Nocne skoki hormonów mogą ujawniać pierwotny hiperaldosteronizm u osób z nadciśnieniem

U części osób z nadciśnieniem tętniczym przyczyną choroby może być pierwotny hiperaldosteronizm, który pozostaje nierozpoznany mimo wykonywania standardowych badań hormonalnych. Naukowcy wykazali, że wydzielanie aldosteronu może mieć charakter silnie pulsacyjny, a szczególnie istotne wyrzuty hormonu występują w nocy. Całodobowe monitorowanie hormonów za pomocą przenośnego urządzenia pozwoliło ujawnić zaburzenia niewidoczne podczas pojedynczego pobrania krwi.

W artykule:

• dlaczego pierwotny hiperaldosteronizm może pozostawać nierozpoznany,
• jak naukowcy monitorowali hormony przez całą dobę,
• jakie nocne wzorce wydzielania aldosteronu wykryto u pacjentów,
• dlaczego pojedyncze badanie krwi może nie wystarczać do rozpoznania choroby,
• czym różniły się profile hormonalne w jednostronnej i obustronnej postaci choroby,
• jak dynamiczne pomiary hormonów mogą wpłynąć na przyszłą diagnostykę nadciśnienia.

Częsta przyczyna nadciśnienia może pozostawać niezauważona

Powszechna, ale często pomijana przyczyna nadciśnienia tętniczego może być trudniejsza do rozpoznania, niż dotychczas sądzono. Nowe badanie wskazuje, że problemem może być nie tylko nieprawidłowe stężenie hormonów, lecz także sposób, w jaki ich poziom zmienia się w ciągu doby.

Badanie opublikowane w Science Translational Medicine dotyczy pierwotnego hiperaldosteronizmu – zaburzenia hormonalnego, które według przytoczonych przez autorów danych może występować nawet u jednej na pięć osób z nadciśnieniem tętniczym. Choroba wiąże się ze zwiększonym ryzykiem poważnych powikłań, w tym chorób sercowo-naczyniowych, udaru mózgu oraz cukrzycy.

Naukowcy z University of Bristol i University of Manchester w Wielkiej Brytanii, University of Bergen w Norwegii oraz ośrodków współpracujących w Sztokholmie i Atenach odkryli, że u pacjentów z pierwotnym hiperaldosteronizmem występowały epizody gwałtownie zwiększonego wydzielania hormonów zarówno w ciągu dnia, jak i w czasie snu.

Ma to szczególne znaczenie diagnostyczne, ponieważ standardowe badania krwi wykonywane są zazwyczaj w określonym momencie dnia. Jeżeli stężenie hormonu w chwili pobrania próbki znajduje się akurat poniżej wartości diagnostycznej, choroba może nie zostać rozpoznana.

Hormony monitorowane przez całą dobę

Badanie miało charakter proof-of-concept, czyli miało wykazać możliwość zastosowania nowego podejścia do oceny rytmów hormonalnych. Badacze monitorowali stężenia hormonów u 60 pacjentów z Bristolu, Bergen, Sztokholmu i Aten.

Pomiary prowadzono przez 24 godziny, z częstotliwością jednego oznaczenia co 20 minut. Pacjenci nie musieli przez cały ten czas pozostawać w szpitalu ani jednostce badawczej. Zastosowano lekkie, przenośne urządzenie wielkości telefonu komórkowego, mocowane w okolicy pasa, które umożliwiało całodobową ocenę zmian hormonalnych podczas zwykłej codziennej aktywności.

Uczestnicy mogli wykonywać typowe czynności, poruszać się i spać w nocy. Dzięki temu profile hormonalne oceniano w warunkach znacznie bardziej zbliżonych do normalnego życia niż podczas klasycznej diagnostyki szpitalnej.

Technologia nosi nazwę U-RHYTHM. Została opracowana w University of Bristol, a w 2023 roku jej dalszym rozwojem zajęła się spółka spin-out Dynamic Therapeutics.

Pojedynczy wynik aldosteronu może nie przedstawiać pełnego obrazu

Dr Thomas Upton, współautor kierujący badaniem, Clinical Research Fellow in Automated Sampling Clinical Fellow w University of Bristol oraz Senior Clinical Fellow w Bristol Hospitals NHS Foundation Trust, podkreślił, że pierwotny hiperaldosteronizm jest istotną przyczyną podwyższonego ciśnienia tętniczego i najczęstszą postacią nadciśnienia wtórnego obserwowaną w specjalistycznej praktyce autorów badania.

Jednocześnie rozpoznawanie choroby jest utrudnione przez zmienność dobową hormonów oraz złożoność obecnego procesu diagnostycznego. Z tego powodu rozpoznanie może następować z opóźnieniem, a u części pacjentów może nie zostać ustalone w ogóle.

Całodobowa obserwacja pacjentów w warunkach domowych pozwoliła naukowcom zobaczyć, w jaki sposób wydzielanie hormonów zmienia się w czasie podczas normalnej aktywności. Autorzy wskazują, że takie podejście może ujawniać nieprawidłowości niewidoczne podczas standardowych pomiarów wykonywanych w pojedynczych punktach czasowych.

Analiza danych uzyskanych dzięki urządzeniu obejmowała przede wszystkim aldosteron – hormon odgrywający kluczową rolę w regulacji gospodarki sodowej, wodnej i ciśnienia tętniczego. Badacze oceniali również dwa blisko związane z nim steroidy: 18-hydroksykortyzol oraz 18-oksokortyzol.

Nocą ujawniały się powtarzające wyrzuty hormonów

Jednym z najważniejszych odkryć było wykazanie, że stężenie aldosteronu u osób z pierwotnym hiperaldosteronizmem nie musi pozostawać stale podwyższone.

Nawet u części pacjentów z ciężkimi postaciami choroby występowały okresy, w których wartości hormonów obniżały się poniżej minimalnych progów wykorzystywanych do diagnostyki. Oznacza to, że próbka krwi pobrana właśnie w takim okresie mogłaby nie odzwierciedlać pełnego obrazu zaburzenia.

Zamiast utrzymującego się przez całą dobę podwyższonego poziomu hormonów naukowcy obserwowali powtarzające się, wyraźne wyrzuty wydzielania hormonalnego w godzinach nocnych. Jednocześnie ogólny rytm dzień–noc pozostawał zachowany.

Dr Eder Zavala, UKRI Future Leader Fellow w University of Manchester i starszy autor badania, wskazał, że całodobowe monitorowanie ujawniło wcześniej ukryty wzorzec nocnych wyrzutów hormonów. Zdaniem badaczy dokładniejsza analiza matematyczna i obliczeniowa całodobowych profili hormonalnych może w przyszłości pomóc w identyfikowaniu wcześniejszych oraz bardziej subtelnych postaci choroby.

Szczególnie wyraźne zaburzenia przy jednostronnej chorobie nadnerczy

Zaobserwowane skoki hormonalne były szczególnie nasilone u pacjentów, u których przyczyną pierwotnego hiperaldosteronizmu była nieprawidłowość dotycząca tylko jednego nadnercza, a nie obu nadnerczy.

To istotna obserwacja, ponieważ jednostronna postać choroby może być potencjalnie leczona chirurgicznie. Badacze uzyskali dodatkowy argument potwierdzający związek nieprawidłowego rytmu wydzielania hormonów z chorobą: po operacyjnym usunięciu zajętego nadnercza obserwowane wcześniej nieprawidłowe wzorce hormonalne zanikały.

Wynik ten wskazuje, że nocne wyrzuty hormonów nie były jedynie przypadkową zmiennością fizjologiczną, ale były bezpośrednio związane z patologiczną aktywnością nadnercza.

Czy diagnostyka nadciśnienia powinna uwzględniać rytm dobowy hormonów?

Prof. Stafford Lightman, Professor of Medicine w University of Bristol i twórca technologii U-RHYTHM, zwrócił uwagę, że wyniki mogą skłaniać do ponownego przemyślenia sposobu poszukiwania pierwotnego hiperaldosteronizmu.

W przytoczonym przez naukowców stanowisku aktualne wytyczne Endocrine Society wskazują na potrzebę rozważania tego zaburzenia u osób z nadciśnieniem tętniczym. Problem polega jednak na tym, że klasyczna diagnostyka opiera się przede wszystkim na pomiarach wykonywanych w konkretnych momentach, podczas gdy produkcja hormonów jest procesem dynamicznym.

Zdaniem badaczy przyszłe metody diagnostyczne mogą częściowo odchodzić od interpretowania pojedynczego wyniku badania krwi na rzecz analizy rytmu wydzielania hormonów w czasie. Szczególnie wartościowe mogą być informacje pochodzące z godzin nocnych, kiedy – jak pokazano w badaniu – ujawniają się charakterystyczne zaburzenia wydzielania.

Nie oznacza to jednak, że całodobowe monitorowanie hormonów jest już gotowym elementem rutynowej diagnostyki. Autorzy podkreślają konieczność prowadzenia dalszych badań, które pozwolą określić optymalną ścieżkę kliniczną wykorzystującą dynamiczne pomiary hormonalne.

Znaczenie w praktyce klinicznej

W praktyce klinicznej wyniki badania zwracają uwagę na ważne ograniczenie diagnostyki opartej na pojedynczym pomiarze. Jeżeli wydzielanie aldosteronu ma charakter pulsacyjny, wynik uzyskany w jednym punkcie czasowym może zależeć od tego, czy próbka została pobrana podczas wyrzutu hormonu, czy w okresie przejściowego obniżenia jego stężenia.

Może to być szczególnie istotne w przypadku pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, u których obraz kliniczny sugeruje wtórną przyczynę choroby, ale standardowe badania hormonalne nie przynoszą jednoznacznego wyniku.

Autorzy wskazują, że dokładniejsze rozpoznawanie pierwotnego hiperaldosteronizmu może mieć znaczenie nie tylko diagnostyczne, lecz również prognostyczne i terapeutyczne. Zaburzenie to zwiększa ryzyko chorób serca, udaru mózgu oraz innych powikłań, a w części przypadków – szczególnie przy jednostronnej chorobie nadnercza – przyczyna nadmiernego wydzielania hormonów może zostać usunięta chirurgicznie.

Badanie nie ustanawia jeszcze nowego standardu postępowania, ale dostarcza danych wskazujących, że analiza całodobowej dynamiki wydzielania hormonów może w przyszłości stanowić uzupełnienie diagnostyki osób z nadciśnieniem tętniczym.

Finansowanie badania

Badania były finansowane ze środków EU Horizon 2020, Trond Mohn Foundation, UKRI Biotechnology and Biological Sciences Research Council (BBSRC), Medical Research Council, University Hospitals Bristol and Weston NHS Foundation, Swedish Medical Research Council oraz Knut and Alice Wallenberg Foundation.

Praca wpisuje się również w działania University of Bristol związane z programem badawczym „Understanding and Preventing Cardiovascular Disease” oraz rozwija inicjatywy finansowane przez NIHR, których celem jest wcześniejsze wykrywanie nadciśnienia tętniczego i innych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego.

Źródło: Science Translational Medicine, „Tissue corticosteroid rhythms are dysregulated predominantly during sleep in primary aldosteronism”, M.A. Grytaas i wsp., publikacja: 26 sierpnia 2026 r.