Europejskie konsorcjum Solve-RD (Solving the Unsolved Rare Diseases) podkreśla znaczenie międzynarodowej współpracy w zaspokajaniu potrzeb medycznych w diagnostyce chorób rzadkich.
Ponad 500 europejskich pacjentów z nieznanymi schorzeniami otrzymało diagnozę dzięki nowym badaniom genetycznym. Wśród zdiagnozowanych znalazły się osoby z rzadkimi zaburzeniami neurologicznymi, ciężkimi niepełnosprawnościami intelektualnymi, chorobami mięśni oraz dziedzicznym rakiem przewodu pokarmowego. Diagnozy te były możliwe dzięki szeroko zakrojonej współpracy europejskiej, prowadzonej przez naukowców z Uniwersytetu w Tybindze, Radboud University Medical Center oraz Krajowego Centrum Analiz Genomicznych w Barcelonie.
Rzadkie choroby i ich wyzwania
W Unii Europejskiej chorobę uznaje się za rzadką, jeśli dotyka mniej niż 5 osób na 10 000. Spośród 7 000 znanych chorób rzadkich co najmniej 70% ma podłoże genetyczne. Ze względu na ich rzadkość, precyzyjne określenie przyczyny w DNA bywa niezwykle trudne, nawet gdy choroba dotyka kilku członków jednej rodziny. Dzięki najnowszym badaniom naukowcy byli w stanie zdiagnozować wielu europejskich pacjentów i ich rodziny, u których podejrzewano choroby rzadkie. Wśród diagnozowanych schorzeń znalazły się rzadkie zaburzenia neurologiczne, zespoły wad rozwojowych, niepełnosprawności intelektualne, rzadkie choroby nerwowo-mięśniowe oraz dziedziczne zespoły zwiększonego ryzyka nowotworowego.
Wyniki badań
Badacze przeanalizowali istniejące dane genomowe 6 447 pacjentów i 3 197 członków ich rodzin, którzy nie byli dotknięci schorzeniami. Dzięki temu 506 pacjentów i ich rodziny otrzymało diagnozę. W 15% przypadków diagnoza otwiera możliwości terapeutyczne, w tym leczenie. W innych przypadkach diagnoza przynosi pacjentom i ich rodzinom upragnioną jasność. Wyniki te opublikowano w prestiżowym czasopiśmie „Nature Medicine”.
Zespół 300 ekspertów
Te przełomowe diagnozy były możliwe dzięki Solve-RD, dużemu europejskiemu projektowi, w którym uczestniczyło 300 ekspertów z 12 krajów europejskich oraz Kanady. Projekt był koordynowany przez naukowców z Uniwersytetu w Tybindze, Radboud University Medical Center oraz CNAG w Barcelonie. Eksperci przeprowadzili szczegółową ponowną analizę danych genetycznych pacjentów, działając w ramach Europejskich Sieci Referencyjnych (ERN), które skupiają się na określonych grupach chorób rzadkich.
Dzięki tej współpracy nie ma już znaczenia, czy pacjent z rzadką chorobą jest diagnozowany w Holandii, Niemczech czy Francji. Metoda diagnostyczna jest jednolita w całej Europie. Było to możliwe dzięki uzgodnieniu standardów analizy, takich jak wybór badanych genów i typów wariantów. Jednak wyzwania logistyczne oraz różnice w przepisach prawnych i regulacjach krajowych były istotnym utrudnieniem.
Plan na przyszłość
Projekt Solve-RD opracował strukturę diagnostyczną opartą na dwuetapowym przeglądzie eksperckim, co umożliwia bardziej precyzyjną diagnostykę i potencjalne leczenie chorób rzadkich. Inicjatywa ta jest kontynuowana w ramach Europejskiego Sojuszu Badań nad Chorobami Rzadkimi (ERDERA), koordynowanego przez INSERM we Francji. W jego skład wchodzi ponad 180 organizacji, w tym kluczowi naukowcy Solve-RD. ERDERA dąży do przyspieszenia diagnostyki poprzez zbieranie danych od większej liczby pacjentów oraz współpracę z dodatkowymi europejskimi ośrodkami medycznymi.
W ramach ERDERA Uniwersytet w Tybindze kieruje siecią diagnostyczną badań klinicznych, współpracując z zespołami z Radboudumc, Barcelony i innych ośrodków. Planowane jest zwiększenie analizy danych genetycznych pacjentów z 10 000 do ponad 100 000, obejmując szerszy zakres rzadkich chorób genetycznych. W badaniach wykorzystywane będą zaawansowane technologie, takie jak sekwencjonowanie długich odczytów genomu, mapowanie optyczne genomu oraz sekwencjonowanie RNA.
Opinie ekspertów
Holm Graessner, koordynator Solve-RD: „Podejście Solve-RD, polegające na ponownej analizie danych pacjentów z nierozpoznanymi chorobami rzadkimi, było sukcesem i doprowadziło do diagnozy u ponad 500 pacjentów. To ogromny krok naprzód i kamień milowy dla badań nad chorobami rzadkimi w Europie. Będziemy kontynuować i rozszerzać to podejście w ERDERA, aby zapewnić diagnozę jeszcze większej liczbie pacjentów i ich rodzin.”
Lisenka Vissers, profesor genetyki translacyjnej z Radboudumc: „Przeanalizowaliśmy ogromne ilości danych pacjentów. Dzięki temu udało nam się znaleźć podobieństwa i wyciągnąć wnioski. Udało nam się postawić diagnozę nawet pacjentowi, który był chory przez dwadzieścia lat i uczestniczył w wielu badaniach.”
Alexander Hoischen, profesor technologii genomowych z Radboudumc: „To, co osiągnęliśmy, jest unikalnym przykładem siły współpracy. To ogromny krok naprzód w europejskiej współpracy, a to dopiero początek. Choć nie dokonaliśmy nowych odkryć, a diagnozy opierają się na istniejących danych, mamy nadzieję pomóc jeszcze większej liczbie pacjentów w najbliższych latach. Na początku poprzez postawienie diagnozy, a później, miejmy nadzieję, także dzięki możliwym terapiom.”
Źródło: Nature Medicine
DOI: 10.1038/s41591-024-03420-w
