Otyłość zwiększa o 70% ryzyko ciężkich zakażeń – co dziesiąty zgon z powodu chorób zakaźnych na świecie może być z nią związany

Otyłość istotnie zwiększa ryzyko hospitalizacji oraz zgonu z powodu większości chorób zakaźnych – w tym grypy, COVID-19, zapalenia płuc, zapalenia żołądka i jelit, zakażeń układu moczowego oraz dolnych dróg oddechowych. Takie wnioski płyną z analizy obejmującej ponad 540 000 osób, opublikowanej na łamach The Lancet.

Po ekstrapolacji danych na skalę globalną autorzy oszacowali, że w 2023 roku otyłość mogła być czynnikiem sprawczym około 0,6 mln spośród 5,4 mln zgonów z powodu chorób zakaźnych na świecie, co odpowiada 10,8% wszystkich zgonów w tej grupie.

Dr Solja Nyberg z University of Helsinki podkreśla, że osoby żyjące z otyłością są istotnie bardziej narażone na ciężki przebieg szerokiego spektrum zakażeń oraz zgon z ich powodu. W kontekście prognozowanego wzrostu częstości otyłości na świecie należy spodziewać się równoległego zwiększenia liczby hospitalizacji i zgonów z powodu chorób zakaźnych związanych z nadmierną masą ciała.

Autorka wskazuje również na pilną potrzebę wdrażania polityk zdrowotnych sprzyjających utrzymaniu prawidłowej masy ciała, w tym poprawy dostępności do zdrowej żywności oraz tworzenia warunków do regularnej aktywności fizycznej. U osób z otyłością szczególnie istotne pozostaje także przestrzeganie aktualnych zaleceń dotyczących szczepień ochronnych.

Podczas pandemii COVID-19 wykazano, że otyłość zwiększa ryzyko hospitalizacji oraz zgonu z powodu zakażenia SARS-CoV-2. Dotychczas jednak brakowało kompleksowych danych oceniających, czy podobna zależność dotyczy chorób zakaźnych jako całości.

Aby wypełnić tę lukę, autorzy wykorzystali dane ponad 67 000 dorosłych uczestników dwóch badań prowadzonych w Finlandii oraz ponad 470 000 osób z brytyjskiego zasobu UK Biobank. Analizowano związek między otyłością a ryzykiem ciężkich zakażeń.

Uczestnikom oznaczono wskaźnik masy ciała (BMI) w momencie włączenia do badania, a następnie obserwowano ich przez średnio 13–14 lat. Średni wiek w chwili rozpoczęcia obserwacji wynosił 42 lata w kohortach fińskich oraz 57 lat w UK Biobank.

Wykazano, że osoby z otyłością (BMI ≥30 kg/m²) miały o 70% wyższe ryzyko hospitalizacji lub zgonu z powodu jakiejkolwiek choroby zakaźnej w porównaniu z osobami o prawidłowej masie ciała (BMI 18,5–24,9 kg/m²).

Dla przykładu, w populacji UK Biobank roczne ryzyko ciężkiego zakażenia wynosiło 1,1% u osób z prawidłowym BMI oraz 1,8% u osób z otyłością. Ryzyko wzrastało stopniowo wraz ze wzrostem masy ciała. U osób z otyłością olbrzymią (BMI ≥40 kg/m²) było ono trzykrotnie wyższe niż w grupie z prawidłową masą ciała.

Autorzy przeanalizowali szczegółowo dziesięć najczęstszych chorób zakaźnych. W większości z nich – w tym w grypie, COVID-19, zapaleniu płuc, zapaleniu żołądka i jelit, zakażeniach układu moczowego oraz dolnych dróg oddechowych – otyłość wiązała się ze zwiększonym ryzykiem hospitalizacji lub zgonu. Nie stwierdzono natomiast istotnego wzrostu ryzyka ciężkiego przebiegu HIV ani gruźlicy.

Prof. Mika Kivimäki z University College London, kierujący badaniem, wskazuje, że fakt, iż otyłość jest czynnikiem ryzyka szerokiego spektrum chorób zakaźnych, sugeruje udział wspólnych mechanizmów biologicznych. Możliwe jest, że otyłość upośledza zdolność układu odpornościowego do skutecznej odpowiedzi na bakterie, wirusy, pasożyty i grzyby, co skutkuje cięższym przebiegiem infekcji. Wyniki badań klinicznych nad agonistami receptora GLP-1 stosowanymi w redukcji masy ciała wskazują, że zmniejszenie otyłości może obniżać ryzyko ciężkich zakażeń, równolegle do innych korzyści zdrowotnych. Konieczne są jednak dalsze badania potwierdzające mechanizmy leżące u podstaw obserwowanych zależności.

W analizie wykorzystano również dane dotyczące śmiertelności z powodu chorób zakaźnych pochodzące z Global Burden of Diseases (GBD) Study w celu oszacowania wpływu otyłości na liczbę zgonów w poszczególnych krajach, regionach oraz globalnie.

Modelowanie oparte na danych GBD wykazało, że w 2023 roku około 0,6 mln spośród 5,4 mln zgonów z powodu chorób zakaźnych na świecie było związanych z otyłością.

Na poziomie krajowym odnotowano istotne różnice. W 2023 roku w Stanach Zjednoczonych odsetek zgonów z powodu chorób zakaźnych przypisywanych otyłości wynosił 25,7% (35 900 z 139 400), co stanowiło najwyższy wynik wśród krajów wysokodochodowych. W Wielkiej Brytanii otyłość była powiązana z 17,4% zgonów (7 300 z 42 000).

Z kolei w Wietnamie odsetek ten był najniższy w analizowanej grupie państw – 1,2% (600 z 50 500 zgonów).

Autorzy wskazują na ograniczenia badania, w tym obserwacyjny charakter analiz, który nie pozwala na jednoznaczne ustalenie zależności przyczynowo-skutkowych. Ponadto kohorty fińskie oraz UK Biobank nie są w pełni reprezentatywne dla ogólnej populacji, co ogranicza możliwość generalizacji wyników.

Dr Sara Ahmadi-Abhari z Imperial College London, odpowiedzialna za analizy GBD, podkreśla, że globalne szacunki należy interpretować ostrożnie. Dane dotyczące zgonów związanych z infekcjami oraz rozpowszechnienia otyłości, szczególnie w krajach o ograniczonych zasobach, mogą być obarczone niedokładnościami.

Czasopismo: The Lancet
DOI: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(25)02474-2