Ginekologia i położnictwo

Pradawne wirusowe DNA może wywoływać stan przedrzucawkowy

PSG9 i retroelementy: nowe spojrzenie na rozwój stanu przedrzucawkowego

Fragmenty materiału genetycznego pochodzące od dawnych wirusów regulują u człowieka gen związany z rozwojem stanu przedrzucawkowego. Mechanizm tego zjawiska opisano w czasopiśmie „Genome Biology”. Wyniki badań stanowią rozwinięcie wcześniejszych obserwacji i otwierają perspektywę opracowania testu umożliwiającego wczesną identyfikację ryzyka tej groźnej choroby ciążowej.

Stan przedrzucawkowy jest potencjalnie zagrażającym życiu powikłaniem ciąży, wynikającym z nieprawidłowego rozwoju łożyska. Schorzenie to stanowi zagrożenie zarówno dla matki, jak i dla płodu. Pomimo intensywnych badań patogeneza zaburzeń wzrostu i funkcji łożyska pozostaje tylko częściowo wyjaśniona.

Badacze z Max Delbrück Center w Berlinie, Institut Necker Enfants Malades (INEM) w Paryżu oraz University of Bath wykazali, że pradawne fragmenty wirusowego DNA, wbudowane w ludzki genom, pełnią kluczową rolę w regulacji genów odpowiedzialnych za rozwój łożyska.

Rola endogennych retroelementów w regulacji genów łożyskowych

Zidentyfikowano, że endogenny element retroviralny LTR8B jest niezbędny dla ekspresji klastra genów PSG (Pregnancy Specific Glycoprotein), w tym genu PSG9, który wykazuje istotny związek ze stanem przedrzucawkowym. Endogenne retroelementy są pozostałościami dawnych infekcji wirusowych, które miliony lat temu wbudowały się w genom przodków człowieka.

Jak podkreśla dr Manvendra Singh, jeden z głównych autorów pracy, sekwencje te mogą działać jak regulatory genów łożyskowych. Mapowanie regionów regulatorowych oraz analiza ich funkcji pozwalają powiązać ewolucję genomu z konkretnymi mechanizmami chorobowymi, co może umożliwić wcześniejszą diagnostykę stanu przedrzucawkowego.

Wielopoziomowa kontrola ekspresji genów

Większość endogennych retroelementów w ludzkim genomie pozostaje nieaktywna, jednak część z nich została w toku ewolucji „zaadaptowana” jako funkcjonalne elementy regulacyjne. Obecnie istnieje szeroki konsensus, że rozwój ludzkiego łożyska był możliwy dzięki takiej kooptacji elementów wirusowych.

W modelach komórkowych trofoblastu wykazano, że LTR8B odgrywa centralną rolę w regulacji klastra PSG poprzez rekrutację czynników transkrypcyjnych. Usunięcie nawet pojedynczej kopii tego elementu prowadziło do załamania ekspresji genów PSG i zaburzenia różnicowania komórek łożyskowych.

Dodatkowo zidentyfikowano drugi element retroviralny – MER65 – który współuczestniczy w regulacji genów PSG, wpływając na profil wydzielanych białek oraz ich obecność w krążeniu matczynym. Elementy LTR8B i MER65 działają wspólnie jako złożony system regulacyjny kontrolujący aktywację genów, ich przetwarzanie oraz dystrybucję produktów białkowych.

Znaczenie dla patogenezy i diagnostyki stanu przedrzucawkowego

Stan przedrzucawkowy występuje u około 5% ciąż i stanowi jedną z głównych przyczyn śmiertelności matek na świecie. Choroba ta jest często rozpoznawana dopiero w zaawansowanym stadium, gdy dochodzi do znacznego wzrostu ciśnienia tętniczego.

Wykazano, że ekspresja genu PSG9 jest podwyższona u pacjentek ze stanem przedrzucawkowym. Otwiera to realną możliwość opracowania testów diagnostycznych pozwalających na identyfikację ryzyka jeszcze przed wystąpieniem objawów klinicznych.

Zespół badawczy, we współpracy z Universitätsklinikum Hamburg-Eppendorf, planuje dalsze badania nad wykorzystaniem PSG9 jako biomarkera oraz ocenę potencjału terapeutycznego retroelementów w leczeniu zaburzeń łożyskowych.

Znaczenie odkrycia w kontekście medycyny translacyjnej

Prezentowane wyniki stanowią istotny krok w kierunku przejścia od modeli predykcyjnych do funkcjonalnej weryfikacji mechanizmów molekularnych. Regulacja genów łożyskowych wymaga precyzyjnie skoordynowanych procesów, w których – jak się okazuje – kluczową rolę odgrywają elementy pochodzenia wirusowego.

Badanie jest kontynuacją wcześniejszej pracy tego samego zespołu, w której po raz pierwszy wykazano wpływ wirusowego DNA na regulację genów warunkujących prawidłowy rozwój łożyska oraz powstawanie cech charakterystycznych stanu przedrzucawkowego.

Źródło: Genome Biology, Endogenous retroviral elements LTR8B and MER65 rewire PSG9 regulation to control trophoblast syncytialization and pre eclampsia risk
DOI: https://doi.org/10.1186/s13059-026-03944-z

Tygodnik Medyczny

Zdrowie, system ochrony zdrowia, opieka farmaceutyczna, farmacja, polityka lekowa, żywienie, służba zdrowia - portal medyczny

Najnowsze artykuły

Back to top button