Niewielkie zmiany stylu życia a śmiertelność i długość życia w populacji dorosłych

Umiarkowana aktywność fizyczna, taka jak marsz ze średnią prędkością około 5 km/h przez dodatkowe pięć minut dziennie, wiąże się z redukcją ogólnej śmiertelności o około 10% wśród większości dorosłych (którzy wykonują średnio około 17 minut umiarkowanej aktywności dziennie) oraz o około 6% wśród najmniej aktywnych dorosłych (u których taka aktywność wynosi średnio około 2 minut dziennie). Takie wnioski płyną z nowego badania opublikowanego w The Lancet.

Badanie wykazało również, że skrócenie czasu spędzanego w pozycji siedzącej o 30 minut dziennie wiązało się z szacowaną redukcją wszystkich zgonów o około 7%, jeśli zmiana ta zostałaby przyjęta przez większość dorosłych (spędzających średnio 10 godzin dziennie w trybie siedzącym), oraz o około 3% wśród najbardziej siedzących osób (spędzających średnio 12 godzin dziennie w bezruchu). Największe korzyści obserwowano w sytuacji, gdy najmniej aktywne 20% populacji zwiększało swoją aktywność fizyczną o zaledwie 5 minut dziennie.

Ograniczenia dotychczasowych szacunków i znaczenie niewielkich zmian
Aktualne szacunki dotyczące możliwych do uniknięcia zgonów dzięki zwiększeniu aktywności fizycznej i ograniczeniu bezruchu opierają się głównie na danych samoopisowych oraz na założeniu konieczności spełniania zaleceń WHO. Takie podejście pomija potencjalne korzyści zdrowotne wynikające nawet z bardzo niewielkiego wzrostu aktywności fizycznej.

Wcześniejsze dane oparte na pomiarach aktywności za pomocą urządzeń noszonych sugerowały, że nie tylko aktywność umiarkowana do intensywnej (np. marsz w umiarkowanym tempie), ale również aktywność o niskiej intensywności oraz skrócenie czasu siedzenia mogą wiązać się z mniejszym ryzykiem zgonu. Do tej pory nie analizowano jednak całościowego wpływu takich małych, osiągalnych zmian na ryzyko zgonu w skali populacyjnej.

Metodologia i kluczowe wyniki analizy kohortowej

Nowe badanie objęło analizę danych ponad 135 000 dorosłych z siedmiu kohort w Norwegii, Szwecji i Stanach Zjednoczonych oraz z UK Biobank, przy średnim czasie obserwacji wynoszącym osiem lat. Wykorzystując obiektywne pomiary aktywności fizycznej i czasu siedzenia, badacze oszacowali odsetek zgonów, którym potencjalnie można by zapobiec dzięki niewielkim codziennym zwiększeniom aktywności umiarkowanej do intensywnej lub ograniczeniu czasu siedzącego trybu życia.

Wyniki wskazały, że dodatkowe 10 minut dziennie aktywności o co najmniej umiarkowanej intensywności wiązało się z redukcją wszystkich zgonów o około 15% wśród większości dorosłych oraz o około 9% wśród osób najmniej aktywnych. Z kolei skrócenie czasu siedzenia o jedną godzinę dziennie wśród większości dorosłych było powiązane z 13% redukcją ogólnej śmiertelności oraz 6% redukcją wśród najmniej aktywnych. W kohorcie UK Biobank szacowane odsetki możliwych do uniknięcia zgonów były niższe, ale nadal istotne klinicznie i populacyjnie.

Autorzy podkreślają, że jak w każdym badaniu obserwacyjnym, na wyniki mogły wpływać resztkowe czynniki zakłócające lub niezmierzone zmienne, takie jak ograniczenia mobilności, a zaobserwowane zależności nie pozwalają jednoznacznie ustalić związku przyczynowo-skutkowego.

Znaczenie zdrowia publicznego i ostrożność interpretacyjna
Zdaniem autorów przedstawione szacunki dostarczają istotnych dowodów na szerokie spektrum korzyści zdrowia publicznego wynikających nawet z bardzo niewielkich, pozytywnych zmian w zakresie aktywności fizycznej i ograniczania bezruchu. Jednocześnie podkreślają oni, że wyniki te mają charakter populacyjny i nie powinny być traktowane jako spersonalizowane zalecenia, na przykład konkretne rekomendacje treningowe dla pojedynczych osób. Konieczne są dalsze badania, zwłaszcza z wykorzystaniem urządzeń monitorujących aktywność, w krajach o niskich i średnich dochodach, gdzie struktura wiekowa, poziom aktywności i ryzyko zdrowotne mogą znacząco różnić się od badanych populacji.

Łączny wpływ snu, aktywności fizycznej i diety na długość życia

Drugie badanie, opublikowane w czasopiśmie eClinicalMedicine, sugeruje, że niewielkie, łączne poprawy w zakresie snu, aktywności fizycznej i diety mogą istotnie wydłużać życie, szczególnie u osób o najbardziej niekorzystnych nawykach zdrowotnych.

W tej grupie nawet drobne zmiany, takie jak dodatkowe pięć minut snu, dwie minuty umiarkowanej do intensywnej aktywności fizycznej (np. szybki marsz lub wchodzenie po schodach) oraz dodatkowa połowa porcji warzyw dziennie, mogłyby teoretycznie przełożyć się na około jeden dodatkowy rok życia.

Autorzy podkreślają, że sen, aktywność fizyczna i sposób odżywiania są kluczowymi determinantami długości życia i ryzyka chorób, jednak dotychczas najczęściej analizowano je oddzielnie. Jest to pierwsze badanie, które oceniło minimalne, łączne poprawy w tych trzech obszarach, prowadzące do istotnego wydłużenia życia i czasu przeżytego w dobrym stanie zdrowia.

Analiza objęła niemal 60 000 uczestników UK Biobank rekrutowanych w latach 2006–2010, obserwowanych średnio przez osiem lat. Na podstawie modelu statystycznego oszacowano długość życia oraz liczbę lat przeżytych w dobrym zdrowiu przy różnych kombinacjach zachowań zdrowotnych. Najbardziej optymalna kombinacja – siedem do ośmiu godzin snu na dobę, ponad 40 minut umiarkowanej do intensywnej aktywności fizycznej dziennie oraz zdrowa dieta – wiązała się z ponad dziewięcioletnim wydłużeniem życia i czasu w dobrym zdrowiu w porównaniu z osobami o najgorszych nawykach.

Efekt synergii zachowań zdrowotnych

Autorzy zwracają uwagę, że łączny wpływ snu, aktywności fizycznej i diety jest większy niż suma efektów każdego z tych czynników analizowanych osobno. Przykładowo, aby uzyskać jeden dodatkowy rok życia wyłącznie poprzez poprawę snu, osoby z najgorszymi nawykami musiałyby wydłużyć sen aż o 25 minut dziennie, czyli pięciokrotnie więcej niż w sytuacji, gdy jednocześnie wprowadzono niewielkie zmiany w aktywności fizycznej i diecie.

Wnioski autorów sugerują, że bardzo małe, ale łączne poprawy w zakresie snu, aktywności fizycznej i diety mogą prowadzić do klinicznie istotnych korzyści w długości życia i liczbie lat przeżytych w dobrym zdrowiu, stanowiąc bardziej realny i trwały punkt wyjścia do zmiany zachowań zdrowotnych. Jednocześnie podkreślają oni potrzebę dalszych badań, które ocenią możliwość przełożenia tych wyników na praktykę kliniczną i zdrowie publiczne.

Źródło: The Lancet, Deaths potentially averted by small changes in physical activity and sedentary time: an individual participant data meta-analysis of prospective cohort studies
DOI: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(25)02219-6