu w mózgu, co niemal gwarantuje rozwój choroby Alzheimera w średnim wieku. W podgrupie 22 uczestników, którzy nie mieli żadnych problemów poznawczych na początku badania i przyjmowali lek przez najdłuższy okres – średnio przez osiem lat – leczenie obniżyło ryzyko wystąpienia objawów z praktycznie 100% do około 50%, co wykazała pierwotna analiza danych potwierdzona przez liczne analizy wrażliwości.
– Każdy uczestnik tego badania miał w przyszłości zachorować na chorobę Alzheimera, jednak u części z nich nie doszło jeszcze do jej rozwoju – powiedział starszy autor badania, dr Randall J. Bateman, profesor neurologii na Washington University School of Medicine. – Nie wiemy jeszcze, jak długo pozostaną bezobjawowi – być może kilka lat, a być może dekady. Aby dać im jak największą szansę na utrzymanie funkcji poznawczych, kontynuujemy leczenie innym przeciwciałem antyamyloidowym w nadziei, że nigdy nie rozwiną się u nich objawy choroby. Wiemy już jednak, że możliwe jest przynajmniej opóźnienie wystąpienia objawów Alzheimera i zapewnienie pacjentom dodatkowych lat zdrowego życia.
Uzyskane wyniki stanowią nowe dowody wspierające hipotezę amyloidową choroby Alzheimera, która zakłada, że pierwszym krokiem prowadzącym do demencji jest odkładanie się blaszek amyloidowych w mózgu. Zgodnie z tą hipotezą, usunięcie lub zablokowanie powstawania blaszek może zapobiec pojawieniu się objawów. W tym celu Bateman i współpracownicy oceniali wpływ eksperymentalnego leku antyamyloidowego na możliwość zapobiegania rozwojowi demencji.
Populację badaną stanowili uczestnicy pierwotnego badania DIAN-TU-001, pierwszego na świecie badania zapobiegania chorobie Alzheimera, którzy następnie kontynuowali leczenie eksperymentalnym lekiem w ramach fazy rozszerzonej. Badanie to, prowadzone od 2012 roku, miało na celu ocenę leków antyamyloidowych jako terapii prewencyjnych.
Gdy w 2020 roku zakończono pierwotną fazę badania, Bateman i współpracownicy informowali, że jeden z leków – gantenerumab firmy Roche/Genentech – obniżył poziom amyloidu w mózgu i poprawił niektóre wskaźniki białek alzheimerowskich. Nie zaobserwowano wtedy jeszcze korzyści poznawczych, ponieważ bezobjawowa grupa kontrolna nie wykazała wówczas jeszcze pogorszenia.
W analizowanej fazie rozszerzonej nie było wewnętrznej grupy kontrolnej. Zamiast tego porównano uczestników przyjmujących gantenerumab z osobami z pokrewnego badania obserwacyjnego DIAN oraz z grupą placebo z pierwotnej fazy, która nie kontynuowała leczenia.
Planowane pierwotnie na trzy lata badanie rozszerzone zakończono przedwcześnie w połowie 2023 roku po decyzji firmy Roche/Genentech o zaprzestaniu rozwoju gantenerumabu, spowodowanej negatywnymi wynikami fazy III badań GRADUATE. W momencie zakończenia fazy rozszerzonej uczestnicy byli leczeni średnio przez 2,6 roku.
Analiza wykazała, że usunięcie blaszek amyloidowych z mózgu na wiele lat przed przewidywanym wystąpieniem objawów opóźniło rozwój demencji. Wynik ten był istotny statystycznie tylko w podgrupie osób, które leczenie rozpoczęły najwcześniej i stosowały je najdłużej – średnio osiem lat.
Leczenie wiązało się również ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia nieprawidłowości obrazowych związanych z amyloidem (ARIA). Dwa przypadki ARIA były na tyle poważne, że wymagały przerwania leczenia; nie było przypadków śmiertelnych.
Aktualnie DIAN-TU prowadzi badania z innym przeciwciałem antyamyloidowym – lekanemabem, zatwierdzonym przez FDA w 2023 roku do leczenia wczesnej choroby Alzheimera. Wyniki kolejnej fazy są oczekiwane.
Dr Bateman przewiduje, że wyniki uzyskane dla dziedzicznych postaci choroby będą miały zastosowanie również w powszechnej postaci późnej Alzheimera, co może pozwolić na opracowanie metod profilaktycznych dostępnych dla ogólnej populacji.
Źródło: The Lancet Neurology, WashU Medicine
