Kłębuszkowe zapalenia nerek (glomerulopatie, GN) stanowią najczęstszą przyczynę niewydolności nerek – odpowiadają za około 25% przypadków, prowadząc często do konieczności dializoterapii lub przeszczepu nerki. Tymczasem wiele z tych chorób, mających najczęściej podłoże autoimmunologiczne, jest uleczalnych, o ile zostaną odpowiednio wcześnie rozpoznane i leczone nowoczesnymi lekami. W celu poprawy opieki nad pacjentami opracowano po raz pierwszy w Niemczech wytyczne S3 zawierające uporządkowane, oparte na dowodach zalecenia kliniczne. Powstały one pod auspicjami Niemieckiego Towarzystwa Nefrologicznego (DGfN), we współpracy z innymi towarzystwami naukowymi oraz przedstawicielami pacjentów.
Patogeneza i epidemiologia GN
Kłębuszkowe zapalenie nerek to grupa chorób zapalnych obejmujących około miliona kłębuszków w każdej nerce. W wyniku różnych mechanizmów – głównie immunologicznych – dochodzi do zaburzenia funkcji filtracyjnej, co prowadzi do zatrzymywania toksyn w organizmie. Początkowo GN może przebiegać skąpoobjawowo, a przewlekła choroba nerek (CKD) rozwija się niezauważenie. Często rozpoznanie GN stawiane jest dopiero, gdy uszkodzenia nerek są już nieodwracalne. Utrudnieniem diagnostycznym jest również fakt, że poszczególne jednostki chorobowe są rzadkie. Jak podkreśla prof. dr hab. n. med. Julia Weinmann-Menke z Uniwersyteckiego Centrum Medycznego w Moguncji, choć każda z postaci GN występuje rzadko, to razem stanowią one istotny problem kliniczny i społeczny. Do najczęstszych postaci GN należą: nefropatia IgA (IgAN), błoniaste zapalenie kłębuszków (MGN), błoniasto-rozplemowe GN, zespół Goodpasture’a, toczniowe zapalenie nerek oraz ANCA-zależne zapalenia naczyń.
Standaryzacja diagnostyki i leczenia
Nowa wytyczna S3 zawiera pierwsze tak przejrzyste i możliwe do zastosowania w praktyce zalecenia dotyczące diagnostyki i terapii GN, dostosowane do realiów niemieckiego systemu ochrony zdrowia. Proponuje się m.in. ocenę funkcji nerek na podstawie stężenia kreatyniny, diagnostykę moczu pod kątem białkomoczu oraz badanie ultrasonograficzne. Biopsja nerki pozostaje złotym standardem diagnostycznym, choć w wybranych przypadkach może być zastąpiona wynikami badań laboratoryjnych, takich jak oznaczenia autoprzeciwciał. W ramach leczenia podstawowego przewidziano terapię ukierunkowaną na ochronę nerek, czyli tzw. leczenie CKD. Obejmuje ono m.in. stosowanie inhibitorów układu RAA, inhibitorów SGLT2 oraz leków diuretycznych. Dalsze leczenie dostosowane jest do typu GN.
Szczególne znaczenie GN u dzieci i młodzieży
Wytyczne poświęcają szczególną uwagę GN występującym u dzieci i młodzieży, szczególnie postaciom zespołu nerczycowego. Zaleca się unikanie biopsji nerek, a leczenie rozpoczyna się od glikokortykosteroidów. W przypadku oporności na steroidy lub nawracającego zespołu nerczycowego można zastosować leki oszczędzające steroidy lub nowoczesne przeciwciała monoklonalne, takie jak rytuksymab. Kluczowe jest szybkie skierowanie dziecka pod opiekę specjalisty nefrologa dziecięcego.
Styl życia, prewencja i perspektywy badawcze
Oprócz leczenia farmakologicznego wytyczne zwracają również uwagę na interwencje niefarmakologiczne, takie jak dieta ubogosodowa, unikanie tytoniu, aktywność fizyczna oraz szczepienia ochronne (przeciw pneumokokom, grypie, półpaścowi) u pacjentów z immunosupresją. Niemieckie Towarzystwo Nefrologiczne apeluje jednocześnie o intensyfikację badań naukowych, szczególnie w obszarze genetyki i biomarkerów. Dr Nicole Helmbold, sekretarz generalna DGfN, podkreśla konieczność utworzenia Niemieckiego Centrum Zdrowia Nerek (DZNG), które ma szansę zintegrować badania naukowe, poprawić rokowanie pacjentów i obniżyć koszty leczenia.
Przełom w nefrologii
„GN nie da się jeszcze całkowicie wyleczyć, ale można ją zatrzymać” – mówi prof. Weinmann-Menke. „Naszym celem jest ujednolicenie diagnostyki i terapii GN na wysokim poziomie, co pozwoli poprawić rokowanie pacjentów. GN mają ogromne znaczenie zdrowotne i ekonomiczne, a publikacja wytycznych S3 jest kamieniem milowym w niemieckiej nefrologii, wyznaczającym nowe standardy leczenia.”
Źródło: S3-Leitlinie Diagnose und Therapie von Glomerulonephritiden: https://register.awmf.org/de/leitlinien/detail/090-003
