Rola probiotyków w przywracaniu mikrobioty jelitowej po terapii antybiotykowej – przegląd najnowszych dowodów naukowych
Antybiotyki są nieocenionym narzędziem w leczeniu zakażeń bakteryjnych, jednak ich stosowanie wiąże się z istotnym efektem ubocznym – zaburzeniem równowagi mikrobioty jelitowej. Badania wykazały, że antybiotyki, eliminując bakterie patogenne, jednocześnie redukują różnorodność mikrobioty jelitowej i wpływają na skład populacji bakteryjnych. Może to prowadzić do takich powikłań, jak biegunka związana z antybiotykoterapią (AAD) czy zapalenie jelita grubego wywołane przez Clostridioides difficile. Czy probiotyki mogą pomóc w odtworzeniu zdrowej mikrobioty jelitowej po antybiotykoterapii?
Na to pytanie starają się odpowiedzieć autorzy nowego artykułu przeglądowego opublikowanego w Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology. Zespół ośmiu naukowców, reprezentujących różne dziedziny – od medycyny klinicznej po mikrobiologię probiotyczną i biostatystykę – dokonał szczegółowej analizy dostępnych dowodów naukowych dotyczących roli probiotyków w odbudowie mikrobioty jelitowej podczas i po antybiotykoterapii.
Probiotyki a przywracanie mikrobioty – stan wiedzy
Autorzy przeglądu zauważają, że choć probiotyki mogą łagodzić niektóre kliniczne skutki stosowania antybiotyków, takie jak biegunka związana z antybiotykoterapią czy zapalenie jelita grubego związane z C. difficile, dowody na ich zdolność do przywracania pierwotnej równowagi mikrobioty są ograniczone.
Niektóre badania wskazują, że probiotyki mogą modyfikować funkcjonowanie mikrobioty podczas antybiotykoterapii, jednak rzadko koncentrują się one na dokładnej odbudowie składu mikrobioty. Dane te często cierpią na problemy metodologiczne, które utrudniają jednoznaczne wnioski. Co więcej, brak spójnej definicji zdrowej mikrobioty oraz różnorodność stosowanych metod badawczych sprawiają, że interpretacja wyników jest trudna i podatna na kontrowersje.
Probiotyki jako wsparcie kliniczne
Pomimo braku dowodów na pełne odtworzenie mikrobioty jelitowej, istnieją solidne dane potwierdzające korzyści kliniczne ze stosowania probiotyków w czasie antybiotykoterapii. Przeprowadzone metaanalizy wykazały, że niektóre szczepy probiotyczne skutecznie redukują ryzyko AAD oraz zapalenia jelita grubego związanego z C. difficile. Mechanizmy tych efektów nie są w pełni poznane i mogą obejmować zarówno wpływ na mikrobiotę, jak i bezpośrednie oddziaływanie na fizjologię jelit.
Wytyczne na przyszłość
Autorzy artykułu podkreślają potrzebę dalszych badań, które pozwolą dokładniej zrozumieć mechanizmy działania probiotyków i ich wpływ na mikrobiotę jelitową. W szczególności, przyszłe badania powinny:
- Uwzględniać specyficzne działanie różnych antybiotyków na mikrobiotę.
- Analizować wpływ poszczególnych szczepów probiotycznych na odbudowę mikrobioty.
- Ustalić, które wskaźniki mikrobioty są najbardziej związane z korzyściami zdrowotnymi.
- Zdefiniować skuteczne szczepy i dawki probiotyków do ochrony i odbudowy mikrobioty.
Prof. Hania Szajewska, współautorka przeglądu, zaznacza: „Przywracanie mikrobioty jelitowej probiotykami w trakcie stosowania antybiotyków to ważne zagadnienie. Chociaż wiele badań uwzględnia mikrobiom jako punkt końcowy, brakuje solidnych badań skoncentrowanych na odbudowie mikrobioty jako głównym celu.”
Jej współautor, prof. Karen Scott, dodaje: „Nasza szczegółowa analiza wykazała niewiele danych potwierdzających zdolność probiotyków do odbudowy zaburzonej mikrobioty jelitowej. Mimo to, istnieją jasne dowody na ich korzystny wpływ w zapobieganiu skutkom ubocznym antybiotykoterapii, takim jak biegunka związana z antybiotykami.”
Zaburzenia mikrobioty jelitowej wywołane antybiotykami pozostają wyzwaniem klinicznym. Probiotyki mogą stanowić obiecującą strategię wspierającą odbudowę mikrobioty, jednak konieczne są dalsze badania w celu określenia skutecznych metod oceny zmian mikrobioty oraz identyfikacji szczepów probiotycznych najlepiej wspierających jej odbudowę.
Źródło: Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics
DOI: 10.1038/s41575-024-01023-x
