Lek na zaparcia poprawił pamięć i koncentrację u osób z depresją

Zaburzenia poznawcze, określane często jako „mgła mózgowa”, należą do najczęstszych i najbardziej uciążliwych objawów depresji. Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie Psychological Medicine sugeruje, że prukalopryd – lek stosowany obecnie w leczeniu przewlekłych zaparć – może poprawiać pamięć, uwagę i funkcje wykonawcze u osób, które przebyły epizody depresyjne.

W artykule:

• Dlaczego depresja wpływa na pamięć i koncentrację
• Jak działa prukalopryd i receptor serotoninowy 5-HT4
• Przebieg badania klinicznego z udziałem pacjentów po depresji
• Wpływ leku na pamięć, uwagę i funkcje wykonawcze
• Bezpieczeństwo stosowania prukaloprydu
• Znaczenie wyników dla przyszłych terapii psychiatrycznych

Problemy poznawcze są częstym objawem depresji

Choć depresja najczęściej kojarzona jest z obniżonym nastrojem, utratą zainteresowań czy zaburzeniami snu, wielu pacjentów doświadcza również istotnych problemów poznawczych. Trudności z koncentracją, planowaniem działań, zapamiętywaniem informacji oraz spowolnienie procesów myślowych mogą utrzymywać się nawet po ustąpieniu objawów depresyjnych.

Zjawisko to często określane jest jako „mgła mózgowa” (brain fog). U części chorych właśnie zaburzenia funkcji poznawczych stanowią główną przeszkodę w powrocie do pracy, nauki i codziennego funkcjonowania.

Zespół badaczy kierowany przez dr Angharad de Cates z University of Birmingham oraz naukowców z University of Oxford postanowił sprawdzić, czy istniejący lek, obecnie stosowany w leczeniu przewlekłych zaparć, może poprawiać funkcjonowanie poznawcze u osób z przebytą depresją.

Prukalopryd – lek działający na receptory serotoninowe

Badacze skupili się na prukaloprydzie – zarejestrowanym leku stosowanym w terapii przewlekłych zaparć. Substancja ta jest agonistą receptora serotoninowego 5-HT4. Receptory te występują zarówno w przewodzie pokarmowym, jak i w ośrodkowym układzie nerwowym.

Aktywacja receptorów 5-HT4 od dawna budzi zainteresowanie naukowców ze względu na potencjalny wpływ na procesy uczenia się, pamięci oraz plastyczność neuronalną. Wcześniejsze badania sugerowały również, że leki oddziałujące na ten receptor mogą zmniejszać ryzyko depresji oraz wywierać korzystny wpływ na funkcje poznawcze.

Jak przeprowadzono badanie?

Do eksperymentalnego badania klinicznego włączono 50 osób w wieku od 18 do 40 lat, które przebyły co najmniej dwa epizody depresji. Warunkiem udziału było pozostawanie w remisji przez minimum sześć miesięcy przed rozpoczęciem badania oraz niestosowanie aktualnie żadnych leków psychotropowych.

Uczestnicy zostali losowo przydzieleni do jednej z dwóch grup:

• grupy otrzymującej 2 mg prukaloprydu dziennie,
• grupy placebo.

Terapia trwała od 7 do 10 dni. Dawka 2 mg odpowiada standardowej dawce stosowanej w leczeniu przewlekłych zaparć.

Przed rozpoczęciem terapii oraz po jej zakończeniu uczestnicy wykonywali zestaw testów oceniających różne aspekty funkcjonowania poznawczego.

Ocena pamięci, uwagi i funkcji wykonawczych

Badacze wykorzystali kilka dobrze zwalidowanych narzędzi neuropsychologicznych.

Do oceny pamięci deklaratywnej zastosowano test słuchowego uczenia się i pamięci werbalnej (Auditory Verbal Learning Test – AVLT). Pamięć roboczą oceniano przy użyciu zadania N-back.

Funkcje wykonawcze, uwagę oraz szybkość przetwarzania informacji badano za pomocą takich testów jak:

• Trail Making Test (TMT),
• Digit Symbol Substitution Test (DSST).

Dodatkowo uczestnicy wykonywali trzy zadania oceniające tzw. poznanie afektywne, czyli sposób przetwarzania informacji emocjonalnych.

Prukalopryd poprawiał wyniki testów poznawczych

Analiza wyników wykazała, że osoby przyjmujące prukalopryd osiągały lepsze rezultaty w zadaniach oceniających pamięć oraz funkcje wykonawcze niż uczestnicy otrzymujący placebo.

W grupie przyjmującej aktywny lek odnotowano:

• większą dokładność wykonywania zadań poznawczych (z = +0,59),
• krótszy czas reakcji (z = -0,69).

Oznacza to, że uczestnicy nie tylko popełniali mniej błędów, ale również szybciej przetwarzali informacje i podejmowali decyzje podczas wykonywania testów.

„Mgła mózgowa” może stać się nowym celem terapii

Dr Angharad de Cates podkreśla, że zaburzenia poznawcze pozostają jednym z najbardziej niedocenianych objawów depresji.

Jak zauważa badaczka, problemy z pamięcią i koncentracją mogą utrzymywać się nawet wtedy, gdy nastrój pacjenta uległ już poprawie. Uzyskane wyniki sugerują, że leki oddziałujące na receptor 5-HT4 mogą stanowić nową strategię terapeutyczną wspierającą proces zdrowienia.

Z kolei prof. Susannah Murphy z University of Oxford zwraca uwagę, że dla wielu pacjentów pełny powrót do zdrowia po depresji jest utrudniony właśnie przez utrzymujące się deficyty poznawcze. Według niej wyniki badania dostarczają pierwszych dowodów wskazujących, że agoniści receptora 5-HT4 mogą pomagać w przywracaniu prawidłowego funkcjonowania poznawczego.

Bezpieczeństwo terapii

W trakcie badania nie odnotowano istotnych działań niepożądanych. Uczestnicy nie zgłaszali poważnych problemów ze strony przewodu pokarmowego, mimo że prukalopryd jest klasyfikowany jako lek przeczyszczający.

Badacze podkreślają, że preparat działa poprzez łagodne pobudzanie motoryki jelit, co prawdopodobnie tłumaczy jego dobrą tolerancję w krótkotrwałym stosowaniu.

Potrzebne są dalsze badania

Autorzy zaznaczają, że badanie miało charakter wstępny i obejmowało stosunkowo niewielką grupę uczestników. Mimo to wyniki są na tyle obiecujące, że uzasadniają prowadzenie większych badań klinicznych oceniających skuteczność agonistów receptora 5-HT4 w leczeniu zaburzeń poznawczych związanych z depresją.

Jeżeli rezultaty zostaną potwierdzone, może to otworzyć drogę do wykorzystania już dostępnych leków w nowym wskazaniu terapeutycznym lub opracowania nowych preparatów ukierunkowanych na poprawę pamięci, uwagi i koncentracji u pacjentów z depresją oraz innymi zaburzeniami psychicznymi.

Źródło: Psychological Medicine, Pro-cognitive effects of 5-HT4 receptor agonism in individuals with remitted depression
DOI: http://dx.doi.org/10.1017/S0033291726104450