Niedawno opublikowana analiza prospektywna obejmująca pierwsze osiem lat realizacji programu Zero TB in Kids, prowadzonego przez Johns Hopkins Medicine, wykazała, że znacząca redukcja transmisji oraz obciążenia gruźlicą (rozumianego jako całkowity wpływ choroby na populację, obejmujący śmiertelność, zachorowalność i niepełnosprawność) wśród dzieci w wieku szkolnym w regionach o wysokiej endemiczności jest możliwa przy wykorzystaniu istniejących narzędzi diagnostycznych, terapeutycznych oraz systemów monitorowania.
Badanie, częściowo finansowane przez National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID), zostało opublikowane w marcowym numerze czasopisma The Lancet Regional Health – Southeast Asia (2026).
Od 2017 roku program Zero TB in Kids – kompleksowy program badań przesiewowych oraz profilaktycznego leczenia gruźlicy (TPT, tuberculosis preventive treatment) – wdrażany jest w północnych Indiach w środowiskach skupiających dzieci uchodźców tybetańskich, takich jak szkoły, klasztory oraz klasztory żeńskie.
Jak podkreśla dr Kunchok Dorjee, dyrektor projektu i główny badacz programu Zero TB in Kids oraz adiunkt medycyny w Johns Hopkins University School of Medicine, w celu oceny skuteczności programu przeanalizowano publikacje naukowe z lat 2000–2025, porównując wyniki innych programów przesiewowych i terapeutycznych z rezultatami uzyskanymi w ramach Zero TB in Kids.
„Ku naszemu zaskoczeniu nie zidentyfikowaliśmy żadnego badania z tego okresu, które wykazałoby istotną redukcję gruźlicy na poziomie populacyjnym, co wskazuje na poważne luki w zakresie implementacji wiedzy i doświadczeń niezbędnych do skutecznego prowadzenia programów badań przesiewowych i profilaktycznego leczenia na dużą skalę” – zaznacza Dorjee.
Skuteczność programu w ujęciu populacyjnym
W latach 2017–2024 program Zero TB in Kids prowadził długoterminowe i kompleksowe działania przesiewowe oraz wdrażał leczenie profilaktyczne w skupiskach społeczności tybetańskich w północnych Indiach. Uzyskane wyniki wskazują na wyjątkowo wysoką skuteczność interwencji.
W ciągu ośmiu lat:
- zapadalność na gruźlicę zmniejszyła się o 83%,
- częstość utajonego zakażenia prątkiem gruźlicy spadła o 32%,
- już po jednej rundzie badań przesiewowych i wdrożeniu TPT liczba nowych zakażeń zmniejszyła się o 59% w populacji dziecięcej.
Co istotne, spadek częstości występowania gruźlicy obserwowano również wśród uczestników, którzy nie otrzymali leczenia profilaktycznego, co sugeruje znaczące ograniczenie transmisji patogenu w całej populacji.
Dla porównania, globalne tempo redukcji zachorowań na gruźlicę wynosi około 2% rocznie.
Znaczenie wskaźników epidemiologicznych
Zgodnie z definicjami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), zapadalność (incidence) odnosi się do liczby nowych przypadków choroby w określonej populacji i czasie, odzwierciedlając ryzyko zachorowania. Z kolei chorobowość (prevalence) obejmuje całkowitą liczbę przypadków – zarówno nowych, jak i istniejących – i stanowi miarę obciążenia chorobą.
Utajone zakażenie gruźlicą występuje, gdy osoba zostaje zakażona prątkiem Mycobacterium tuberculosis, ale nie prezentuje objawów klinicznych i nie jest zakaźna. Stan ten jednak wiąże się z ryzykiem progresji do postaci aktywnej i zakaźnej w przyszłości.
Wpływ pandemii COVID-19
Pandemia COVID-19 istotnie zakłóciła realizację programu, prowadząc do wzrostu liczby nowych zakażeń oraz przypadków gruźlicy wśród dzieci. Wzrost ten związany był z ograniczeniem badań przesiewowych oraz przerwami w realizacji leczenia profilaktycznego.
Po wznowieniu działań w 2024 roku ponownie zaobserwowano spadki zarówno w zakresie nowych zakażeń, jak i zachorowań.
Bariery w implementacji leczenia profilaktycznego
Analiza wykazała, że pacjenci z chorobami współistniejącymi, takimi jak padaczka czy zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B, rzadziej otrzymywali leczenie profilaktyczne. Zdaniem badaczy wynika to z niepewności klinicystów dotyczącej bezpieczeństwa stosowania TPT w tych grupach, w tym obaw przed hepatotoksycznością oraz potencjalnymi interakcjami lekowymi.
Implikacje dla globalnej strategii walki z gruźlicą
Autorzy badania podkreślają, że sukces programu Zero TB in Kids, opartego na aktywnym zaangażowaniu społeczności lokalnych, dowodzi możliwości szybkiej i trwałej redukcji transmisji gruźlicy w regionach o wysokim obciążeniu chorobą przy optymalnym wykorzystaniu dostępnych narzędzi.
Na podstawie uzyskanych wyników rekomendują:
- zmianę globalnego podejścia do kontroli gruźlicy poprzez większy nacisk na nadzór nad zakażeniami oraz wdrażanie leczenia profilaktycznego,
- prowadzenie masowych badań przesiewowych i TPT w szkołach oraz innych skupiskach ludzkich w regionach wysokiego ryzyka,
- opracowanie wytycznych dotyczących stosowania TPT u pacjentów z chorobami współistniejącymi, co może zwiększyć akceptację i dostępność terapii.
Źródło: The Lancet Regional Health – Southeast Asia, Screening and preventive treatment program reduced tuberculosis incidence 83% among Tibetan children living in northern India
DOI: https://doi.org/10.1016/j.lansea.2026.100725
