Nie każda woda nadaje się do popijania leków – naukowcy ostrzegają przed nieoczekiwanym ryzykiem

Rodzaj płynu używanego do popijania leków może mieć istotny wpływ na skuteczność terapii. Badacze z Semmelweis University wykazali, że niektóre alkaliczne wody mineralne i lecznicze mogą już w ciągu kilku minut uszkadzać otoczki dojelitowe leków, powodując przedwczesne uwalnianie substancji czynnej. W efekcie skuteczność niektórych preparatów przeciwrefluksowych, gastroprotekcyjnych, psychiatrycznych czy przeciwzapalnych może ulec znacznemu zmniejszeniu.

W artykule:

• Dlaczego otoczki dojelitowe są ważne dla działania leków
• Wpływ różnych napojów na stabilność preparatów dojelitowych
• Które wody powodowały najszybsze uszkodzenie powłoki ochronnej
• Jakie ryzyko wiąże się z przedwczesnym uwolnieniem substancji czynnej
• Problemy związane z otwieraniem kapsułek i mieszaniem ich zawartości z pokarmem
• Praktyczne zalecenia dla pacjentów i personelu medycznego

Naukowcy z Semmelweis University przeprowadzili badanie oceniające wpływ różnych napojów na leki wyposażone w otoczki dojelitowe. Wyniki wskazują, że niektóre popularne napoje mogą znacząco wpływać na integralność tych powłok ochronnych, co może prowadzić do przedwczesnego uwolnienia substancji czynnej jeszcze przed dotarciem preparatu do jelita.

Dlaczego stosuje się otoczki dojelitowe?

Otoczki dojelitowe są projektowane tak, aby substancja czynna nie uwalniała się w żołądku, lecz dopiero w jelicie cienkim. Takie rozwiązanie stosuje się z kilku powodów. Niektóre substancje czynne ulegają rozkładowi pod wpływem kwaśnego środowiska żołądka, podczas gdy inne mogą działać drażniąco na błonę śluzową żołądka. Dzięki specjalnej powłoce lek pozostaje nienaruszony podczas przechodzenia przez żołądek i uwalnia się dopiero w miejscu, gdzie może działać najskuteczniej.

Technologia ta jest powszechnie wykorzystywana między innymi w wybranych lekach stosowanych w chorobie refluksowej przełyku, preparatach przeciwzapalnych i przeciwbólowych oraz produktach zawierających enzymy trawienne.

Badanie objęło 22 popularne napoje

W ramach projektu badacze przeanalizowali wpływ 22 powszechnie spożywanych napojów na leki z otoczką dojelitową. Siedem z nich poddano szczegółowym badaniom laboratoryjnym. Wśród analizowanych płynów znalazły się różne wody mineralne, wody lecznicze, woda wodociągowa, woda filtrowana oraz sok jabłkowy.

Największe zmiany w strukturze ochronnej powłoki zaobserwowano po kontakcie z alkalicznymi wodami butelkowanymi o wysokiej zawartości składników mineralnych. Zdaniem autorów badania za efekt ten odpowiadało nie tylko podwyższone pH, ale również duże stężenie minerałów i jonów obecnych w tych wodach. Szczególnie wyraźne zjawisko obserwowano w przypadku niektórych wód leczniczych.

Powłoka ochronna mogła ulec uszkodzeniu już po pięciu minutach

Badanie wykazało, że w niektórych przypadkach proces degradacji otoczki dojelitowej rozpoczynał się już po pięciu minutach kontaktu z płynem. Po 15–30 minutach wcześniejszego namaczania dochodziło do przedwczesnego uwolnienia ponad 90% substancji czynnej.

Takie zjawisko może mieć istotne znaczenie kliniczne. Jeśli substancja czynna zostanie uwolniona w żołądku zamiast w jelicie, może dojść do jej częściowego lub całkowitego unieczynnienia. W konsekwencji pacjent może nie uzyskać oczekiwanego efektu terapeutycznego.

Sok jabłkowy okazał się znacznie bezpieczniejszy

W przeciwieństwie do alkalicznych wód, bardziej kwaśne płyny wykazywały znacznie mniejszy wpływ na integralność otoczki dojelitowej. Przykładowo w przypadku soku jabłkowego praktycznie nie obserwowano początkowego przedwczesnego uwalniania substancji czynnej, co wskazywało na zachowanie stabilności powłoki ochronnej.

Autorzy podkreślają jednak, że nie oznacza to automatycznie, iż każdy lek powinien być przyjmowany z sokiem jabłkowym. Wiele preparatów posiada własne zalecenia dotyczące sposobu podawania i należy ich bezwzględnie przestrzegać.

Pacjenci często nie wiedzą, czym popijać leki

Jak zauważyła dr Nikolett Kállai-Szabó z Wydziału Nauk Farmaceutycznych Semmelweis University, cząsteczka leku nie jest w stanie rozpoznać, czy znajduje się już w jelicie, czy nadal w szklance z płynem. Jeżeli otaczające środowisko ma podobne pH, proces rozpuszczania powłoki może rozpocząć się w obu sytuacjach.

Badacze zwracają uwagę, że pracownicy ochrony zdrowia zazwyczaj zakładają, iż pacjenci popijają leki zwykłą wodą z kranu. W praktyce jednak coraz częściej wybierane są różnego rodzaju wody mineralne, funkcjonalne lub lecznicze, których właściwości chemiczne mogą znacząco różnić się od zwykłej wody pitnej.

Niejasne zalecenia w dokumentacji leków

Zespół badawczy przeanalizował również charakterystyki produktów leczniczych (SmPC) dla 103 preparatów z otoczką dojelitową. Wyniki pokazały znaczną niejednorodność zaleceń dotyczących sposobu przyjmowania leków.

W 42 przypadkach nie określono, jakim płynem należy popijać lek. W kolejnych 31 dokumentach użyto jedynie ogólnego określenia „płyn”, a w 21 wskazano jedynie „wodę”, bez dodatkowych wyjaśnień. Tylko dziewięć charakterystyk produktów zawierało szczegółowe instrukcje dotyczące konkretnych napojów, takich jak sok jabłkowy lub inne łagodnie kwaśne płyny.

Szczególne znaczenie dla dzieci i osób starszych

Problem może mieć szczególne znaczenie dla pacjentów, którzy z powodu trudności w połykaniu otwierają kapsułki i mieszają ich zawartość z płynami, jogurtem lub musem jabłkowym. Dotyczy to zwłaszcza osób starszych, dzieci oraz pacjentów cierpiących na przejściowe lub przewlekłe zaburzenia połykania.

Adrienn Demeter, doktorantka Wydziału Nauk Farmaceutycznych Semmelweis University i pierwsza autorka publikacji, podkreśla, że w codziennej praktyce farmaceutycznej często spotyka się pacjentów nieświadomych wpływu rodzaju napoju na skuteczność leczenia.

Najważniejsze wnioski dla praktyki klinicznej

Autorzy podkreślają, że wyniki badania nie oznaczają, iż wody mineralne lub lecznicze są szkodliwe. Kluczowy wniosek dotyczy właściwego sposobu przyjmowania leków z otoczką dojelitową. W większości przypadków powinny być one popijane zwykłą wodą wodociągową, a wszelkie modyfikacje sposobu podawania – takie jak otwieranie kapsułek czy dzielenie tabletek – powinny być wcześniej konsultowane z farmaceutą lub lekarzem.

Źródło: Pharmaceutics, It matters what liquid you take your medication with
DOI: http://dx.doi.org/10.3390/pharmaceutics18040453