Zespół naukowców z Japonii opracował szczepionkę mRNA, która skutecznie hamuje patologiczny wzrost naczyń krwionośnych (neowaskularyzację) w siatkówce mysich modeli choroby. Zjawisko to jest kluczowym mechanizmem w zwyrodnieniu plamki żółtej związanym z wiekiem (AMD, age-related macular degeneration), jednej z głównych przyczyn utraty wzroku u osób starszych.
Nowa terapia może być podawana domięśniowo, a jej skuteczność dorównuje obecnie stosowanym lekom anty-VEGF, które wymagają częstych, bezpośrednich iniekcji do oka. Proponowane rozwiązanie oznacza znacznie większy komfort dla pacjentów i mniejsze obciążenie systemowe w leczeniu AMD oraz innych chorób oczu związanych z neowaskularyzacją.
Znaczenie AMD jako problemu klinicznego
Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem dotyczy blisko 200 milionów osób na całym świecie i stanowi jedną z głównych przyczyn utraty wzroku po 60. roku życia. W postaci wysiękowej AMD dochodzi do powstawania nieprawidłowych naczyń krwionośnych w obrębie plamki, które przeciekają, prowadząc do gromadzenia się płynu i uszkodzeń siatkówki.
Dotychczas leczenie polegało na wielokrotnych, regularnych iniekcjach leków anty-VEGF do wnętrza gałki ocznej. Terapia ta, choć skuteczna, jest dla pacjentów uciążliwa, bolesna i wiąże się z ryzykiem powikłań. Dodatkowo część chorych przestaje odpowiadać na leczenie.
Szczepionka mRNA – mechanizm działania
Badania, kierowane przez prof. Satoshi Uchidę (Department of Advanced Nanomedical Engineering, Science Tokyo) oraz prof. Yasuo Yanagiego (Department of Ophthalmology and Micro-technology, Yokohama City University), opublikowano w czasopiśmie Vaccine (tom 61, sierpień 2025).
Nowa szczepionka mRNA koduje białko LRG1 (leucine-rich alpha-2-glycoprotein 1), które odgrywa kluczową rolę w angiogenezie i którego poziomy są podwyższone u pacjentów z AMD. Po podaniu szczepionki organizm produkuje przeciwciała neutralizujące LRG1, blokując rozwój nieprawidłowych naczyń krwionośnych w siatkówce.
Wyniki badań przedklinicznych
Eksperymenty przeprowadzono na dwóch modelach mysich:
- z indukowaną laserowo neowaskularyzacją naczyniówkową (CNV),
- oraz na modelu spontanicznie rozwijającym CNV.
Już po dwóch wstrzyknięciach domięśniowych, podanych w odstępie 14 dni, uzyskano silną odpowiedź przeciwciał i znaczną redukcję zmian chorobowych:
- w modelu indukowanym – 85% zmniejszenia przecieku i 82% redukcji wielkości zmian w 21. dniu,
- w modelu spontanicznym – 55% redukcji wielkości zmian w 28. dniu.
Efekt był porównywalny ze standardową terapią anty-VEGF, przy czym nie zaobserwowano zaburzeń w fizjologicznej angiogenezie, uszkodzeń siatkówki ani niepożądanych reakcji immunologicznych.
Perspektywy kliniczne
Zdaniem autorów badania, mRNA jako platforma terapeutyczna otwiera nowe możliwości wykraczające poza choroby zakaźne czy onkologiczne, w których była dotychczas stosowana. Jeśli skuteczność i bezpieczeństwo zostaną potwierdzone w badaniach klinicznych, szczepionka mogłaby w przyszłości zastąpić uciążliwe iniekcje do oka prostym podaniem domięśniowym, zapewniając długotrwałą ochronę przed progresją AMD.
Źródło: Vaccine, mRNA vaccination mitigates pathological retinochoroidal neovascularization in animal models
DOI: 10.1016/j.vaccine.2025.127451
