LiPyDau: Nowy lek przeciwnowotworowy o wyjątkowym potencjale terapeutycznym

Zespół badaczy z Uniwersytetu Medycznego w Wiedniu, Węgierskiego Centrum Badań Nauk Przyrodniczych (HUN-REN) oraz Uniwersytetu Loránda Eötvösa w Budapeszcie opracował nowy chemioterapeutyk – LiPyDau, który w badaniach przedklinicznych wykazał wyjątkową skuteczność wobec wielu typów nowotworów. Wyniki badań opublikowano w prestiżowym czasopiśmie Molecular Cancer, przedstawiając nową, obiecującą strategię leczenia nowotworów opornych na dotychczasowe terapie.

Chemioterapia pozostaje jednym z filarów leczenia nowotworów, mimo znanych ograniczeń, takich jak toksyczność i rozwój oporności na leki. Zespół kierowany przez dr. Gergely’a Szakácsa z Centrum Badań nad Rakiem Uniwersytetu Medycznego w Wiedniu od lat bada mechanizmy oporności i sposoby ich przezwyciężenia. Naukowcy zsyntetyzowali nowy, niezwykle silny pochodny związek antracyklin – grupy leków przeciwnowotworowych stosowanych od dziesięcioleci. Nowa substancja, chemicznie zmodyfikowana forma daunorubicyny, okazała się jednak zbyt toksyczna do bezpośredniego podania.

Aby rozwiązać ten problem, badacze zamknęli ją w mikroskopijnych pęcherzykach lipidowych zwanych liposomami, tworząc preparat LiPyDau. Dzięki temu liposomalna forma leku dostarcza substancję czynną bezpośrednio do komórek nowotworowych, ograniczając jednocześnie uszkodzenia zdrowych tkanek. W modelach mysich różnych typów nowotworów LiPyDau znacząco redukował masę guza, a w niektórych przypadkach całkowicie go eliminował.

Unikalny mechanizm działania prowadzący do śmierci komórek nowotworowych

W badaniach przedklinicznych pojedyncza dawka LiPyDau niemal całkowicie zahamowała wzrost guzów w modelu czerniaka. W nowotworze płuca lek był skuteczny zarówno w standardowym modelu, jak i w modelu z ludzkimi komórkami nowotworowymi opornymi na konwencjonalne leki. W agresywnych modelach raka piersi u myszy zastosowanie LiPyDau prowadziło do niemal całkowitej regresji guza, a w dziedzicznych, trudnych do leczenia postaciach raka piersi – do trwałej eliminacji nowotworu. LiPyDau wykazał również wysoką aktywność wobec komórek nowotworowych opornych na wiele leków.

Wyjątkowa skuteczność preparatu wynika z jego unikalnego mechanizmu działania: LiPyDau nieodwracalnie łączy obie nici DNA w komórkach nowotworowych, powodując uszkodzenia, których komórki nie są w stanie naprawić. W rezultacie uruchamiany jest proces ich śmierci.

Antracykliny, takie jak daunorubicyna, należą do najczęściej stosowanych leków przeciwnowotworowych na świecie i znajdują się na liście podstawowych leków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Ich skuteczność kliniczna jest jednak często ograniczana przez toksyczność i rozwój oporności. Liposomalne formuły – czyli zamykanie substancji czynnej w nanometrowych pęcherzykach tłuszczowych – od dawna stanowią próbę przezwyciężenia tych problemów.

„Nasze badania na modelach mysich pokazują, że enkapsulacja 2-pirolino-daunorubicyny w liposomach pozwala na bezpieczne wykorzystanie niezwykle silnego, choć w innej formie zbyt toksycznego leku. Kolejnym ważnym krokiem będą badania, które pozwolą ustalić, czy te obiecujące wyniki można przełożyć na zastosowania kliniczne” – podkreśla dr Gergely Szakács.

Źródło: Molecular Cancer, Safe delivery of a highly toxic anthracycline derivative through liposomal nanoformulation achieves complete cancer regression
DOI: 10.1186/s12943-025-02444-1