Przeszczepy wątroby: badanie Charité ma zmniejszyć niedobór dawców dzięki „płukaniu” organów

W Niemczech dostępnych jest znacznie mniej dawców wątroby, niż wynosi zapotrzebowanie – niedobór ten każdego roku kosztuje życie wielu pacjentów. Zespół naukowców z Charité – Universitätsmedizin Berlin rozpoczął badanie, którego celem jest skrócenie czasu oczekiwania na przeszczep wątroby. Badacze chcą zidentyfikować wśród organów pierwotnie uznanych za nienadające się do przeszczepienia te, które mogą być mimo wszystko bezpiecznie wykorzystane. Kluczem do tego procesu jest perfuzja maszynowa – metoda polegająca na „komfortowym przepłukaniu” organu, umożliwiająca jego regenerację i dokładną ocenę jakości. Jeśli badanie zakończy się sukcesem, liczba dostępnych dawców wątroby może w przyszłości znacznie wzrosnąć.

Dramatyczny niedobór organów i rosnąca liczba zgonów na liście oczekujących

Oczekiwanie na przeszczepienie wątroby często trwa zbyt długo – nawet do momentu, gdy stan chorego uniemożliwia operację lub prowadzi do zgonu. Szacuje się, że nawet jedna trzecia pacjentów umiera przed otrzymaniem organu. Jak podkreśla prof. Nathanael Raschzok, kierujący nowym projektem badawczym ExTra i pełniący funkcję zastępcy ordynatora w Klinice Chirurgicznej Charité, sytuacja staje się coraz bardziej dramatyczna: „Z roku na rok mamy coraz mniej dawców. Chcemy wykorzystać technologię normotermicznej perfuzji maszynowej, by uratować wątroby, które w przeciwnym razie zostałyby odrzucone, i w ten sposób skrócić czas oczekiwania na przeszczep”.

Na czym polega „płukanie” organów

W standardowej procedurze organy po pobraniu są chłodzone w lodzie, co minimalizuje uszkodzenia wynikające z braku przepływu krwi. Jednak nie wszystkie narządy dobrze znoszą takie warunki. W przypadku słabszych, ale wciąż funkcjonalnych organów chłodzenie może nasilać uszkodzenia komórek. Normotermiczna perfuzja maszynowa, w której organ jest przepłukiwany roztworem zawierającym substancje odżywcze i tlen w temperaturze zbliżonej do ciała, pozwala uniknąć tego problemu.

Jak wyjaśnia prof. Raschzok: „Warunki zbliżone do fizjologicznych dają tkankom czas na regenerację. Organ może się dosłownie ‘odetchnąć’ po transporcie i usunąć szkodliwe metabolity”. Dzięki tej technologii proces przywracania przepływu krwi – który w klasycznej transplantacji zachodzi w ciele biorcy i może prowadzić do tzw. uszkodzenia reperfuzyjnego – odbywa się wcześniej, poza organizmem człowieka. Pozwala to na łagodniejsze przejście organu w stan funkcjonalny oraz zmniejsza ryzyko odrzutu przeszczepu.

Ocena jakości i bezpieczeństwo przeszczepów

Perfuzja maszynowa umożliwia nie tylko regenerację organów, ale i ich bardzo dokładną ocenę przed transplantacją. Ponieważ podczas zabiegu narząd pozostaje aktywny metabolicznie, lekarze mogą obserwować jego funkcje – np. produkcję żółci czy zdolność do usuwania mleczanu. „Kładziemy ogromny nacisk na restrykcyjne kryteria oceny funkcji wątroby. Wstępne badania pokazały, że organy, które przechodzą ten test, są z powodzeniem przeszczepiane i działają prawidłowo po zabiegu” – zaznacza Raschzok.

Metoda pozwala również na wydłużenie czasu, w którym przeszczep może się odbyć, co ma ogromne znaczenie logistyczne. Zespół chirurgiczny zyskuje więcej godzin na przygotowanie pacjenta, a sam organ – na odzyskanie funkcji.

Cel badania: więcej przeszczepów, mniej zgonów

W ramach projektu ExTra przetestowane i zakwalifikowane do transplantacji wątroby zostaną zaoferowane pacjentom z umiarkowanie zaawansowaną chorobą wątroby (Re-MELD-Natrium-Score ≤ 21). Do badania włączono 18 z 19 uniwersyteckich ośrodków transplantacyjnych w Niemczech, a cztery z nich – Charité, Aachen, Hamburg i Münster – już rozpoczęły pracę. Pierwszy udany przeszczep organu „uratowanego” w ten sposób został już wykonany w Berlinie.

„Jeśli nasze wyniki się potwierdzą, perfuzja maszynowa może stać się nowym standardem w transplantologii wątroby. Dzięki niej w Niemczech moglibyśmy rocznie przeszczepiać nawet 50 dodatkowych wątrób, które dziś trafiają do utylizacji” – podkreśla prof. Raschzok.

O badaniu ExTra

ExTra (Ex vivo liver machine perfusion for decreasing time to transplantation) to otwarte, prospektywne, randomizowane, wieloośrodkowe badanie obejmujące osoby dorosłe z umiarkowanym stopniem niewydolności wątroby. Uczestnicy są losowo przypisywani do grupy kontrolnej lub interwencyjnej, w której proponuje się przeszczep organów ocenionych za pomocą perfuzji maszynowej. Projekt koordynowany jest przez Charité i finansowany przez Deutsche Forschungsgemeinschaft (DFG) kwotą 1,8 mln euro na okres trzech lat, z planowaną całkowitą długością trwania sześciu lat.

W badaniu uczestniczą ośrodki transplantacyjne z uniwersytetów w Aachen, Bonn, Essen, Frankfurt, Hamburg, Hannover, Heidelberg, Jena, Kiel, Leipzig, Magdeburg, München, Münster, Regensburg, Rostock, Tübingen i Würzburg.

Źródło: Charité – Universitätsmedizin Berlin