Skuteczna terapia wrodzonej ślepoty Lebera: nawet małe dzieci odnoszą korzyści z terapii genowej

Terapia genowa stosowana w leczeniu wrodzonej ślepoty Lebera (Leber congenital amaurosis, LCA) otwiera nowe możliwości dla dzieci zagrożonych ciężką utratą wzroku już od pierwszych miesięcy życia. W Augenklinik des LMU Klinikums München po raz pierwszy przeprowadzono skuteczne leczenie 13-miesięcznego chłopca z postacią LCA2. Zabieg zakończył się powodzeniem, a poprawa widzenia została zauważona już po trzech tygodniach. Specjaliści podkreślają, że jak najwcześniejsze wdrożenie terapii ma kluczowe znaczenie dla zachowania funkcji siatkówki i poprawy jakości życia pacjentów.

W artykule

• Czym jest wrodzona ślepota Lebera i postać LCA2
• Jak działa terapia genowa z wykorzystaniem genu RPE65
• Przebieg leczenia 13-miesięcznego pacjenta w Monachium
• Dlaczego wczesna interwencja ma kluczowe znaczenie
• Efekty leczenia i poprawa jakości życia dzieci
• Perspektywy rozwoju terapii genowych w okulistyce

W Augenklinik des LMU Klinikums München po raz pierwszy skutecznie zastosowano terapię genową u 13-miesięcznego chłopca cierpiącego na wrodzoną ślepotę Lebera. Jest to jeden z najmłodszych pacjentów na świecie poddanych takiemu leczeniu. Dziecko choruje na szczególną postać schorzenia określaną jako LCA2. Terapia polega na zastąpieniu uszkodzonego genu RPE65 jego prawidłową kopią, która jest podawana bezpośrednio pod siatkówkę oka. Kodowany przez ten gen enzym odpowiada za ciągłą regenerację światłoczułej pochodnej witaminy A niezbędnej do prawidłowego procesu widzenia. Zabieg przebiegł bez powikłań, a już trzy tygodnie później zaobserwowano wyraźną poprawę widzenia.

Czym jest wrodzona ślepota Lebera

Leber congenital amaurosis nie jest pojedynczą jednostką chorobową, lecz grupą rzadkich, wrodzonych chorób siatkówki prowadzących do podobnego obrazu klinicznego. Przez wiele lat schorzenia te były uznawane za nieuleczalne. U podłoża choroby najczęściej leżą mutacje genetyczne.

Jedna ze szczególnych postaci, określana jako LCA2, rozwija się na skutek mutacji w genie RPE65. Gen ten wykazuje aktywność w komórkach nabłonka barwnikowego siatkówki i odgrywa istotną rolę w procesie widzenia. Odpowiada za regenerację światłoczułej pochodnej witaminy A, niezbędnej do prawidłowego przetwarzania bodźców świetlnych przez siatkówkę.

Jeżeli funkcja genu zostaje zaburzona, oko nie jest w stanie prawidłowo odbierać i przetwarzać światła. Pacjenci już od najwcześniejszych lat życia cierpią z powodu znacznego upośledzenia widzenia oraz nasilonej ślepoty nocnej. W dalszym przebiegu choroby funkcja wzroku może stopniowo się pogarszać, aż do całkowitej utraty widzenia.

Wprowadzenie prawidłowych kopii genu RPE65 poprawia widzenie

Od kilku lat możliwe jest uzupełnienie uszkodzonego genu RPE65 poprzez terapię genową. Procedura polega na jednorazowym mikrochirurgicznym zabiegu wykonywanym po usunięciu ciała szklistego. Funkcjonalna kopia genu jest następnie wstrzykiwana pod siatkówkę w tylnej części oka.

Prawidłowy gen transportowany jest do zmienionych chorobowo komórek siatkówki przy użyciu zmodyfikowanego wektora wirusowego pełniącego rolę „wirusowej taksówki”. Efekt terapeutyczny polega na przywróceniu funkcji uszkodzonych komórek, co umożliwia ponowne uruchomienie fizjologicznego cyklu widzenia.

– W ten sposób możemy nie tylko spowolnić przebieg choroby, lecz także odzyskać utracone funkcje wzrokowe – i to potencjalnie na stałe – podkreśla prof. dr Siegfried Priglinger, dyrektor Augenklinik am LMU Klinikum München. Specjalista jako pierwszy w Niemczech zastosował tę nowo zatwierdzoną terapię genową już w 2019 roku.

Im wcześniejsze leczenie, tym lepsze rokowanie

Objawy kliniczne LCA często pojawiają się już po urodzeniu. Pomimo tego choroba w wielu przypadkach przez długi czas pozostaje nierozpoznana. Tak było również w przypadku Magnusa i jego rodziców, którzy diagnozę otrzymali dopiero po wielomiesięcznej „odysei diagnostycznej”.

W 2022 roku chłopiec został zoperowany przez prof. Priglingera w Augenklinik. Efekt leczenia utrzymuje się do dziś i znacząco poprawił jakość życia obecnie dziesięcioletniego pacjenta.

Niedawno profesor po raz pierwszy przeprowadził zabieg terapii genowej u 13-miesięcznego chłopca z LCA. Dziecko jest jednym z dwóch najmłodszych pacjentów na świecie poddanych temu leczeniu. Operacja tak małego oka stanowiła szczególne wyzwanie nawet dla doświadczonego chirurga.

W przypadku LCA rokowanie jest jednak najlepsze wtedy, gdy terapia genowa zostaje wdrożona jak najwcześniej. Wówczas istnieje największa szansa, że zachowana jest jeszcze odpowiednia ilość żywej tkanki siatkówki. Jeżeli degeneracja siatkówki jest zbyt zaawansowana, skuteczność terapii genowej znacząco maleje.

Znacząca poprawa widzenia już po kilku tygodniach

Mały Wares bardzo dobrze przeszedł zabieg pierwszego oka i nie wystąpiły istotne działania niepożądane.

– To kolejna zaleta tej terapii: jest ona zazwyczaj bardzo dobrze tolerowana i wiąże się z niewielką liczbą działań niepożądanych – podkreśla prof. Priglinger.

Już po trzech tygodniach rodzice zauważyli wyraźną poprawę widzenia u swojego syna.

– Nagle po raz pierwszy potrafił celowo sięgnąć po telefon komórkowy – mówi ojciec dziecka.

W ubiegłym tygodniu wykonano zabieg także w drugim oku chłopca. Operacja została przeprowadzona przez prof. Priglingera jako zabieg transmitowany na żywo podczas kongresu VM Retina Meeting München. Również ten zabieg przebiegł całkowicie bez komplikacji.

Lekarze podkreślają, że chłopiec może obecnie liczyć na znaczącą poprawę funkcji wzrokowych, a tym samym na możliwość prowadzenia życia z minimalnymi ograniczeniami wynikającymi z choroby.

Siedem lat doświadczeń i bardzo dobre wyniki terapii

Prof. Priglinger oraz jego zespół mogą obecnie podsumować siedem lat doświadczeń związanych z terapią genową w chorobach siatkówki. Jak podkreślają specjaliści, bilans leczenia jest zdecydowanie pozytywny.

Choć pełne przywrócenie prawidłowego widzenia zazwyczaj nie jest możliwe, dla dzieci, które wcześniej praktycznie nie widziały w ciemności i przy słabym oświetleniu, leczenie oznacza ogromny postęp funkcjonalny.

Obecnie trwają również badania kliniczne nad kolejnymi terapiami genowymi przeznaczonymi dla innych chorób siatkówki.

– Podkreśla to znaczenie medycyny precyzyjnej w leczeniu rzadkich dziedzicznych chorób oczu. Terapie genowe otwierają możliwość leczenia schorzeń okulistycznych, które dotychczas były uznawane za nieuleczalne, i dają szansę na zapobieganie ślepocie – podsumowuje prof. Priglinger.

Źródło: LMU Klinikum München, Erfolgreiche Therapie der Leber’schen Kongenitalen Amaurose: schon Kleinkinder profitieren von der Gentherapie