Nie wszyscy odnoszą korzyści: ryzyko cukrzycy utrzymuje się mimo długotrwałej utraty masy ciała

Długotrwała redukcja masy ciała, zdrowa dieta i regularna aktywność fizyczna należą do najważniejszych elementów profilaktyki cukrzycy typu 2. Najnowsze badania pokazują jednak, że skuteczność interwencji stylu życia może być silnie uzależniona od indywidualnego profilu metabolicznego pacjenta. U części osób wysokie ryzyko cukrzycy utrzymuje się nawet pomimo znacznej i trwałej utraty masy ciała.

W artykule

• Różnice między klastrami ryzyka cukrzycy typu 2
• Dlaczego nie wszyscy pacjenci odnoszą korzyści z redukcji masy ciała
• Wyniki programu TULIP po dziewięciu latach obserwacji
• Znaczenie stłuszczenia wątroby i insulinooporności
• Pogorszenie wydzielania insuliny mimo utraty masy ciała
• Potrzeba spersonalizowanych strategii prewencji cukrzycy

Zdrowe odżywianie, redukcja masy ciała oraz zwiększenie aktywności fizycznej skutecznie zmniejszają ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Jednak nie wszystkie osoby z podwyższonym ryzykiem metabolicznym odnoszą takie same korzyści z interwencji dotyczących stylu życia. Badacze z Universitätsklinikum Tübingen, Deutsches Zentrum für Diabetesforschung (DZD) oraz Helmholtz Munich wykazali, że osoby należące do tzw. tybińskiego klastra ryzyka cukrzycy typu 2 numer 5 nadal wykazują wysokie ryzyko rozwoju choroby, mimo wieloletniego, stabilnego i znaczącego spadku masy ciała. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma Diabetes.

Już kilka lat temu naukowcy związani z DZD opracowali system klasyfikacji osób z podwyższonym ryzykiem cukrzycy typu 2 do sześciu wyraźnie odmiennych grup ryzyka. Poszczególne klastry różniły się zarówno przebiegiem metabolicznym, jak i ryzykiem rozwoju powikłań cukrzycy. Szczególnie wysokim ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2 charakteryzowały się klastry 3 oraz 5.

W najnowszej analizie zespół badawczy postanowił sprawdzić, czy skuteczność profilaktyki cukrzycy – nawet przy trwałej redukcji masy ciała – różni się pomiędzy poszczególnymi grupami ryzyka.

Wysokie ryzyko cukrzycy utrzymuje się w klastrze 5

Badanie oparto na danych z programu Tübinger Lebensstil-Interventionsprogramm (TULIP). Uczestnicy z podwyższonym ryzykiem cukrzycy typu 2 przez dwa lata uczestniczyli w intensywnej interwencji dotyczącej stylu życia, a następnie byli obserwowani przez około dziewięć kolejnych lat.

Analiza koncentrowała się przede wszystkim na osobach, którym udało się długoterminowo i znacząco obniżyć masę ciała.

– Szczególnie interesowało nas, czy osoby z klastrów ryzyka 3 i 5 różnią się od pozostałych grup pod względem poprawy parametrów glikemii i skuteczności prewencji cukrzycy typu 2 – wyjaśnia profesor Norbert Stefan, główny autor badania.

Badacze byli zaskoczeni uzyskanymi wynikami. Pomimo dużej i utrzymującej się redukcji masy ciała wynoszącej średnio około 8% oraz bardzo długiego okresu obserwacji, u osób należących do klastra ryzyka 5 dochodziło do wzrostu stężenia glukozy we krwi, spadku wydzielania insuliny oraz utrzymywania się wysokiego ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2.

Stłuszczenie wątroby i insulinooporność jako możliwe wyjaśnienie

Naukowcy próbowali ustalić, dlaczego interwencje dotyczące stylu życia są mniej skuteczne u osób należących do klastra 5. Analiza mechanizmów metabolicznych wskazała, że kluczową rolę może odgrywać nasilona insulinooporność związana z wyraźnym stłuszczeniem wątroby.

Według autorów badania stłuszczenie wątroby może prowadzić nie tylko do insulinooporności, ale również do zaburzenia funkcji komórek beta trzustki odpowiedzialnych za wydzielanie insuliny. W efekcie, mimo redukcji masy ciała, dochodzi do postępującego pogorszenia kontroli glikemii.

Wyniki te są zgodne z wcześniejszymi obserwacjami wskazującymi, że właśnie stłuszczenie wątroby oraz ciężka insulinooporność stanowią dominujące mechanizmy patofizjologiczne u osób należących do tybińskiego klastra ryzyka 5. To z kolei zwiększa podatność zarówno na rozwój cukrzycy typu 2, jak i chorób sercowo-naczyniowych.

Potrzeba bardziej precyzyjnych strategii profilaktycznych

Autorzy podkreślają, że uzyskane wyniki sugerują konieczność bardziej indywidualnego podejścia do profilaktyki cukrzycy typu 2. Osoby należące do klastra 5 mogą wymagać znacznie bardziej intensywnych lub ukierunkowanych interwencji terapeutycznych niż standardowe programy redukcji masy ciała i modyfikacji stylu życia.

Jeżeli wyniki zostaną potwierdzone w badaniach prospektywnych, konieczne może być opracowanie nowych, precyzyjnych strategii profilaktyki uwzględniających konkretne fenotypy metaboliczne wysokiego ryzyka.

Badanie dodatkowo podkreśla, że sama utrata masy ciała nie zawsze jest wystarczającym wskaźnikiem skuteczności terapii metabolicznej. U części pacjentów kluczowe znaczenie może mieć poprawa funkcji wątroby, redukcja insulinooporności oraz ochrona czynności komórek beta trzustki.

Źródło: Diabetes, Different Metabolic Responses to Long-term Weight Loss After Lifestyle Intervention Among Type 2 Diabetes Risk Clusters: Results From the TULIP Study
DOI: https://doi.org/10.2337/db25-0757