Oczekiwana długość życia w Europie Zachodniej: badanie ujawnia pogłębiające się nierówności regionalne

Oczekiwana długość życia w Europie Zachodniej wykazuje coraz większe zróżnicowanie regionalne. Od połowy pierwszej dekady XXI wieku wyraźnie pogłębia się różnica pomiędzy regionami o wysokiej oraz stagnującej długości życia. Wskazują na to wyniki nowego badania przeprowadzonego przez Bundesinstitut für Bevölkerungsforschung (BiB) oraz Institut national d’études démographiques (INED), opublikowanego na łamach czasopisma Nature Communications.

W analizie wykorzystano regionalne dane dotyczące umieralności z 450 regionów w 13 krajach europejskich, obejmujące lata 1992–2019. Tak szeroki zakres czasowy umożliwił ocenę długoterminowych trendów bez zakłóceń wynikających z pandemii COVID-19.

Punkt zwrotny po 2005 roku kończy „złotą erę” wzrostu długości życia

W latach 1992–2005 długość życia w Europie Zachodniej rosła dynamicznie. U mężczyzn wzrost wynosił średnio około 3,5 miesiąca rocznie, natomiast u kobiet około 2,5 miesiąca. Badacze określają ten okres mianem „złotej ery”, w której regiony o niższej długości życia stopniowo nadrabiały zaległości wobec bardziej uprzywilejowanych obszarów.

Po 2005 roku nastąpiło jednak wyraźne spowolnienie tego trendu. W latach 2018–2019 średni roczny przyrost długości życia wynosił już tylko około 2 miesiące dla mężczyzn i 1 miesiąc dla kobiet. Jednocześnie nasiliły się różnice regionalne – szczególnie w regionach o początkowo niższej długości życia odnotowano znacznie wolniejsze tempo poprawy.

Kluczowym czynnikiem okazały się zmiany w umieralności w grupie wiekowej 55–74 lata. Jak podkreśla dr Pavel Grigoriev z BiB, w niektórych regionach śmiertelność w tej grupie przestała spadać, a nawet zaczęła ponownie rosnąć. Zjawisko to budzi szczególny niepokój, ponieważ dotyczy populacji w wieku produkcyjnym, aktywnej zawodowo i społecznie.

Niemcy: nowe regiony o niekorzystnych trendach

W Niemczech w latach 1990–2005 obserwowano wyraźne wyrównywanie się regionalnej długości życia. Na początku lat 90. wiele regionów wschodnich należało do tzw. „regionów opóźnionych”, które po zjednoczeniu kraju notowały dynamiczną poprawę wskaźników zdrowotnych.

Po 2005 roku tempo poprawy spadło we wszystkich regionach Niemiec. Co istotne, niekorzystne tendencje zaczęły być widoczne nie tylko w części regionów wschodnich, lecz także w północnych i zachodnich landach. Szczególnie u kobiet obserwowane zmiany były silnie powiązane z konsekwencjami palenia tytoniu, którego rozpowszechnienie w tych częściach kraju jest tradycyjnie wyższe niż w południowych Niemczech.

W ujęciu porównawczym Niemcy wypadają niekorzystnie na tle Europy Zachodniej. Jak podkreśla współautor badania, prof. dr Sebastian Klüsener z BiB, w analizowanym okresie żadnemu niemieckiemu regionowi nie udało się znaleźć wśród 10% obszarów o najwyższej długości życia w Europie Zachodniej.

Nadal istnieje potencjał dalszego wydłużania życia

Pomimo ogólnego spowolnienia, w Europie Zachodniej istnieją regiony, które nadal osiągają znaczące postępy. W niektórych obszarach – szczególnie w północnych Włoszech, Szwajcarii oraz wybranych regionach Hiszpanii – długość życia nadal rośnie w tempie około 3 miesięcy rocznie.

Wyniki te wskazują, że potencjał dalszej poprawy pozostaje realny, jednak jego realizacja wymaga ukierunkowanych działań zdrowotnych i społecznych. Rosnące nierówności regionalne w zakresie długości życia powinny stać się istotnym elementem polityki zdrowia publicznego i strategii społecznych w Europie.

Źródło: Nature Communications, Potential and challenges for sustainable progress in human longevity
DOI: https://doi.org/10.1038/s41467-026-68828-z