Nowa nadzieja w leczeniu bólu: nieopioidowy lek przeciwbólowy ADRIANA opracowany w Japonii
Opioidy, takie jak morfina, od lat stanowią fundament farmakoterapii bólu ze względu na silne działanie przeciwbólowe. Ich stosowanie wiąże się jednak z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, w tym depresji oddechowej oraz uzależnienia. W Japonii, ze względu na te zagrożenia, obowiązują ścisłe regulacje – leki opioidowe mogą być przepisywane wyłącznie przez uprawnionych lekarzy.
W Stanach Zjednoczonych sytuacja wyglądała inaczej – lek OxyContin, będący pochodną opioidową, był przez lata szeroko przepisywany, co przyczyniło się do gwałtownego wzrostu nadużywania opioidów syntetycznych, takich jak fentanyl. W 2023 roku liczba zgonów z powodu przedawkowania opioidów przekroczyła 80 000, a kryzys opioidowy stał się palącym problemem zdrowia publicznego.
Na horyzoncie pojawia się jednak alternatywa. Zespół badawczy z Uniwersytetu w Kioto ogłosił odkrycie nowego leku przeciwbólowego ADRIANA, działającego w zupełnie odmienny sposób niż opioidy. Obecnie trwa międzynarodowy program rozwoju klinicznego tej substancji.
„Jeśli uda się wprowadzić ADRIANA do użytku klinicznego, będzie to nowa opcja leczenia bólu niewymagająca stosowania opioidów, co może znacząco ograniczyć ich wykorzystanie w medycynie” – mówi prof. Masatoshi Hagiwara, główny autor badania i profesor wizytujący na Uniwersytecie w Kioto.
Inspiracją dla zespołu były substancje naśladujące noradrenalinę – neuroprzekaźnik uwalniany w sytuacjach zagrożenia życia, który aktywuje receptory α2A-adrenergiczne, tłumiąc ból. Dotychczasowe próby wykorzystania tych mechanizmów kończyły się jednak ryzykiem destabilizacji układu krążenia. Obserwując stężenia noradrenaliny i rolę receptorów α2B-adrenergicznych, badacze wysunęli hipotezę, że selektywna blokada tych receptorów może podnieść poziom noradrenaliny, co wtórnie aktywuje receptory α2A i wywołuje efekt przeciwbólowy bez niepożądanych skutków kardiologicznych.
Do identyfikacji selektywnych inhibitorów receptorów α2B i pomiaru aktywności ich podtypów badacze zastosowali nową technologię – tzw. test TGFα shedding assay – oraz przeprowadzili screening związków chemicznych. Dzięki temu odkryto pierwszy na świecie selektywny antagonista receptora α2B.
Po udanym zastosowaniu związku u myszy oraz zakończeniu badań przedklinicznych oceniających jego bezpieczeństwo, rozpoczęto badania kliniczne prowadzone przez lekarzy w Szpitalu Uniwersyteckim w Kioto. Zarówno faza I z udziałem zdrowych ochotników, jak i faza II z udziałem pacjentów po operacji raka płuca, przyniosły bardzo obiecujące wyniki.
Na tej podstawie przygotowywane jest obecnie duże badanie fazy II w Stanach Zjednoczonych, realizowane we współpracy z firmą BTB Therapeutics Inc., spółką typu spin-off Uniwersytetu w Kioto.
ADRIANA to pierwszy japoński nieopioidowy lek przeciwbólowy, który może nie tylko skutecznie łagodzić silny ból u pacjentów na całym świecie, lecz także odegrać ważną rolę w ograniczeniu użycia opioidów – co może mieć szczególne znaczenie w kontekście kryzysu opioidowego w USA – i przyczynić się do poprawy zdrowia publicznego w skali międzynarodowej.
„Naszym celem jest ocena skuteczności przeciwbólowej ADRIANY w różnych typach bólu i udostępnienie jej jak najszerszej grupie pacjentów cierpiących z powodu bólu przewlekłego” – podsumowuje prof. Hagiwara.
Źródło: Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, Discovery and development of an oral analgesic targeting the α2B adrenoceptor
DOI: http://dx.doi.org/10.1073/pnas.2500006122
