Nowy test krwi pokazuje zakres uszkodzenia mózgu po udarze oraz efekty leczenia

Nowy marker krwi odzwierciedla rozległość uszkodzenia mózgu po udarze niedokrwiennym i pozwala przewidywać wyniki kliniczne pacjentów w perspektywie miesięcy, a nawet lat.

Udar mózgu jest stanem nagłym, jednak badania obrazowe umożliwiają jedynie uchwycenie „migawek” rozwoju uszkodzenia mózgu w godzinach i dniach po jego wystąpieniu. W przypadku wielu innych narządów istnieją badania krwi pozwalające ocenić ostre uszkodzenie, natomiast do tej pory mózg nie dysponował porównywalnym markerem. Naukowcy z LMU University Hospital oraz międzynarodowi partnerzy informują, że nowy biomarker krwi – tau pochodzenia mózgowego (brain-derived tau, BD-tau) – umożliwia monitorowanie rozległości uszkodzenia mózgu po udarze niedokrwiennym w czasie. BD-tau pozwala również przewidywać funkcjonalne rokowanie pacjentów w okresie od kilku miesięcy do kilku lat, a także wykrywać różnice związane z udanym udrożnieniem naczynia oraz efektem leku ocenianego w badaniu klinicznym. Biomarker ten może znaleźć zastosowanie także w innych chorobach neurologicznych. Współpierwszymi autorami pracy są dr Naomi Vlegels oraz Nicoló Luca Knuth. Artykuł opublikowano na łamach Science Translational Medicine.

Udar niedokrwienny a ograniczenia diagnostyki obrazowej

W udarze niedokrwiennym część mózgu przestaje być odpowiednio zaopatrywana w krew. Decyzje kliniczne u pacjentów z nagle występującymi niedowładami lub zaburzeniami mowy opierają się obecnie głównie na badaniach CT lub MRI. W fazie ostrej obrazowanie dostarcza jednak zazwyczaj jedynie informacji punktowych. Powtarzanie badań jest logistycznie trudne, nie zawsze możliwe, a parametry obrazowe w ograniczonym stopniu odzwierciedlają późniejszy proces zdrowienia. Podczas gdy ostre uszkodzenie serca czy nerek można często monitorować za pomocą badań krwi, mózg do tej pory pozostawał pozbawiony takiego narzędzia.

– W leczeniu udaru stoimy obecnie przed problemem braku możliwości ciągłego śledzenia, jak w czasie rozwija się uszkodzenie mózgu, co ogranicza nasze decyzje terapeutyczne – podkreśla PD dr dr Steffen Tiedt, naukowiec z Institute for Stroke and Dementia Research (ISD) oraz lekarz prowadzący w Stroke Unit Kliniki Neurologii LMU University Hospital.

Rozwój badania BD-tau jako markera uszkodzenia mózgu

Aby odpowiedzieć na tę potrzebę kliniczną, w 2013 roku dr Tiedt zainicjował w LMU University Hospital badanie mające na celu opracowanie wiarygodnego testu krwi, który w sposób ciągły odzwierciedlałby uszkodzenie mózgu i pozwalał mierzyć efekty leczenia. Jego zespół zidentyfikował BD-tau jako biomarker krwi wychwytujący białko tau pochodzące z ośrodkowego układu nerwowego, co umożliwia właśnie takie monitorowanie.

W kohorcie badawczej utworzonej w LMU University Hospital stężenia BD-tau oznaczano wielokrotnie – od momentu przyjęcia do szpitala do 7. doby hospitalizacji. Wyniki zostały dodatkowo potwierdzone w dwóch niezależnych, wieloośrodkowych kohortach, w tym w analizie biomarkerowej przeprowadzonej w ramach badania klinicznego III fazy. Łącznie analizy objęły dane od ponad 1200 pacjentów po udarze mózgu.

Obiecujący marker do monitorowania dynamiki uszkodzenia mózgu

Stężenia BD-tau we krwi odzwierciedlały rozległość uszkodzenia mózgu. Wczesne wartości, oznaczane w ciągu kilku godzin od początku objawów, korelowały z początkowym stopniem uszkodzenia i pozwalały przewidywać ostateczny rozmiar zawału. BD-tau oddawało również dynamikę choroby – większy wzrost stężeń w ciągu pierwszych 24–48 godzin wiązał się z powiększaniem się ogniska zawału, a podwyższone wartości obserwowano w przypadku powikłań, takich jak nawroty incydentów naczyniowych.

Co istotne, BD-tau okazało się silnym predyktorem powrotu sprawności, prognozując wynik funkcjonalny po 90 dniach i w dalszej obserwacji co najmniej tak dobrze, a często lepiej, niż inne biomarkery krwi czy nawet objętość zawału oceniana metodami obrazowymi. Biomarker ten ujawnił także efekty leczenia: po trombektomii wzrost BD-tau był mniejszy, gdy doszło do pełnego udrożnienia naczynia, a w randomizowanym badaniu klinicznym wzrost BD-tau był wyraźnie mniejszy u pacjentów otrzymujących neuroprotekcyjny nerinetide w porównaniu z placebo.

– Nie potrzebujemy jedynie obrazu z początku udaru – potrzebujemy sposobu śledzenia przebiegu uszkodzenia mózgu w czasie. BD-tau może stać się swoistą „troponiną dla mózgu” – obiektywnym markerem krwi, który umożliwi mierzenie progresji choroby i efektów leczenia – zaznacza Steffen Tiedt.

Perspektywy kliniczne i dalsze kierunki badań

Autorzy podkreślają, że konieczne są dalsze badania, między innymi w celu określenia zakresów referencyjnych i wartości granicznych oraz umożliwienia szybszego oznaczania BD-tau w przyszłości, najlepiej w formie testu point-of-care. W dłuższej perspektywie takie badanie krwi mogłoby pomóc klinicystom w dokładniejszym monitorowaniu przebiegu choroby, wcześniejszym wykrywaniu powikłań oraz skuteczniejszej ocenie nowych terapii w badaniach klinicznych. Ponadto BD-tau może znaleźć zastosowanie w obiektywnej i szybkiej ocenie uszkodzenia mózgu także w innych schorzeniach neurologicznych.

Źródło: Science Translational Medicine, Brain-derived tau for monitoring brain injury in acute ischemic stroke
DOI: http://dx.doi.org/10.1126/scitranslmed.adz1280