Metformina może chronić przed long COVID – nowe wyniki dużego badania klinicznego

Metformina podawana podczas ostrej fazy COVID-19 może zmniejszać ryzyko long COVID o połowę – wynika z nowych danych badania ACTIV-6 opublikowanych w czasopiśmie Clinical Infectious Diseases. Naukowcy z University of Minnesota potwierdzili wcześniejsze obserwacje sugerujące, że powszechnie stosowany, tani i dobrze poznany lek przeciwcukrzycowy może znacząco ograniczać ryzyko rozwoju przewlekłych następstw zakażenia SARS-CoV-2.

W artykule:

• Założenia i przebieg badania ACTIV-6
• Wpływ metforminy na ryzyko rozwoju long COVID
• Znaczenie wyników w populacji częściowo uodpornionej
• Porównanie z wcześniejszym badaniem COVID-OUT
• Potencjalne mechanizmy działania metforminy
• Znaczenie odkrycia dla przyszłych strategii leczenia COVID-19

Metformina ponownie potwierdza skuteczność w ograniczaniu ryzyka long COVID

Nowe wyniki randomizowanego badania klinicznego ACTIV-6 dostarczają kolejnych dowodów na to, że metformina może odgrywać istotną rolę w zapobieganiu rozwojowi zespołu post-COVID (long COVID). Lek ten od dziesięcioleci wykorzystywany jest przede wszystkim w leczeniu cukrzycy typu 2, jednak coraz więcej danych wskazuje na jego szersze działanie biologiczne, obejmujące właściwości przeciwzapalne, immunomodulacyjne oraz potencjalnie przeciwwirusowe.

Badanie zostało współprowadzone przez naukowców z University of Minnesota Medical School i objęło niemal 3000 dorosłych pacjentów ambulatoryjnych z łagodnym lub umiarkowanym przebiegiem COVID-19. Uczestników rekrutowano w 90 ośrodkach na terenie Stanów Zjednoczonych między wrześniem 2023 a majem 2024 roku.

Randomizowane badanie z udziałem blisko 3000 pacjentów

Pacjenci zostali losowo przydzieleni do grupy otrzymującej metforminę lub placebo. Leczenie rozpoczynano w ciągu siedmiu dni od wystąpienia pierwszych objawów COVID-19. Następnie uczestników obserwowano przez sześć miesięcy.

Badanie przeprowadzono w okresie, gdy większość populacji posiadała już częściową odporność przeciw SARS-CoV-2 uzyskaną dzięki szczepieniom, wcześniejszym zakażeniom lub obu tym czynnikom jednocześnie. Ponad 83% uczestników wykazywało oznaki wcześniejszej odporności, co sprawia, że wyniki są szczególnie istotne dla obecnego etapu pandemii.

Ryzyko long COVID zmniejszone o 50%

Po sześciu miesiącach od zakażenia odnotowano 50-procentowe względne zmniejszenie ryzyka klinicznie rozpoznanego long COVID w grupie leczonej metforminą w porównaniu z placebo.

Wśród uczestników obserwowanych przez 180 dni long COVID rozpoznano u 0,56% osób przyjmujących metforminę, podczas gdy w grupie placebo odsetek ten wyniósł 1,17%.

Oznacza to, że zastosowanie metforminy podczas ostrej infekcji zmniejszało ryzyko uzyskania medycznej diagnozy long COVID mniej więcej o połowę.

Znaczenie kliniczne odkrycia

Jak podkreśla główna autorka publikacji, dr Carolyn Bramante z University of Minnesota Medical School, wyniki wskazują, że odpowiednio wczesna interwencja ukierunkowana na zdrowie metaboliczne może wpływać na późniejsze następstwa zakażenia SARS-CoV-2.

Badaczka zwraca uwagę, że metformina jest jednym z najlepiej poznanych leków na świecie. Jej wieloletnie stosowanie w praktyce klinicznej pozwoliło zgromadzić ogromne dane dotyczące bezpieczeństwa terapii. Dodatkowym atutem jest niski koszt leczenia oraz szeroka dostępność leku praktycznie na całym świecie.

Dlaczego właśnie metformina?

Zainteresowanie metforminą jako potencjalnym lekiem stosowanym podczas ostrego COVID-19 nie pojawiło się przypadkowo. Dr Bramante rozpoczęła program badawczy dotyczący tego leku dzięki grantowi National Center for Advancing Translational Sciences (NCATS).

Naukowcy zwrócili uwagę na historyczne doniesienia sugerujące działanie przeciwwirusowe prekursorów metforminy już na początku XX wieku. Dodatkowo współczesne badania wykazały, że lek posiada właściwości przeciwzapalne, może wpływać na metabolizm komórkowy oraz ograniczać niektóre procesy związane z nadmierną odpowiedzią immunologiczną.

Mechanizmy te są szczególnie interesujące w kontekście long COVID, którego rozwój wiązany jest między innymi z przewlekłym stanem zapalnym, zaburzeniami immunologicznymi, utrzymywaniem się fragmentów wirusa w organizmie oraz zmianami metabolicznymi.

Główny punkt końcowy nie został osiągnięty, ale wyniki pozostają obiecujące

Podstawowym celem badania ACTIV-6 była ocena obecności jakichkolwiek objawów COVID-19 po 180 dniach od rozpoczęcia leczenia. W tym zakresie nie osiągnięto wcześniej określonego progu skuteczności statystycznej.

Mimo to analiza wyników wykazała konsekwentną przewagę metforminy w zakresie długoterminowych efektów zdrowotnych. Badacze zaobserwowali wysokie prawdopodobieństwo korzyści związanych zarówno ze zmniejszeniem nasilenia objawów, jak i ograniczeniem ryzyka rozwoju long COVID rozpoznawanego przez lekarzy.

Istotne jest również to, że podczas badania nie pojawiły się nowe sygnały dotyczące bezpieczeństwa terapii.

Potwierdzenie wcześniejszych obserwacji z badania COVID-OUT

Wyniki ACTIV-6 stanowią niezależne potwierdzenie wcześniejszego badania COVID-OUT, również prowadzonego przez zespół University of Minnesota. Tam również wykazano podobny stopień redukcji ryzyka long COVID u pacjentów otrzymujących metforminę podczas ostrej fazy zakażenia.

Profesor David Boulware z University of Minnesota Medical School podkreśla, że odtworzenie wyników badań jest jednym z najważniejszych elementów procesu naukowego. Dodatkowo obserwacje z obu badań zostały potwierdzone w analizach elektronicznej dokumentacji medycznej.

Łącznie zgromadzone dane sugerują, że u dorosłych pacjentów o niskim, umiarkowanym i wysokim ryzyku ciężkiego przebiegu COVID-19 metformina może stanowić skuteczną strategię zmniejszającą ryzyko rozwoju long COVID.

Kolejne etapy badań

Naukowcy planują obecnie szczegółową analizę próbek biologicznych pobranych podczas ostrej fazy infekcji. Celem jest lepsze poznanie mechanizmów odpowiedzialnych za obserwowane korzyści kliniczne.

Badacze chcą również sprawdzić, czy podobne mechanizmy ochronne mogą występować podczas innych infekcji wirusowych, co mogłoby otworzyć nowe możliwości wykorzystania metforminy poza leczeniem cukrzycy.

Źródło: Clinical Infectious Diseases, Metformin on the Presence of COVID-19 Symptoms 6 Months after Infection: The ACTIV-6 Randomized Clinical Trial
DOI: https://doi.org/10.1093/cid/ciag335