Nowe spojrzenie na leczenie raka pęcherza: jak BCG wpływa na układ odpornościowy poza pęcherzem
Połączenie BCG z inhibitorami punktów kontrolnych może zwiększyć skuteczność leczenia raka
Ponad trzy dekady temu amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła szczepionkę BCG (Bacillus Calmette-Guérin) jako pierwszą w historii immunoterapię przeciwnowotworową. Do dziś stosowana jest w leczeniu wczesnych postaci raka pęcherza moczowego.
Zespół naukowców z Memorial Sloan Kettering Cancer Center (MSK) oraz Weill Cornell Medicine poszerzył obecne rozumienie mechanizmów działania tej terapii — co może przyczynić się do poprawy skuteczności immunoterapii w znacznie szerszym zakresie onkologii.
Mechanizm działania BCG: od pęcherza do szpiku kostnego
BCG to osłabiony szczep bakterii Mycobacterium bovis, wykorzystywany globalnie jako szczepionka przeciw gruźlicy wieku dziecięcego. W onkologii używa się go w wyższych stężeniach, zakładając, że infekuje komórki nowotworowe w pęcherzu, co prowokuje układ odpornościowy do ich zniszczenia. Jednak dotychczas nie było jasne, czy odpowiedź immunologiczna była skierowana głównie przeciwko bakteriom, czy również bezpośrednio przeciwko guzowi.
W nowym badaniu, opublikowanym 29 maja w Cancer Cell, zespół pod kierunkiem dr. Michaela Glickmana i dr. Stevena Josefowicza wykazał, że BCG działa nie tylko miejscowo. Terapia ta wpływa na komórki prekursorowe w szpiku kostnym, programując je tak, aby powstające z nich komórki mieloidalne skuteczniej zwalczały nowotwory.
To odkrycie dowodzi, że BCG aktywuje wrodzoną odporność w całym organizmie — nie tylko w obrębie pęcherza.
Analizy u ludzi i modeli zwierzęcych
Badania oparto na analizie próbek krwi od pacjentów z rakiem pęcherza leczonych BCG oraz na eksperymentach na myszach. U zwierząt wykazano, że bakterie BCG docierają ze ściany pęcherza do szpiku kostnego, gdzie można je bezpośrednio wyhodować. Tam modyfikują hematopoetyczne komórki macierzyste, powodując, że nowe komórki odpornościowe są bardziej „wytrenowane” do walki z nowotworami.
U ludzi zastosowano zaawansowaną technikę sekwencjonowania pojedynczych komórek – PIE-seq – która pozwala badać rzadkie komórki progenitorowe obecne we krwi bez konieczności biopsji szpiku.
Porównanie aktywności genów przed i po terapii ujawniło, że BCG modyfikuje programowanie komórek macierzystych, prowadząc do powstania silniejszych funkcjonalnie komórek układu wrodzonego.
Skuteczniejsza immunoterapia: BCG i inhibitory punktów kontrolnych
W modelach mysich udowodniono, że połączenie BCG z inhibitorami punktów kontrolnych (checkpoint inhibitors) daje lepsze rezultaty terapeutyczne niż każda z tych metod stosowana osobno. Inhibitory te odblokowują limfocyty T, umożliwiając im skuteczniejsze rozpoznawanie i niszczenie komórek nowotworowych. Współdziałają one z komórkami mieloidalnymi pobudzanymi przez BCG, tworząc efekt synergistyczny.
Otwiera to drogę do nowych strategii wzmacniania efektu immunoterapii poprzez celowane programowanie komórek układu odpornościowego już na poziomie szpiku.
Dziedzictwo i przyszłość: BCG w immunoonkologii
Pierwsze badania nad BCG przeprowadzono właśnie w MSK. W 1959 roku naukowcy z MSK i NYU opublikowali pracę w Nature, wykazującą, że BCG może wywołać odporność przeciwnowotworową u myszy. Był to kamień milowy w immunologii nowotworów.
Dziś MSK kontynuuje tę tradycję, rozwijając przełomowe terapie, jak CAR-T, inhibitory punktów kontrolnych czy szczepionki przeciwnowotworowe. W 2025 roku instytut uruchamia nowy program badań z zakresu immunoonkologii.
Według dr. Glickmana, nowe odkrycia pokazują siłę badań prowadzonych na styku laboratorium i kliniki: „To idealny przykład tego, jak translacyjna medycyna może przyspieszyć postęp w leczeniu nowotworów.”
Źródło: Cancer Cell
