Nowe krople do oczu mogą zmienić leczenie zespołu suchego oka. Obiecujące wyniki badań na myszach

Naukowcy z Baylor College of Medicine oraz Okayama University opracowali nową formulację kropli do oczu opartą na związku NEt-3IB, która w badaniach na myszach skutecznie ograniczała stan zapalny, chroniła powierzchnię oka i zapobiegała utracie komórek kubkowych. Terapia działa poprzez wzmacnianie naturalnych mechanizmów ochronnych układu odpornościowego, co może stanowić bezpieczniejszą alternatywę dla długotrwałego stosowania steroidów.

W artykule:

• Dlaczego zespół suchego oka stanowi rosnący problem zdrowotny
• Jaką rolę odgrywają makrofagi w ochronie powierzchni oka
• Nowy związek NEt-3IB jako potencjalna alternatywa dla steroidów
• Wyniki badań przedklinicznych na modelu mysim
• Wpływ terapii na stan zapalny i komórki kubkowe
• Perspektywy dalszych badań klinicznych u ludzi

Naukowcy z Baylor College of Medicine oraz Okayama University w Japonii opracowali i przetestowali na myszach obiecującą nową formulację kropli do oczu przeznaczoną do leczenia zespołu suchego oka. Wyniki opublikowane w czasopiśmie Investigative Ophthalmology & Visual Science pokazują, że terapia znacząco ograniczała typowe cechy choroby, takie jak stan zapalny, uszkodzenie powierzchni oka oraz utrata komórek kubkowych, które produkują substancje stabilizujące film łzowy i zapewniające odpowiednie nawilżenie oka.

Autorzy podkreślają, że uzyskane wyniki stanowią podstawę do rozpoczęcia badań klinicznych u ludzi, które pozwolą ocenić bezpieczeństwo i skuteczność terapii mogącej potencjalnie przynieść korzyści milionom pacjentów cierpiących na zespół suchego oka.

Zespół suchego oka dotyka milionów osób

– Zespół suchego oka jest częstą chorobą powodującą podrażnienie, zaczerwienienie oraz niewyraźne widzenie – wyjaśnia autor korespondencyjny badania, prof. Stephen C. Pflugfelder z Baylor College of Medicine.

Choroba występuje częściej wraz z wiekiem oraz częściej dotyka kobiet. Rozwija się w sytuacji, gdy oczy produkują zbyt mało łez lub gdy film łzowy odparowuje zbyt szybko. Sprzyjają temu m.in. suche powietrze, wiatr oraz inne niekorzystne czynniki środowiskowe.

W cięższych przypadkach zespół suchego oka może prowadzić do uszkodzenia powierzchni oka i rogówki, utrudniając codzienne czynności, takie jak czytanie, praca przy komputerze czy prowadzenie samochodu. Dla wielu pacjentów jest to schorzenie przewlekłe, utrzymujące się przez całe życie.

Ograniczenia obecnie stosowanych terapii

Obecnie stosowane metody leczenia obejmują między innymi steroidowe krople do oczu, które hamują odpowiedź immunologiczną prowadzącą do rozwoju stanu zapalnego.

Jednak długotrwałe stosowanie steroidów wiąże się z istotnymi działaniami niepożądanymi. Może prowadzić do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego, rozwoju jaskry, uszkodzenia nerwu wzrokowego, a nawet utraty wzroku. Zwiększa także ryzyko powstawania zaćmy.

Z tego względu istnieje pilna potrzeba opracowania nowych, skuteczniejszych i bezpieczniejszych metod leczenia.

Makrofagi strażnikami zdrowia oka

Wcześniejsze badania wykazały, że układ odpornościowy odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia narządu wzroku. Szczególne znaczenie mają makrofagi rezydujące w tkankach, które pełnią funkcję lokalnych strażników.

Komórki te usuwają uszkodzone elementy komórkowe, ograniczają stan zapalny i wspierają procesy regeneracyjne. W warunkach fizjologicznych pomagają utrzymać prawidłowe funkcjonowanie powierzchni oka.

W przebiegu zespołu suchego oka równowaga ta zostaje jednak zaburzona. Stres związany z wysychaniem powierzchni oka prowadzi do napływu z krwiobiegu monocytów promujących stan zapalny. Jednocześnie ochronne makrofagi tracą część swoich właściwości i produkują mniej cząsteczek o działaniu ochronnym.

Konsekwencją tych zmian jest uszkodzenie rogówki oraz utrata wyspecjalizowanych komórek kubkowych odpowiedzialnych za stabilizację filmu łzowego.

Nowy związek NEt-3IB wzmacnia ochronne funkcje układu odpornościowego

Naukowcy postawili hipotezę, że wzmocnienie aktywności ochronnych makrofagów może ograniczyć stan zapalny i poprawić stan powierzchni oka.

W tym celu rozpoczęto współpracę z zespołem prof. Hirokiego Kakuty z Okayama University, specjalizującym się w opracowywaniu alternatyw dla steroidów stosowanych w chorobach o podłożu immunologicznym.

Badacze zainteresowali się grupą związków określanych jako reksoinoidy. Laboratorium Kakuty opracowało szczególnie obiecujący związek o nazwie NEt-3IB, który wzmacnia ochronne funkcje makrofagów rezydujących.

Początkowo substancja nie rozpuszczała się jednak odpowiednio w wodzie, co uniemożliwiało jej zastosowanie w postaci kropli do oczu. Zespół badawczy zmodyfikował więc strukturę związku tak, aby dobrze rozpuszczał się w środowisku wodnym, zachowując jednocześnie swoje właściwości biologiczne.

Znacząca poprawa stanu powierzchni oka

Badanie wykazało, że stosowanie kropli zawierających NEt-3IB zmieniało aktywność makrofagów w kierunku ochronnym. Komórki te produkowały mniej mediatorów zapalnych, a jednocześnie zwiększały wytwarzanie substancji wspierających gojenie tkanek, usuwanie zanieczyszczeń komórkowych i utrzymanie równowagi immunologicznej.

Terapia pozwalała również zachować integralność bariery rogówkowej podczas ekspozycji na warunki wywołujące wysychanie powierzchni oka.

Jednym z najważniejszych wyników było utrzymanie liczby oraz wielkości komórek kubkowych, które odpowiadają za produkcję składników filmu łzowego niezbędnych do prawidłowego nawilżenia oka.

Potencjalnie bezpieczniejsza alternatywa dla steroidów

Szczególnie istotne okazały się obserwacje dotyczące bezpieczeństwa terapii. Steroidowe krople do oczu mogą powodować wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, zwiększając ryzyko rozwoju jaskry przy długotrwałym stosowaniu.

W prezentowanym badaniu NEt-3IB powodował znacznie mniejszy wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego niż powszechnie stosowany steroid – deksametazon.

Wyniki sugerują, że nowy preparat może okazać się bezpieczniejszy podczas długotrwałego stosowania. Autorzy podkreślają jednak konieczność dalszych badań oceniających skutki wielomiesięcznej lub wieloletniej terapii.

Nowe podejście do leczenia zespołu suchego oka

Obecne metody leczenia koncentrują się głównie na tłumieniu stanu zapalnego. Nie przywracają jednak w pełni naturalnych mechanizmów ochronnych oka.

Przedstawione badanie sugeruje, że bardziej skuteczną strategią może być jednoczesne ograniczanie procesów zapalnych oraz wzmacnianie ochronnych funkcji komórek układu odpornościowego.

Jeżeli przyszłe badania kliniczne potwierdzą skuteczność i bezpieczeństwo NEt-3IB u ludzi, nowa terapia może stać się ważnym elementem leczenia przewlekłego zespołu suchego oka i poprawić jakość życia milionów pacjentów na całym świecie.

Źródło: Investigative Ophthalmology & Visual Science, Rexinoid NEt-3IB Promotes Resident Macrophage Gene Expression and Mitigates Desiccation-Induced Ocular Surface Disease. DOI: https://doi.org/10.1167/iovs.67.4.31