Leki stosowane w redukcji masy ciała przed ciążą i w ciąży – międzynarodowy zespół opracował nowe zalecenia

Leki iniekcyjne stosowane w leczeniu otyłości są coraz szerzej wykorzystywane w kontroli masy ciała, jednak wiedza dotycząca ich wpływu na zdrowie reprodukcyjne kobiet pozostaje ograniczona. Międzynarodowy zespół kierowany przez University of Plymouth przeanalizował dostępne badania dotyczące leków inkretynowych i zdrowia reprodukcyjnego, a następnie opracował zalecenia mające wspierać lekarzy, innych pracowników ochrony zdrowia oraz pacjentki w podejmowaniu decyzji przed ciążą, w czasie ciąży i po jej zakończeniu.

W artykule:

• Dlaczego potrzebne były zalecenia dotyczące leków inkretynowych i ciąży
• Jak przeprowadzono przegląd dostępnych badań
• Najważniejsze zalecenia dotyczące okresu przed ciążą i ciąży
• Co wiadomo o niezamierzonej ekspozycji we wczesnej ciąży
• Dlaczego dostęp do wiarygodnej informacji ma znaczenie dla pacjentek
• Jakich danych nadal brakuje i jakie badania są planowane

Leki inkretynowe i zdrowie reprodukcyjne kobiet

Leki podawane we wstrzyknięciach i stosowane w kontroli masy ciała stają się coraz popularniejszą metodą leczenia. Jednocześnie wpływ tej grupy terapii na zdrowie reprodukcyjne – począwszy od płodności – pozostaje stosunkowo słabo poznany.

Jak wskazano w materiale University of Plymouth, producenci obecnie zalecają przerwanie stosowania tych leków przed rozpoczęciem starań o ciążę. Nie powinny być one również stosowane w okresie ciąży ani podczas karmienia piersią.

Międzynarodowy zespół naukowców kierowany przez University of Plymouth przeanalizował dostępne dane, aby ustalić, co obecny stan wiedzy pozwala powiedzieć o bezpieczeństwie stosowania leków inkretynowych przed ciążą i po jej zakończeniu. Na tej podstawie opracowano zestaw zaleceń opartych zarówno na dostępnych dowodach naukowych, jak i – tam, gdzie danych brakowało – na konsensusie ekspertów.

Zalecenia obejmują między innymi kwestie antykoncepcji oraz monitorowania podaży składników odżywczych podczas stosowania leków przed ciążą. W przypadku kobiet przyjmujących tirzepatyd autorzy zdecydowanie zachęcają do stosowania skutecznej antykoncepcji innej niż doustna.

Przegląd dostępnych danych objął 34 publikacje

Badacze przeanalizowali istniejące prace dotyczące leków inkretynowych oraz zdrowia reprodukcyjnego. Poszukiwano danych odnoszących się między innymi do płodności, poczęcia, żywienia oraz długoterminowego zdrowia matki i dziecka.

Ostatecznie zidentyfikowano 34 prace naukowe. Zgromadzone dane stały się podstawą przygotowania zaleceń, jednak autorzy podkreślają, że liczba dostępnych badań jest nadal niewielka, a w wielu obszarach występują istotne luki w wiedzy.

Dr Kate Maslin z University of Plymouth, główna autorka pracy, zwróciła uwagę, że otyłość może negatywnie wpływać na zdrowie reprodukcyjne kobiet, natomiast dotychczas brakowało kompleksowych, opartych na dowodach zaleceń pozwalających ocenić, czy i w jakim okresie leki inkretynowe mogą być bezpiecznie stosowane w związku z planowaniem ciąży oraz okresem po jej zakończeniu.

Jedną z istotnych luk wskazanych przez autorów jest brak badań oceniających długoterminowe skutki stosowania tych leków dla matki i dziecka.

Gdy brakowało dowodów, wykorzystano konsensus ekspertów

Ze względu na ograniczoną liczbę badań zespół nie mógł oprzeć wszystkich zaleceń wyłącznie na bezpośrednich danych naukowych. W obszarach, w których dostępne publikacje nie dostarczały wystarczających informacji, międzynarodowy zespół ekspertów sformułował zalecenia konsensusowe oparte na doświadczeniu klinicznym.

Połączenie dostępnych wyników badań i rekomendacji ekspertów posłużyło do stworzenia wytycznych przeznaczonych dla pracowników ochrony zdrowia.

Nie należy planowo kontynuować terapii przez okres ciąży

Jedno z najważniejszych zaleceń mówi, że terapii lekami inkretynowymi nie należy celowo kontynuować przez okres ciąży.

Stanowisko to należy odróżnić od sytuacji, w której kobieta przyjmowała lek przez krótki okres we wczesnej ciąży, nie wiedząc jeszcze, że jest w ciąży. Autorzy osobno przeanalizowali dostępne informacje dotyczące takiego scenariusza.

Znaczenie antykoncepcji i stanu odżywienia

Zakres zaleceń obejmuje również antykoncepcję. W odniesieniu do tirzepatydu szczególną uwagę zwrócono na stosowanie skutecznej metody antykoncepcyjnej innej niż doustna.

Autorzy uwzględnili także potrzebę monitorowania podaży składników odżywczych u kobiet stosujących leki iniekcyjne przed ciążą. Kwestie żywieniowe stanowiły jeden z obszarów analizowanych przy opracowywaniu zaleceń dotyczących zdrowia reprodukcyjnego.

Niezamierzona ekspozycja we wczesnej ciąży

Autorzy zwracają uwagę na ważne rozróżnienie pomiędzy planowym stosowaniem leków w czasie ciąży a niezamierzoną ekspozycją, do której doszło, zanim kobieta dowiedziała się o ciąży.

Według danych dostępnych autorom pracy nie stwierdzono zwiększonego ryzyka wad wrodzonych po ekspozycji na te leki we wczesnym okresie ciąży. Badacze wskazują, że informacja ta może mieć znaczenie uspokajające dla kobiet, które stosowały lek, zanim uzyskały informację o ciąży.

Jednocześnie wynik ten nie zmienia podstawowego zalecenia, zgodnie z którym terapii inkretynowej nie należy celowo kontynuować przez okres ciąży. Autorzy podkreślają ponadto, że baza dostępnych danych pozostaje ograniczona i potrzebne są dalsze badania dotyczące zdrowia reprodukcyjnego.

Międzynarodowy zespół autorów

W opracowaniu przeglądu i zaleceń uczestniczył międzynarodowy zespół współautorów reprezentujących między innymi University of Plymouth, University of Surrey, KU Leuven, Edith Wolfson Medical Center, Tel Aviv University, Erasmus MC University Medical Center, University Medical Centre Ljubljana oraz Royal College of Surgeons in Ireland.

Główną autorką pracy była dr Kate Maslin z University of Plymouth.

Brak informacji może wpływać na decyzje pacjentek

Materiał prasowy przedstawia również historię Alice Rafferty z Macclesfield w hrabstwie Cheshire, u której rozpoznano zespół policystycznych jajników. Kobieta musiała zmniejszyć masę ciała, aby mogła zostać zakwalifikowana do leczenia metodą zapłodnienia pozaustrojowego (IVF) w ramach NHS.

Rafferty rozpoczęła stosowanie iniekcyjnego leczenia ukierunkowanego na redukcję masy ciała po rekomendacji znajomej, ale – jak relacjonowała – miała trudności ze znalezieniem wiarygodnych informacji dotyczących wpływu takiej terapii na płodność i możliwość zajścia w ciążę. Nie wiedziała również, czy powinna poinformować o leczeniu pracowników ochrony zdrowia.

Ostatecznie samodzielnie zdecydowała o odstawieniu leku dwa tygodnie przed rozpoczęciem procedury IVF. Jak podkreślono w materiale, decyzja ta wynikała z braku dostępnych informacji, a nie z otrzymania konkretnego zalecenia klinicznego.

Po skutecznym cyklu IVF przeprowadzonym w prywatnej klinice pacjentka spodziewa się urodzenia pierwszego dziecka w październiku 2026 roku. Zwróciła uwagę, że dostęp do jasnych zaleceń dotyczących leczenia, płodności i zdrowia kobiet może ułatwić podejmowanie decyzji również w okresie po porodzie.

Potrzebne są dalsze dane dotyczące płodności i ciąży

Dr Kate Maslin prowadzi obecnie kolejne badanie poświęcone stosowaniu przez kobiety iniekcyjnych leków wykorzystywanych w kontroli masy ciała w kontekście płodności. Badacze chcą między innymi ustalić, skąd kobiety czerpią informacje o tych terapiach oraz w jaki sposób uzyskane informacje wpływają na ich postrzeganie leków i decyzje dotyczące ich stosowania.

Celem badania jest także poprawa sposobu przekazywania prawidłowych informacji naukowych pacjentkom.

Dr Maslin zwróciła uwagę, że leki stosowane w redukcji masy ciała są łatwo dostępne za pośrednictwem prywatnych świadczeniodawców, natomiast w mniejszym stopniu poprzez NHS. Zdaniem badaczy pracownicy ochrony zdrowia powinni dysponować możliwie najlepszą aktualnie dostępną wiedzą, a kobiety i ich rodziny powinny otrzymywać wsparcie umożliwiające podejmowanie świadomych decyzji.

Autorzy podkreślają, że jednym z najważniejszych wniosków płynących z obecnej pracy jest potrzeba prowadzenia znacznie większej liczby badań dotyczących wpływu leków iniekcyjnych stosowanych w kontroli masy ciała na wszystkie aspekty zdrowia reprodukcyjnego.

Źródła

Publikacja naukowa: Obesity Reviews, „Incretin-based medications in women and reproduction: A systematic scoping review and consensus guidelines for clinical practice”, opublikowana 29 lipca 2026 r. DOI: https://doi.org/10.1111/obr.70203