Nie każdy pacjent potrzebuje badania uwapnienia tętnic wieńcowych
Dziesięcioletnia analiza ponad 6000 dorosłych wykazała, że dodanie wyniku uwapnienia tętnic wieńcowych do kalkulatora PREVENT daje największą dodatkową wartość u osób z 10-letnim ryzykiem wynoszącym 3–9%.
Tomografia komputerowa oceniająca uwapnienie tętnic wieńcowych może dostarczać najwięcej dodatkowych informacji u osób z granicznym lub pośrednim ryzykiem sercowo-naczyniowym. W trwającym 10 lat badaniu obejmującym ponad 6000 dorosłych dodanie wyniku uwapnienia do oceny wykonywanej za pomocą kalkulatora PREVENT tylko nieznacznie poprawiało przewidywanie zdarzeń w całej badanej populacji. Znacznie większą wartość stwierdzono natomiast u pacjentów, których wyjściowe 10-letnie ryzyko wynosiło od 3% do 9%.
W artykule:
- U których pacjentów badanie uwapnienia tętnic wieńcowych może być najbardziej przydatne
- Jak przeprowadzono 10-letnią analizę obejmującą ponad 6000 osób
- Jak bardzo wynik uwapnienia poprawiał prognozowanie zdarzeń sercowo-naczyniowych
- Dlaczego szczególne znaczenie może mieć grupa granicznego i pośredniego ryzyka
- Dlaczego autorzy nie popierają rutynowego wykonywania badania u wszystkich pacjentów
- Jakie grupy wymagają dalszych badań
Kto może najbardziej skorzystać z oceny uwapnienia tętnic wieńcowych?
Badanie tomograficzne wykrywające zwapniałe blaszki w tętnicach wieńcowych jest coraz szerzej dostępne i pozwala uzyskać wynik odzwierciedlający stopień uwapnienia. Im wyższy wynik, tym większe jest ryzyko przyszłych zdarzeń sercowo-naczyniowych.
Nowa analiza zespołu Northwestern Medicine wskazuje jednak, że wykonanie takiego badania nie musi przynosić jednakowej wartości prognostycznej wszystkim pacjentom. Największą dodatkową korzyść stwierdzono u osób, których wyjściowe ryzyko oceniane za pomocą systemu PREVENT mieściło się w zakresie granicznym lub pośrednim.
PREVENT, opracowany przez American Heart Association, wykorzystuje rutynowo dostępne dane, w tym ciśnienie tętnicze, stężenie cholesterolu, wiek i płeć, aby oszacować ryzyko chorób sercowo-naczyniowych w perspektywie 10 lub 30 lat.
Jak podkreśla starszy autor pracy, dr Nilay Shah z Division of Cardiology, Northwestern University Feinberg School of Medicine, wyniki badania sugerują, że nie każdy pacjent potrzebuje tomograficznej oceny uwapnienia tętnic wieńcowych wyłącznie w celu lepszego przewidywania ryzyka zawału serca lub udaru mózgu.
Ponad 6000 dorosłych obserwowanych przez 10 lat
Badacze przeanalizowali dane ponad 6000 osób w wieku od 45 do 79 lat uczestniczących w Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis. Na początku obserwacji u uczestników wykonano ocenę uwapnienia tętnic wieńcowych oraz obliczono za pomocą PREVENT przewidywane 10-letnie ryzyko zdarzenia sercowo-naczyniowego.
Następnie uczestników obserwowano przez kolejną dekadę, porównując wcześniejsze prognozy z rzeczywistym występowaniem zawałów serca i udarów mózgu.
W ciągu 10 lat zawału serca lub udaru doświadczyło 6% uczestników badania.
PREVENT porównano z modelem uwzględniającym uwapnienie
Naukowcy ocenili, jak dobrze można przewidzieć przyszłe zdarzenia na podstawie samego modelu PREVENT oraz czy dodanie wyniku uwapnienia tętnic wieńcowych istotnie poprawia jego zdolność prognostyczną.
W całej analizowanej populacji dodatkowa korzyść okazała się stosunkowo niewielka. Miara zdolności modelu do odróżniania osób, u których wystąpi zdarzenie sercowo-naczyniowe, od osób bez takiego zdarzenia wzrosła z 0,73 przy wykorzystaniu podstawowej oceny ryzyka do 0,75 po uwzględnieniu wyniku uwapnienia.
W całej populacji poprawa prognozowania była niewielka
Wynik ten oznacza, że dla większości uczestników dodanie informacji uzyskanej podczas tomografii tętnic wieńcowych tylko nieznacznie zwiększało możliwości przewidywania przyszłych zdarzeń w porównaniu z oceną opartą na PREVENT.
Znaczenie badania zmieniało się jednak, gdy naukowcy analizowali osobno poszczególne kategorie wyjściowego ryzyka.
Największa wartość przy 10-letnim ryzyku od 3% do 9%
Najbardziej widoczny wpływ dodania wyniku uwapnienia stwierdzono u osób zakwalifikowanych przez PREVENT do grupy granicznego lub pośredniego ryzyka. W analizie były to osoby, u których początkowo szacowane 10-letnie ryzyko choroby sercowo-naczyniowej wynosiło od 3% do 9%.
W tej grupie informacja o stopniu uwapnienia pozwalała dokładniej określić, którzy pacjenci są bardziej, a którzy mniej narażeni na wystąpienie zdarzenia sercowo-naczyniowego.
Według dr. Nilaya Shaha u pacjentów z granicznym ryzykiem znajomość wyniku uwapnienia może pomóc ustalić, czy rzeczywiste ryzyko jest niższe, czy wyższe od pierwotnie oszacowanego, a tym samym ułatwić podejmowanie decyzji dotyczących leczenia.
Autorzy wskazują przede wszystkim na możliwość dokładniejszej identyfikacji osób, które mogą odnieść korzyść ze stosowania statyny w prewencji chorób sercowo-naczyniowych.
Rutynowe wykonywanie badania u wszystkich może nie przynosić korzyści
Zdaniem autorów wyniki przemawiają przeciwko jednakowemu wykorzystywaniu oceny uwapnienia tętnic wieńcowych we wszystkich kategoriach ryzyka.
U osób z niskim ryzykiem rutynowe wykonywanie tomografii może prowadzić do niepotrzebnej ekspozycji na promieniowanie, kolejnych badań i kosztów, podczas gdy dodatkowa korzyść kliniczna pozostaje niejasna.
Z kolei u osób już zakwalifikowanych do grupy wysokiego ryzyka badanie może nie zmienić dalszego postępowania. Jak wyjaśnia dr Shah, takim pacjentom zaleca się rozpoczęcie terapii statyną niezależnie od tego, jaki będzie wynik oceny uwapnienia.
Analiza wskazuje zatem, że potencjalnie największą wartość badanie ma wtedy, gdy wynik podstawowej oceny ryzyka nie daje jednoznacznej odpowiedzi i dodatkowa informacja może rzeczywiście wpłynąć na decyzję kliniczną.
PREVENT dobrze radził sobie również bez dodatkowego badania
Autorzy zwracają uwagę, że rezultaty wspierają także kliniczną wartość stosunkowo nowego kalkulatora PREVENT. W badanej populacji system samodzielnie osiągał dobrą zdolność przewidywania ryzyka sercowo-naczyniowego, a dodanie wyniku uwapnienia w całej kohorcie zapewniało jedynie niewielką dodatkową poprawę.
Wyniki mogą więc pomóc bardziej precyzyjnie określać, u których pacjentów wykonanie dodatkowego badania obrazowego rzeczywiście może dostarczyć informacji istotnych dla decyzji o prewencji farmakologicznej.
Nie wszystkie grupy pacjentów zostały odpowiednio ocenione
Autorzy wskazują obszary wymagające dalszych analiz. Nie ustalono jeszcze, jak użyteczne jest dodawanie wyniku uwapnienia do oceny PREVENT w niektórych grupach zwiększonego ryzyka, w tym wśród osób pochodzenia południowoazjatyckiego i filipińskiego.
Potrzebne są również dane dotyczące młodszych dorosłych. Uczestnicy uwzględnieni w obecnej analizie mieli na początku obserwacji od 45 do 79 lat.
Wśród pozostałych współautorów z Northwestern University znaleźli się Xiaoning Huang, Lucia Petito, Norrina Allen, dr Philip Greenland oraz dr Sadiya Khan.
Finansowanie badania
Badanie było wspierane przez American Heart Association oraz National Heart, Lung, and Blood Institute. W materiale źródłowym wskazano m.in. grant American Heart Association 24CDA1266732 oraz finansowanie National Heart, Lung, and Blood Institute.
Źródło: JAMA, Predictive Utility of Coronary Artery Calcium Added to the PREVENT Atherosclerotic Cardiovascular Disease Equations, 26 sierpnia 2026 r.
DOI: https://doi.org/10.1001/jama.2026.13233
