Prosty test może skrócić drogę do diagnozy endometriozy

Naukowcy z University of Queensland opracowali prosty, pięciominutowy test, który może znacząco skrócić czas potrzebny do rozpoznania endometriozy oraz przyspieszyć rozpoczęcie odpowiedniego leczenia. Narzędzie nazwane Simplified Adolescent Factors for Endometriosis (SAFE) wykorzystuje krótki kwestionariusz pozwalający na identyfikację pacjentek znajdujących się w grupie podwyższonego ryzyka choroby i umożliwia szybkie skierowanie ich do specjalistycznej diagnostyki.

Test został opracowany przez zespół badawczy kierowany przez prof. Gitę Mishrę z Australian Women and Girls’ Health Research Centre działającego przy University of Queensland. Według badaczy rozwiązanie to może ograniczyć wieloletnie opóźnienia diagnostyczne, które obecnie są jednym z największych problemów w opiece nad pacjentkami z endometriozą.

Dlaczego diagnoza endometriozy trwa tak długo

Endometrioza jest przewlekłą chorobą ginekologiczną, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy rozwija się poza jamą macicy – najczęściej w obrębie miednicy mniejszej, jajników czy otrzewnej. Zmiany te mogą wywoływać silny ból miednicy, bolesne miesiączki, zaburzenia płodności oraz liczne powikłania zapalne.

Pomimo rosnącej świadomości choroby, proces diagnostyczny pozostaje długotrwały. Średni czas od wystąpienia pierwszych objawów do postawienia diagnozy wynosi 6–8 lat. W wielu przypadkach wynika to z kilku nakładających się czynników:

• niespecyficznych objawów klinicznych,
• bagatelizowania bólu menstruacyjnego,
• niewystarczającej świadomości choroby wśród pacjentek i personelu medycznego,
• częstych błędnych rozpoznań,
• konieczności wykonania procedur chirurgicznych w celu potwierdzenia diagnozy.

Prof. Mishra podkreśla, że poprawa metod wczesnej identyfikacji pacjentek jest jednym z kluczowych priorytetów w badaniach nad endometriozą. Wczesne wykrycie choroby, zwłaszcza u nastolatek tuż po rozpoczęciu miesiączkowania, może umożliwić szybsze wdrożenie leczenia i ograniczyć długoterminowe konsekwencje choroby.

Jak działa SAFE score

Opracowany przez badaczy SAFE score opiera się na krótkim kwestionariuszu składającym się z 6 pytań, które oceniają występowanie objawów i czynników ryzyka związanych z endometriozą.

W ankiecie młode kobiety odpowiadają między innymi na pytania dotyczące:

• częstego występowania bólu w obrębie miednicy,
• wcześniejszego poszukiwania pomocy medycznej z powodu bólu miednicy,
• stosowania leków przeciwbólowych w związku z bólem menstruacyjnym,
• obfitych krwawień miesiączkowych,
• bolesnych miesiączek,
• występowania endometriozy w rodzinie.

System punktowy pozwala określić poziom ryzyka choroby. Im więcej czynników ryzyka zostanie zidentyfikowanych, tym wyższy wynik SAFE score i większe prawdopodobieństwo endometriozy.

W praktyce klinicznej narzędzie to może stanowić wsparcie dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, pomagając w podejmowaniu decyzji o skierowaniu pacjentki do specjalisty – ginekologa lub ośrodka zajmującego się diagnostyką bólu miednicy.

Dane z ponad 9000 kobiet

SAFE score został opracowany na podstawie danych pochodzących z Australian Longitudinal Study on Women’s Health, jednego z największych projektów epidemiologicznych dotyczących zdrowia kobiet.

Badacze przeanalizowali dane ponad 9000 kobiet, identyfikując czynniki ryzyka związane z późniejszym rozpoznaniem endometriozy. Pozwoliło to na opracowanie zestawu pytań najlepiej przewidujących obecność choroby.

Choć narzędzie może być stosowane u kobiet w różnym wieku, pytania zostały opracowane w taki sposób, aby szczególnie dobrze identyfikować nastolatki i młode kobiety, u których choroba często pozostaje nierozpoznana przez wiele lat.

Wczesna diagnoza a płodność

Jednym z istotnych aspektów badania jest wpływ czasu diagnozy na płodność. Z analizy danych wynika, że wiele kobiet otrzymuje rozpoznanie dopiero w późnych latach dwudziestych, często dopiero w momencie rozpoczęcia starań o dziecko.

Wczesne wykrycie choroby może znacząco wpłynąć na strategię leczenia niepłodności. Jak wskazują badacze, standardową metodą leczenia w takich przypadkach jest indukcja owulacji, jednak u pacjentek z endometriozą metoda ta jest mniej skuteczna niż zapłodnienie pozaustrojowe (IVF).

Dlatego wcześniejsze rozpoznanie choroby może umożliwić lepsze planowanie leczenia reprodukcyjnego i zwiększyć szanse na zajście w ciążę.

Kierunki dalszych badań

Kolejnym etapem projektu będzie ocena skuteczności narzędzia SAFE w praktyce klinicznej. Badacze planują przeprowadzić testy w:

• gabinetach lekarzy rodzinnych w Brisbane,
• specjalistycznych poradniach endometriozy,
• klinikach zajmujących się bólem miednicy.

Równolegle rozważane jest opracowanie aplikacji mobilnej, która mogłaby umożliwić samodzielne wypełnienie kwestionariusza przez pacjentki oraz ułatwić lekarzom interpretację wyników.

Rosnąca świadomość endometriozy

Marzec jest na świecie obchodzony jako Endometriosis Awareness Month, a symbolem kampanii zwiększających świadomość choroby jest kolor żółty. Działania edukacyjne mają na celu poprawę wczesnego rozpoznawania choroby oraz ograniczenie wieloletnich opóźnień diagnostycznych.

Endometrioza pozostaje chorobą bez skutecznego leczenia przyczynowego i dotyczy nawet 11 procent kobiet w wieku rozrodczym w Australii. Podobne częstości występowania obserwuje się również w wielu innych populacjach.

Nowe narzędzia diagnostyczne, takie jak SAFE score, mogą odegrać ważną rolę w poprawie ścieżki diagnostycznej, zwłaszcza na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej.

Źródło: eClinicalMedicine, Simple test could transform time to endometriosis diagnosis
DOI: https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2026.103806