Setki milionów ludzi żyją w warunkach skrajnego zagrożenia cieplnego – nowe dane z Globalnego Południa
Edukacja, warunki pracy i dostęp do usług publicznych mają kluczowe znaczenie dla ochrony przed ekstremalnymi temperaturami
Nowe badanie opublikowane w Nature Sustainability przedstawia pierwszą na dużą skalę wielowymiarową ocenę zjawiska określanego jako „systemic cooling poverty” (systemowe ubóstwo chłodzenia). Naukowcy wykazali, że ponad dwie trzecie spośród trzech miliardów analizowanych osób doświadcza braku bezpieczeństwa termicznego przynajmniej w jednym wymiarze, a niemal 600 milionów ludzi żyje w warunkach ciężkiego systemowego ubóstwa chłodzenia. Wyniki pokazują, że zagrożenie związane z ekstremalnymi temperaturami zależy nie tylko od klimatu czy poziomu dochodów, lecz także od infrastruktury, zdrowia, edukacji i warunków pracy.
W artykule:
- Czym jest systemowe ubóstwo chłodzenia
- Pięć wymiarów oceny bezpieczeństwa termicznego
- Skala problemu w krajach Globalnego Południa
- Dlaczego dochód nie wystarcza do oceny ryzyka cieplnego
- Najbardziej narażone regiony świata
- Znaczenie wyników dla zdrowia publicznego i polityki adaptacyjnej
Nadchodząca publikacja CMCC zatytułowana „A multidimensional assessment of Systemic Cooling Poverty in the Global South” przedstawia pierwszą na świecie szeroko zakrojoną, wielowymiarową ocenę systemowego ubóstwa chłodzenia (Systemic Cooling Poverty, SCP). Termin ten odnosi się do sytuacji, w których ludzie są pozbawieni możliwości osiągnięcia bezpieczeństwa termicznego wskutek nakładających się form systemowych deprywacji społecznych, infrastrukturalnych i instytucjonalnych.
W przeciwieństwie do wcześniejszych analiz, które koncentrowały się głównie na dostępie do klimatyzacji, nowy wskaźnik uwzględnia pięć kluczowych wymiarów wpływających na zdolność ludzi do radzenia sobie z wysokimi temperaturami: ekspozycję klimatyczną, infrastrukturę i zasoby materialne, nierówności społeczne i termiczne, zdrowie oraz edukację i standardy pracy.
Nowe spojrzenie na zagrożenia związane z upałami
Współautorka badania i współpracowniczka CMCC, Antonella Mazzone, która stworzyła koncepcję systemowego ubóstwa chłodzenia, podkreśla, że podatność na ekstremalne temperatury nie jest wyłącznie konsekwencją ubóstwa dochodowego lub energetycznego.
Jak wyjaśnia badaczka, systemowe ubóstwo chłodzenia stanowi zarówno koncepcję teoretyczną, jak i narzędzie analityczne umożliwiające uporządkowanie wielu czynników prowadzących do wzrostu ryzyka zdrowotnego. Obejmuje ono nie tylko skutki zmian klimatycznych i fal upałów, ale również szereg problemów związanych z infrastrukturą, organizacją społeczną oraz funkcjonowaniem instytucji publicznych.
Zdaniem autorów badania zagrożenie wynikające z wysokich temperatur należy postrzegać jako efekt wzajemnego oddziaływania czynników klimatycznych oraz społeczno-instytucjonalnych, a nie jedynie jako rezultat wysokiej temperatury otoczenia.
Ponad dwie trzecie badanej populacji pozostaje zagrożone
Analiza objęła dane dotyczące około trzech miliardów mieszkańców krajów Globalnego Południa. Wyniki wskazują, że ponad dwie trzecie tej populacji nie osiąga bezpieczeństwa termicznego przynajmniej w jednym z analizowanych wymiarów.
Szczególnie niepokojące jest to, że blisko 600 milionów ludzi żyje w regionach charakteryzujących się ciężkim systemowym ubóstwem chłodzenia. Oznacza to jednoczesne występowanie wielu form deprywacji, które zwiększają podatność na skutki ekstremalnych temperatur.
Najczęściej występującym czynnikiem okazały się niedostatki w zakresie edukacji i standardów pracy, które dotykają około 2,2 miliarda osób. Kolejne miejsca zajęły ekspozycja klimatyczna, problemy infrastrukturalne oraz ograniczenia związane ze zdrowiem.
Klimatyzacja nie rozwiązuje wszystkich problemów
Główny autor pracy, Giacomo Falchetta z CMCC, podkreśla, że systemowe ubóstwo chłodzenia zależy od znacznie większej liczby czynników niż tylko dostęp do urządzeń chłodzących.
Na poziom ryzyka wpływają między innymi transport publiczny, jakość materiałów budowlanych, przepisy dotyczące bezpieczeństwa pracy podczas upałów oraz dostęp do podstawowych usług publicznych. W praktyce oznacza to, że nawet miasto, w którym powszechnie stosowana jest klimatyzacja, może nadal doświadczać problemów związanych z systemowym ubóstwem chłodzenia.
Autorzy zwracają uwagę, że bezpieczeństwo termiczne powinno być analizowane w szerszym kontekście funkcjonowania całych społeczności, a nie wyłącznie przez pryzmat indywidualnego dostępu do technologii chłodzących.
Dochód narodowy słabo przewiduje podatność na upały
Jednym z najciekawszych wniosków badania jest wykazanie słabej zależności pomiędzy produktem krajowym brutto na mieszkańca a poziomem systemowego ubóstwa chłodzenia. Wyniki sugerują, że dochód narodowy jest niedoskonałym wskaźnikiem rzeczywistej podatności społeczeństw na skutki wysokich temperatur.
Przykładem są kraje o gorącym klimacie, takie jak Indonezja, Egipt czy Jordania. Pomimo wysokiej ekspozycji na temperatury osiągają one relatywnie niskie wartości wskaźnika SCP dzięki lepszej infrastrukturze, skuteczniejszemu dostępowi do usług publicznych oraz korzystniejszym rozwiązaniom politycznym i regulacyjnym.
Z kolei Etiopia oraz Demokratyczna Republika Konga, mimo mniej ekstremalnych średnich temperatur, zostały sklasyfikowane jako państwa szczególnie narażone. Wynika to z głębokich niedoborów infrastrukturalnych, dużych nierówności społecznych oraz ograniczeń w zakresie zdrowia i warunków pracy.
Znaczne różnice wewnątrz poszczególnych krajów
Badanie wykazało również istotne nierówności występujące wewnątrz poszczególnych państw. W wielu krajach niektóre regiony charakteryzują się znacznie wyższym poziomem systemowego ubóstwa chłodzenia niż wynikałoby to ze średnich krajowych.
Takie dane mogą stanowić ważne narzędzie dla decydentów odpowiedzialnych za planowanie działań adaptacyjnych. Pozwalają bowiem identyfikować lokalne „gorące punkty” wymagające szczególnego wsparcia w zakresie ochrony zdrowia, infrastruktury czy bezpieczeństwa pracy.
Rosnące znaczenie problemu w erze zmian klimatycznych
Autorzy podkreślają, że wraz z coraz częstszym występowaniem fal upałów problem adaptacji do rosnących temperatur staje się jednym z kluczowych wyzwań zdrowia publicznego, planowania urbanistycznego i sprawiedliwości społecznej.
Od rekordowych fal upałów w Europie po śmiertelnie niebezpieczne okresy ekstremalnych temperatur w Azji Południowej i na Bliskim Wschodzie, coraz więcej osób zbliża się do fizjologicznych granic tolerancji cieplnej. W wielu przypadkach dzieje się to w środowiskach, których infrastruktura mieszkaniowa, systemy transportowe, miejsca pracy oraz instytucje publiczne nie są przygotowane do radzenia sobie z takimi zagrożeniami.
Badanie wskazuje, że skuteczna adaptacja do zmian klimatycznych wymaga znacznie szerszego podejścia niż wyłącznie zwiększanie dostępu do klimatyzacji. Konieczne jest uwzględnienie czynników społecznych, zdrowotnych, edukacyjnych i infrastrukturalnych, które wspólnie determinują bezpieczeństwo termiczne miliardów ludzi.
Źródło: Nature Sustainability, A multidimensional assessment of systemic cooling poverty in the global south
DOI: http://dx.doi.org/10.1038/s41893-026-01845-4
