Czy niewidoczne na pierwszy rzut oka białko gp120 wirusa HIV może tłumaczyć, dlaczego część pacjentów, mimo skutecznej terapii antyretrowirusowej, nigdy nie odzyskuje pełni zdrowia? Na to pytanie spróbują odpowiedzieć badacze z CRCHUM (Centrum Badawcze Szpitala Uniwersyteckiego w Montrealu) pod kierunkiem dr Madeleine Durand i prof. Andrésa Finziego. Jesienią rusza randomizowane badanie kliniczne RESTART, w którym kluczową rolę odegra lek fostemsawir.
Toksyczne działanie białka gp120
Wirus HIV infekuje limfocyty CD4 – centralne komórki sterujące odpowiedzią immunologiczną. Zespół badaczy z CRCHUM wykazał jednak, że białko gp120 może działać jak toksyna nawet u pacjentów z niewykrywalnym poziomem wirusa we krwi. U jednej trzeciej osób żyjących z HIV krążące gp120 przyczepia się do zdrowych komórek, czyniąc je celem dla układu odpornościowego. W efekcie organizm niszczy własne mechanizmy obronne.
Co więcej, jak pokazano w pracy opublikowanej w eBioMedicine w sierpniu 2025 r., przeciwciała anty-cluster A dodatkowo nasilają niszczenie zdrowych limfocytów. Z kolei rzadsze przeciwciała anty-CD4BS blokują gp120 i chronią komórki przed destrukcją. Niestety, posiada je jedynie około 15% pacjentów.
Fostemsawir – nowe spojrzenie na lek
Fostemsawir, znany dotąd jako terapia ratunkowa u osób z nieskutecznym leczeniem antyretrowirusowym, może pełnić dodatkową rolę. Badania zespołu Finziego i Durand wykazały, że lek deformuje gp120 w taki sposób, że to traci zdolność przyczepiania się do zdrowych limfocytów. W rezultacie spada poziom „szkodliwych” przeciwciał, a limfocyty CD4 mogą pełnić swoje kluczowe funkcje immunologiczne.
Wyniki badań, opublikowane m.in. w Journal of Infectious Diseases, sugerują, że fostemsawir neutralizuje toksyczność białka gp120 i poprawia odporność nawet u pacjentów z dobrze kontrolowaną wiremią.
Badanie kliniczne RESTART
Na podstawie tych obserwacji powstał projekt RESTART – dwuletnie badanie randomizowane obejmujące 150 pacjentów. Jego celem jest ocena, czy dodanie fostemsawiru do standardowej terapii antyretrowirusowej poprawi zdrowie układu krążenia osób żyjących z HIV.
U tej grupy chorych przewlekła aktywacja układu immunologicznego prowadzi do stanu zapalnego, który przyspiesza rozwój chorób sercowo-naczyniowych, osteoporozy czy zaburzeń neurokognitywnych – nawet o 15 lat wcześniej niż w populacji ogólnej.
Do badania kwalifikowani będą wyłącznie pacjenci z wykrywalnym białkiem gp120 we krwi (dzięki testowi opracowanemu w laboratorium Finziego). Uczestnicy przejdą dwa badania TK serca – na początku i końcu próby – w celu oceny progresji blaszek miażdżycowych.
Nowy kierunek terapii HIV
Badanie RESTART, finansowane przez Canadian Institutes for Health Research, ma potencjał zrewolucjonizowania podejścia do leczenia HIV. Jeśli hipoteza się potwierdzi, białko gp120 stanie się nowym celem terapeutycznym, a obok klasycznych leków antyretrowirusowych w terapii znajdą miejsce przeciwciała neutralizujące i leki blokujące toksyczne działanie wirusa.
Jak podkreśla dr Durand, „samo obniżenie poziomu wirusa we krwi może nie wystarczyć. Być może musimy uderzyć także w rozpuszczalne białko gp120, by w pełni ochronić pacjentów przed przedwczesnymi chorobami towarzyszącymi HIV”.
Źródło: Journal of Infectious Diseases, Fostemsavir Decreases the Levels of Anti-gp120 CD4-Induced Antibodies in Heavily Treatment-Experienced People With HIV
DOI: http://dx.doi.org/10.1093/infdis/jiaf461
