Spożywanie ultraprzetworzonej żywności może szkodzić zdrowiu

Spożycie ultraprzetworzonej żywności, takiej jak napoje słodzone cukrem, chipsy ziemniaczane czy pakowane ciasteczka, może wiązać się z niekorzystnymi skutkami zdrowotnymi – wynika z badań prezentowanych podczas konferencji ACC Asia 2025 wraz z 36. Dorocznym Spotkaniem Naukowym SCS, odbywającej się w dniach 9–11 maja w Singapurze. Ryzyko wystąpienia nadciśnienia, innych incydentów sercowo-naczyniowych, nowotworów, chorób układu pokarmowego, śmiertelności i innych powikłań rosło wraz z każdym dodatkowym spożyciem 100 gramów ultraprzetworzonej żywności dziennie.

– Ultraprzetworzona żywność charakteryzuje się wysoką zawartością cukru, soli i innych składników nieodżywczych, przy niskiej gęstości odżywczej, ale wysokiej kaloryczności – powiedział dr Xiao Liu z oddziału kardiologii Szpitala Pamiątkowego Sun Yat-sen Uniwersytetu Sun Yat-sen w Kantonie, Chiny. – Produkty te mogą przyczyniać się do negatywnych skutków zdrowotnych poprzez różne mechanizmy, w tym m.in. zaburzenia profilu lipidowego, zmiany w składzie mikrobioty jelitowej, sprzyjanie otyłości, wywoływanie stanu zapalnego, nasilanie stresu oksydacyjnego oraz upośledzenie wrażliwości na insulinę.

Przegląd systematyczny i metodologia

W przeglądzie systematycznym uwzględniono 41 prospektywnych badań kohortowych prowadzonych w Ameryce, Europie, Azji i Oceanii, które oceniały związek między ultraprzetworzoną żywnością a stanem zdrowia do kwietnia 2024 roku. Łącznie badaniami objęto 8 286 940 dorosłych osób w wieku ≥18 lat z populacji ogólnej (30,8% mężczyzn, 69,2% kobiet).

Wszystkie badania korzystały z klasyfikacji NOVA, definiującej ultraprzetworzoną żywność jako produkty przemysłowe wytwarzane z żywności naturalnej lub jej składników organicznych, poddane wieloetapowemu przetwarzaniu i zawierające znaczne ilości dodatków, takich jak konserwanty, barwniki i wzmacniacze smaku. Do typowych przykładów zaliczono: komercyjne pieczywo, słodzone napoje, chipsy ziemniaczane, czekoladki, cukierki i pakowane ciasteczka.

Ryzyko zdrowotne związane ze spożyciem

Wyniki wykazały, że spożycie ultraprzetworzonej żywności wiązało się z:

• wzrostem ryzyka nadciśnienia o 14,5% na każde 100 g/dzień,
• wzrostem ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych o 5,9%,
• wzrostem ryzyka nowotworów o 1,2%,
• wzrostem ryzyka chorób układu pokarmowego o 19,5%,
• wzrostem ryzyka śmiertelności ogólnej o 2,6%.

Zaobserwowano także zwiększone ryzyko otyłości, zespołu metabolicznego/cukrzycy oraz depresji i lęków.

Jakość danych oceniono za pomocą systemu GRADE (Grading of Recommendations Assessment, Development, and Evaluation). Ocena GRADE wskazała na umiarkowaną do wysokiej pewność dowodów dla większości wyników, z wyjątkiem zespołu metabolicznego/cukrzycy, dla którego pewność oceniono jako niską.

Znaczenie kliniczne i rekomendacje

– Lekarze powinni jasno tłumaczyć pacjentom, że ultraprzetworzona żywność zawiera zwykle duże ilości cukru dodanego, sodu i niezdrowych tłuszczów, a jednocześnie mało błonnika, witamin i innych składników ochronnych – podkreślił dr Liu. – Ten brak równowagi odżywczej przyczynia się do szerokiego spektrum problemów zdrowotnych. Coraz więcej danych wskazuje na zależność dawka–efekt, co oznacza, że im więcej ultraprzetworzonej żywności, tym większe ryzyko chorób. Nawet niewielkie ograniczenie jej spożycia może przynieść mierzalne korzyści zdrowotne.

Zdaniem autorów rządy powinny rozważyć wdrożenie regulacji ograniczających spożycie ultraprzetworzonej żywności. Mogłoby to obejmować m.in. wprowadzenie rygorystycznych wymogów oznakowania produktów i obowiązek ujawniania pełnego składu – zwłaszcza dodatków.

Lekarze powinni również zachęcać pacjentów do stopniowego zastępowania ultraprzetworzonej żywności produktami bardziej odżywczymi, jak najmniej przetworzonymi.

Choć badanie ograniczała zmienność w definicjach ultraprzetworzonych produktów, dr Liu podkreśla, że nie chodzi tylko o to, czego unikać, ale również o to, co warto wybierać. Coraz więcej dowodów wskazuje na korzyści zdrowotne wynikające ze spożywania produktów pełnowartościowych, prostych składników oraz modeli żywieniowych dostosowanych kulturowo, jak dieta śródziemnomorska czy DASH. Potrzebne są jednak dalsze wysokiej jakości badania.

Źródło: American College of Cardiology