Omeprazol pod lupą: konsekwencje przewlekłej terapii dla gospodarki mineralnej

Badanie ostrzega przed ryzykiem niedoborów żywieniowych przy długotrwałym stosowaniu omeprazolu

Badanie przeprowadzone w Brazylii przez naukowców z Federal University of São Paulo (UNIFESP) oraz ABC Medical School (FMABC) wskazuje, że długotrwałe stosowanie inhibitorów pompy protonowej (IPP) może zaburzać wchłanianie składników odżywczych. IPP to grupa leków obejmująca m.in. omeprazol, pantoprazol oraz esomeprazol, powszechnie wykorzystywanych w terapii chorób żołądka i przełyku. Ich niewłaściwe stosowanie, zwłaszcza przez okres dłuższy niż zalecany przez lekarza, może prowadzić do niedoborów żywieniowych, takich jak niedokrwistość, a także negatywnie wpływać na zdrowie kości. Wyniki opublikowano w czasopiśmie ACS Omega.

Badania, finansowane przez FAPESP, objęły ocenę wpływu przewlekłego podawania omeprazolu na biodostępność kluczowych minerałów, takich jak żelazo, wapń, cynk, magnez, miedź i potas, w modelu zwierzęcym. U szczurów otrzymujących lek stwierdzono zmiany w dystrybucji tych pierwiastków w organizmie. Zaobserwowano kumulację minerałów w żołądku oraz zaburzenia ich równowagi w śledzionie i wątrobie. W badaniach krwi wykazano wzrost stężenia wapnia oraz spadek poziomu żelaza, co może sugerować zwiększone ryzyko osteoporozy i niedokrwistości. Odnotowano również istotne zmiany w komórkach układu odpornościowego.

W eksperymencie dorosłe szczury podzielono na dwie grupy: kontrolną oraz otrzymującą omeprazol. Czas trwania badań wynosił 10, 30 i 60 dni, co miało odzwierciedlać różne scenariusze przewlekłego stosowania leku u ludzi.

Najbardziej niepokojącym wynikiem był istotny wzrost stężenia wapnia w surowicy krwi zwierząt, co może wskazywać na zaburzenie równowagi pomiędzy uwalnianiem wapnia z kości a jego odkładaniem, a w konsekwencji – potencjalne ryzyko rozwoju osteoporozy. Autorzy podkreślają jednak konieczność przeprowadzenia dłuższych badań w celu potwierdzenia tej hipotezy.

Leki takie jak omeprazol, pantoprazol i esomeprazol działają poprzez hamowanie enzymu H+, K+-ATPazy, znanego jako pompa protonowa. Enzym ten odpowiada za końcowy etap wydzielania kwasu solnego w żołądku. Zmniejszenie kwaśności treści żołądkowej przynosi ulgę w objawach choroby wrzodowej, zapalenia błony śluzowej żołądka oraz refluksu żołądkowo-przełykowego. Jednocześnie jednak obniżenie kwasowości może utrudniać wchłanianie składników odżywczych wymagających środowiska kwaśnego.

Omeprazol jest obecny na rynku od ponad 30 lat i należy do najczęściej stosowanych leków gastroenterologicznych. Często bywa przyjmowany przewlekle, niekiedy bez nadzoru medycznego. Badacze podkreślają, że problemem nie jest sam lek, który pozostaje skuteczny w wielu wskazaniach klinicznych, lecz jego nadmierne i bagatelizowane stosowanie, także w przypadku łagodnych objawów, takich jak sporadyczna zgaga, oraz przez okres liczony w miesiącach czy latach.

Choć badanie przeprowadzono z użyciem omeprazolu, autorzy podkreślają, że nowsze cząsteczki z tej samej grupy, takie jak pantoprazol czy esomeprazol, działają w oparciu o ten sam mechanizm farmakologiczny. Ich działanie bywa silniejsze i dłużej utrzymujące się. W niektórych przypadkach potrzeba ponad pięciu dni do odtworzenia nowych pomp protonowych, podczas gdy w przypadku omeprazolu proces ten trwa zwykle od jednego do trzech dni. Może to potencjalnie nasilać działania niepożądane związane z przewlekłym zahamowaniem wydzielania kwasu solnego.

Wpływ IPP na wchłanianie składników odżywczych był już wcześniej opisywany, jednak omawiane badanie rozszerza tę wiedzę, uwzględniając w analizach również magnez i cynk. Autorzy podkreślają znaczenie racjonalnego stosowania tych leków oraz – w uzasadnionych przypadkach – rozważenia suplementacji niedoborowych pierwiastków, zawsze pod kontrolą lekarską i po indywidualnej ocenie klinicznej.

Źródło: ACS Omega, Evaluation of the Long-Term Administration of Proton Pump Inhibitors (PPIs) in the Mineral Nutrient’s Bioavailability