Program mammografii w Niemczech zmniejsza śmiertelność z powodu raka piersi o 30%

Wprowadzone 20 lat temu w Niemczech przesiewowe badania mammograficzne dla kobiet w wieku od 50 do 69 lat przyczyniają się do istotnego spadku śmiertelności z powodu raka piersi. W grupie kobiet uczestniczących w programie liczba zgonów z powodu tej choroby zmniejszyła się o 20 do 30 procent. Takie wnioski przyniosła obszerna analiza, w której kluczową rolę odegrał Leibniz-Institut für Präventionsforschung und Epidemiologie – BIPS. Wyniki zaprezentowano podczas wydarzenia w Berlinie z udziałem ministra środowiska federalnego Carstena Schneidera i minister zdrowia federalnej Niny Warken.

Prof. dr Ulrike Haug, kierująca działem epidemiologii klinicznej oraz zastępczyni dyrektora BIPS, podkreśliła: „Nasze wyniki są niezwykle istotne, ponieważ dotychczasowe rekomendacje opierały się na badaniach z lat 70. i 80. XX wieku. Od tamtej pory znacząco poprawiły się zarówno metody diagnostyczne, jak i leczenie raka piersi. Dlatego konieczne było ponowne oszacowanie korzyści płynących z programu przesiewowego w aktualnych warunkach.”

Badacze zastosowali nowoczesne metody inferencji przyczynowej, by uniknąć błędów systematycznych oraz uwzględnić różnice w profilach ryzyka między uczestniczkami a kobietami niebiorącymi udziału w programie. Szeroko zakrojone analizy potwierdziły wiarygodność wyników. Jak dotąd nie przeprowadzono na świecie żadnego innego badania obserwacyjnego oceniającego skuteczność mammografii w sposób równie rygorystyczny i metodycznie uzasadniony.

Prof. Haug dodała, że dla realizacji tego typu projektów niezbędne są dane z kas chorych z długim okresem obserwacji. W badaniu wykorzystano dane czterech kas chorych zarządzane przez BIPS, a także dane z kasy BARMER, które analizowano na Uniwersytecie w Bremie. Łącznie objęto analizą 37% kobiet w uprawnionym wieku w Niemczech.

Oprócz podejścia opartego na danych kas chorych, Uniwersytet w Münster zastosował również podejście populacyjne, ograniczone terytorialnie do Nadrenii Północnej-Westfalii, lecz obejmujące wszystkie uprawnione kobiety w tym regionie. Zastosowano dane z rejestru nowotworów i urzędu statystycznego landu. Obie metody przyniosły zbieżne wyniki – potwierdzające redukcję śmiertelności o 20–30%, co dodatkowo wzmacnia wiarygodność wniosków.

„Naszym zadaniem była ocena, czy mammograficzny program przesiewowy nadal przynosi korzyści w obecnych realiach” – tłumaczyła Haug. „Wynik pozytywny ma kluczowe znaczenie, ponieważ każdy program przesiewowy wiąże się również z potencjalnymi negatywnymi skutkami, takimi jak nadrozpoznawalność czy – w przypadku mammografii – narażenie na promieniowanie. Te kwestie były już jednak wcześniej analizowane, a nasze wyniki jednoznacznie potwierdzają utrzymujący się korzystny bilans.”

Mammografia ratuje życie

Rak piersi pozostaje najczęstszym nowotworem wśród kobiet – co ósma Niemka zachoruje na niego w ciągu życia, a każdego roku około 18 500 kobiet umiera z jego powodu. Wcześniejsze badania międzynarodowe sugerowały, że przesiewowe badania mammograficzne dla kobiet w wieku 50–69 lat mogą ograniczyć liczbę zgonów, jednak dotyczyły one innych warunków i realiów sprzed dekad.

Nowe badanie, koordynowane przez Federalny Urząd Ochrony przed Promieniowaniem i prowadzone przez Uniwersytet w Münster, potwierdza, że również dziś program znacząco zmniejsza śmiertelność. W grupie uczestniczek programu zmarło o 20–30% mniej kobiet niż w grupie nieuczestniczącej – co oznacza, że co czwarty zgon mógł być potencjalnie uniknięty dzięki wczesnemu wykryciu choroby.

Program mammograficzny

Program przesiewowy w kierunku raka piersi to pierwszy w Niemczech systematyczny program wczesnego wykrywania nowotworów oparty na standardach jakości Unii Europejskiej i największy tego typu program w Europie. Kobiety w wieku 50–69 lat otrzymują pisemne zaproszenia na badanie, którego udział jest dobrowolny. Mammografię można wykonać w jednej z 95 certyfikowanych jednostek. Program skierowany jest do kobiet bez objawów – pacjentki z objawami lub historią raka piersi kierowane są do diagnostyki w ramach standardowej opieki medycznej.

Diagnostyka rentgenowska wyłącznie za zgodą ministerstwa

Badania rentgenowskie u osób bezobjawowych w Niemczech mogą być wykonywane jedynie za zgodą Ministerstwa Środowiska, jeśli korzyści wyraźnie przewyższają ryzyko wynikające z promieniowania. Dla programu mammograficznego taka ocena została wydana na początku lat 2000, a od 2018 roku odpowiedzialność za nią przejął Federalny Urząd Ochrony przed Promieniowaniem.

O badaniu

Projekt składał się z czterech etapów badawczych, koordynowanych przez Federalny Urząd Ochrony przed Promieniowaniem. W prace badawcze zaangażowane były Uniwersytet w Münster, rejestr nowotworów Nadrenii Północnej-Westfalii, BIPS oraz Centrum Badań nad Nierównościami Społecznymi i Polityką Społeczną SOCIUM Uniwersytetu w Bremie.

Projekt był finansowany przez Ministerstwo Środowiska, Ministerstwo Zdrowia oraz Kooperacyjne Stowarzyszenie Mammografii, a jego całkowity koszt wyniósł około 10 milionów euro. Nad kształtem badań czuwał niezależny Komitet Sterujący wspierany przez Radę Naukową.

Szczegółowy raport z badania (500 stron), zawierający metodykę i wyniki analizy „Ocena śmiertelności z powodu raka piersi w niemieckim programie przesiewowym mammografii”, dostępny jest w repozytorium cyfrowym DORIS:
📄 nbn-resolving.org/urn:nbn:de:0221-2025062052653

Źródło: Leibniz-Institut für Präventionsforschung und Epidemiologie – BIPS